Дустова Гулзода Комилжоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Алиментар семизлик фонида ривожланган метаболик синдром моделида ингичка ичак морфологияси ва унинг коррексияси” 14.00.02 - Морфология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Tib6211.
Илмий раҳбар: Бойкузиев Хайитбой Худойбердиевич, тиббиёт фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.05.
Расмий оппонентлар: Расулов Хамидулла Абдуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Курбонов Саид Сафарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
II. Тадқиқотнинг мақсади: метаболик синдром модели яратилган тажриба ҳайвонлари оч ичаги девори, нерв тизимининг морфологиясини ўрганиш ва коррексия қилишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги.
метаболик синдром модели яратилган тажриба ҳайвонлари оч ичаги деворидаги морфологик ва функсионал ўзгаришлари: оч ичак қаватларнинг қалинлашуви 4.2%, сўрғичлар 24.48% ва крипталар жойлашиш зичлигининг 0.24% ортиши, лимфоид тугунчалар ўлчамининг 28.5% ортиши,  лимфоцитлар ва макрофаглар инфилтрацияси ва адипоцитлар гипертрофияси каби дистрофик ўзгаришлар динамикаси замонавий морфологик ва морфометрик усуллар ёрдамида асосланган;
нейрогистокимёвий, люминессент гистокимёвий ва морфометрик усуллар ёрдамида метаболик синдром модели яратилган каламушлар оч ичаги нерв тизимидаги реактив ўзгаришлари: адренергик нерв толалари жойлашиш зичлиги 13.1%, холинергик нерв толалари 15.4% га ортиши, нерв толаларида медиаторлар тўпланиб қолиши натижасида гиперимпрегнация, варикоз кенгаймалар пайдо бўлиши каби морфологик ўзгаришлар аниқланган;
назорат гуруҳи, метаболик синдром модели яратилган асосий гуруҳ ва коррексия қилинган гуруҳдаги каламушлар оч ичаги девори қаватларидаги, ворсинкалар ва крипталар жойлашишидаги, лимфоид тугунчалар ўлчамидаги, адренергик ва холинергик нерв тузилмалариги реактив ўзгаришлар кўрсаткичлари коррексия гуруҳидаги каламушларда назорат гуруҳига нисбатан бир оз юқори эканлиги, метаболик синдром модели яратилган асосий гуруҳга нисбатан эса камайганлиги аниқланган;
метаболик синдром ва унинг компонентларини дори-дармонларсиз табиий усуллар (соғлом озуқа, гипердинамия ва қора узум шарбати) дан комплекс фойдаланиб, олинган ижобий натижалар асосида парҳез таомлар, ёшга доир жисмоний фаоллик ва антиоксидантдан фойдаланиш меъёрлари (150 мл*2 марта) каби ишлаб чиқилган амалий тавсиялар илмий асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Алиментар семизлик фонида ривожланган метаболик синдром моделида ингичка ичак морфологияси ва уни коррексиясини морфологик, нейрогистокимёвий, люминессент гистокимёвий, ҳамда морфометрик усуллари асосида қиёсий таҳлил қилиш натижаларига кўра:
биринчи илмий янгилик: метаболик синдром модели яратилган тажриба ҳайвонлари оч ичаги деворидаги морфологик ва функсионал ўзгаришлари: оч ичак қаватларнинг қалинлашуви 4.2%, сўрғичлар 24.48% ва крипталар жойлашиш зичлигининг 0.24% ортиши, лимфоид тугунчалар ўлчамининг 28.5% ортиши,  лимфоцитлар ва макрофаглар инфилтрацияси ва адипоцитлар гипертрофияси каби дистрофик ўзгаришлар динамикаси замонавий морфологик ва морфометрик усуллар ёрдамида асосланганлиги Самарқанд давлат тиббиёт университети Илмий кенгашининг 2026 йил 3 февралдаги №6-сон қарори билан тасдиқланган “Метаболик синдром моделида ингичка ичакнинг морфофунксионал ўзгаришлари” ва “Метаболик синдром моделида ингичка ичакнинг морфофунксионал ўзгаришларини коррексия қилиш” номли услубий тавсиялар мазмунига киритилди ва олинган маълумотлар Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд филиалининг 14.02.2026 йилдаги № 24-У сонли ва Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиалининг 20.02.2026 йилдаги № 17-Т сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги қошидаги илмий-техник кенгашининг 2026 йил 12 майдаги 08/01-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: Тажриба ҳайвонларида метаболик синдром модели яратилиб, оч ичак деворидаги морфунксионал оʻзгаришлари эрта аниқланиб, уларнинг олдини олиш ва даволаш мумкинлиги илмий асосланди. Иқтисодий самарадорлик: илмий тадқиқот натижаларидан олинган маълумотларга асосланиб, метаболик синдром ва унинг компонентларини эрта ташхислаш, даволаш ва профилактик чора-тадбирлар натижасида, беморларнинг даволаниш кунларининг қисқаришида,  касаллик варақалари, дори-дармон ва бошқа сарф харажатларининг камайиши ҳисобига ҳар бир даволаш муассасанинг прейскуранти билан ҳисоблаб, аниқ иқтисодий самарадорликка эришиш мумкин. 
иккинчи илмий янгилик: нейрогистокимёвий, люминессент гистокимёвий ва морфометрик усуллар ёрдамида метаболик синдром модели яратилган каламушлар оч ичаги нерв тизимидаги реактив ўзгаришлари: адренергик нерв толалари жойлашиш зичлиги 13.1%, холинергик нерв толалари 15.4% га ортиши, нерв толаларида медиаторлар тўпланиб қолиши натижасида гиперимпрегнация, варикоз кенгаймалар пайдо бўлиши каби морфологик ўзгаришлар аниқланганлиги Самарқанд давлат тиббиёт университети Илмий кенгашининг 2026 йил 3 февралдаги №6-сон қарори билан тасдиқланган “Метаболик синдром моделида ингичка ичакнинг морфофунксионал ўзгаришлари” ва “Метаболик синдром моделида ингичка ичакнинг морфофунксионал ўзгаришларини коррексия қилиш” номли услубий тавсиялар мазмунига киритилди ва олинган маълумотлар Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд филиалининг 14.02.2026 йилдаги № 24-У сонли ва Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиалининг 20.02.2026 йилдаги № 17-Т сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги қошидаги илмий-техник кенгашининг 2026 йил 12 майдаги 08/01-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: метаболик синдром модели яратилган тажриба ҳайвонлари оч ичаги деворининг  адренергик ва холинергик нерв тизимида гиперимпрегнация, варикоз кенгайтмалар каби морфофунксионал ўзгаришлар аниқланиши метаболик синдром пайдо бўлишида энтерал нерв тизимининг иштироки мавжудлигини билдиради. Бундай ҳолатларнинг  олдини олиш ва даволаш учун, даволаш чора-тадбирлари эрта бошланса, ҳеч бир асоратларсиз тикланиши мумкин. Иқтисодий самарадорлик: тадқиқот натижасида каламушлар оч ичаги адренергик ва холинергик нерв тизимида гиперимпрегнация ва варикоз кенгайтмалар каби морфологик ўзгаришлар аниқланди. Бундай ўзгаришлар оч ичак  энтерал нерв тизими ва метаболик синдром ривожланишида иштироки мавжудлигини кўрсатади. Шу сабабли профилактик чора-тадбирлар, эрта ташхислаб ва даволаш ишлари олиб борилса, бундай асоратларнинг олди олинган бўлади. Шифохонада даволаниш кунлари, дори-дармонлар ва бошқа харажатлар қисқариши ёки бутунлай соғломлашиб шифохонада ётиб даволанишга эҳтиёж бўлмаслиги ҳисобига катта миқдорда иқтисодий самарадорликка эришиш мумкин.
учинчи илмий янгилик: назорат гуруҳи, метаболик синдром модели яратилган асосий гуруҳ ва коррексия қилинган гуруҳдаги каламушлар оч ичаги девори қаватларидаги, ворсинкалар ва крипталар жойлашишидаги, лимфоид тугунчалар ўлчамидаги, адренергик ва холинергик нерв тузилмалариги реактив ўзгаришлар кўрсаткичлари коррексия гуруҳидаги каламушларда назорат гуруҳига нисбатан бир оз юқори эканлиги, метаболик синдром модели яратилган асосий гуруҳга нисбатан эса камайганлиги аниқланганлиги, Самарқанд давлат тиббиёт университети Илмий кенгашининг 2026 йил 3 февралдаги №6-сон қарори билан тасдиқланган “Метаболик синдром моделида ингичка ичакнинг морфофунксионал ўзгаришлари” ва “Метаболик синдром моделида ингичка ичакнинг морфофунксионал ўзгаришларини коррексия қилиш” номли услубий тавсиялар мазмунига киритилди. Ушбу илмий янгилик Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд филиали амалиётига (2026 йил 14.02 даги № 24-У буйруқ), ҳамда Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали амалиётига (2026 йил 20.02 даги № 17-Т буйруқ) жорий этилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги қошидаги илмий-техник кенгашининг 2026 йил 12 майдаги 08/01-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: метаболик синдром модели яратилган тажриба ҳайвонларининг бир гуруҳида соғлом озуқа, гипердинамия ва антиоксидантлардан комплекс фойдаланилган табиий коррексия усулини қўллаш  жуда яхши ижобий натижалар бериши асослаб берилди. Агар, ана шундай ҳолатларда биз тафлиф этган амалий тавсиядан фойдаланилса, патологик жараённи тўхтатиш, даволаш ва олдини олиш мумкин. Иқтисодий самарадорлик: метаболик синдром модели яратилган тажриба ҳайвонларининг бир гуруҳида коррексиянинг дори-дармонларсиз табиий усулларидан комплекс фойдаланиш жуда яхши ижобий натижалар  берилиши тажрибада исботланди. Агар   метаболик синдром клиникаси кузатилган ҳолатларда ана шундай коррексия усули қўлланилса, шифохонада ётиб даволаш куни камайиши, дори дармонлар ишлатмаслик, касаллик варақалари ва бошқа харажатлар қисқариши ҳисобига маълум иқтисодий самарадорликка эришиш мумкин. Бу иқтисодий тежамкорлик ҳар бир даволаш муассасанинг прейскурантидан келиб чиқган ҳолда бухгалтерия ҳисоби қилиниши аниқроқ маълумот беради. 
тўртинчи илмий янгилик: метаболик синдром ва унинг компонентларини дори-дармонларсиз табиий усуллар (соғлом озуқа, гипердинамия ва қора узум шарбати) дан комплекс фойдаланиб, олинган ижобий натижалар асосида парҳез таомлар, ёшга доир жисмоний фаоллик ва антиоксидантдан фойдаланиш меъёрлари (150 мл*2 марта) каби ишлаб чиқилган амалий тавсиялар илмий асосланганлиги Самарқанд давлат тиббиёт университети Илмий кенгашининг 2026 йил 3 февралдаги №6-сон қарори билан тасдиқланган “Метаболик синдром моделида ингичка ичакнинг морфофунксионал ўзгаришлари” ва “Метаболик синдром моделида ингичка ичакнинг морфофунксионал ўзгаришларини коррексия қилиш” номли услубий тавсиялар мазмунига киритилди ва Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд филиали амалиётига (2026 йил 14.02 даги № 24-У буйруқ), ҳамда Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали амалиётига (2026 йил 20.02 даги № 17-Т буйруқ) жорий этилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги қошидаги илмий-техник кенгашининг 2026 йил 12 майдаги 08/01-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: метаболик синдромнинг биз фойдаланган тиббий усулини комплекс қўллаш орқали, метаболик синдром ва унинг турли компонентлари аниқланган ҳолатлар қисқа муддатда яхшиланиб, соғломлаштиришга эришиш мумкин. Ана шундай табиий усул ёрдамида аҳоли саломатлигини тиклаш ва соғлом турмуш тарзига амал қилувчи инсонлар сони ортиши натижасида метаболик синдромнинг дунё аҳолиси орасида пандемия каби тез тарқалишининг олдини олишга эришиш мумкин. Иқтисодий самарадорлик: тажриба ҳайвонларида метаболик синдром модели яратилиб, уни дори-дармонларсиз табиий коррексия усулидан фойдаланиб, самарали натижаларга эришилди. Олинган натижалар асосида ишлаб чиқилган ёшга доир амалий тавсиялардан фойдаланилса, ана шундай ҳолатларнинг олдини олиш ва соғломлаштириш учун шифохонада даволаниш кунининг қисқариши, дори-дармонлар ишлатмаслик, ёки амбулатор даволаш, касаллик варақалари, ногиронлик  нафақалари ҳисобига маълум иқтисодий тежамкорликка эришиш мумкин. Илмий янгиликдан кенгайтирилган ҳолда фойдаланиши: «Алиментар семизлик фонида ривожланган метаболик синдром моделида ингичка ичак морфологияси ва унинг коррексияси» мавзусида илмий янгиликни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни Сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгаш раисига Самарқанд давлат тиббиёт университети ректори томонидан 2026 йил 30 апрелдаги 6947-сон хат юборилган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish