Адилов Санжар Аскеновичнинг
фанлар доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): “Жиноят ишлари бўйича халқаро-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш доирасида судга қадар иш юритуви материалларини процессуал мослаштириш (Қозоғистон Республикаси ва Ўзбекистон Республикаси мисолида), “12.00.09 - Жиноят процесси. Криминалистика, тезкор-қидирув ҳуқуқи ва суд экспертизаси” ихтисослиги бўйича (юридик фанлар).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.1.DSc/Yu435.
Илмий маслаҳатчи: Рустамбаев Мирзаюсуп Хакимович, юридик фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги Университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги Университети DSc. 25/2025.27.12.Yu.01.01.
Расмий оппонентлар: Пулатов Юрий Сайфиевич, юридик фанлар доктори, профессор; Пўлатов Бахтиёр Халилович, юридик фанлар доктори, профессор; Базарова Дилдора Бахадировна, юридик фанлар доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси ИИВ Малака ошириш институти
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади мақсади судга қадар иш юритиш материалларининг процессуал мослашувини такомиллаштириш орқали халқаро ҳамкорлик доирасида жиноят ишлари бўйича ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш самарадорлигини ошириш механизмлари ва тавсияларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
халқаро ҳуқуқий ёрдам тартибида олинган материалларни процессуал мослаштириш фақат улар инсон ҳуқуқлари ва эркинликларининг конституциявий стандартларига мувофиқ бўлган тақдирдагина йўл қўйилиши исботланган;
сўраётган давлатда олинган далилларнинг мақбуллиги чет элда ҳаракатни амалга оширишда шахснинг процессуал мақоми ҳақида ахборот тўлиқлигига боғлиқлиги асосланган;
экстрадициявий топширишда қамоқда сақлаш муддатларининг давлатлараро процессуал ворислиги доктринаси асослантирилган;
процессуал мослаштириш механизмига мустақил процессуал кафолат сифатида жазони ижро этиш тизимининг ахборот-тушунтириш мажбуриятини киритиш асосланган;
сўралаётган давлат ҳудудида жойлашган мол-мулк ёки унинг пул эквивалентини мусодара қилиш тўғрисидаги чет эл суд ҳужжатларини тан олиш ва ижро этиш орқали ўзаро ҳуқуқий ёрдам предметини кенгайтириш зарурлиги асослаб берилган..
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тадқиқот иши бўйича олинган натижаларидан қуйидагиларда фойдаланилган: 
Қозоғистон Республикаси ва Ўзбекистон Республикаси мисолида жиноят ишлари бўйича халқаро ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш доирасида судга қадар тергов материалларини процессуал мослаштиришнинг назарий ва амалий масалалари бўйича хулосалар, таклифлар ва тавсиялар асосида:
судяларнинг инсон ва фуқаронинг Қозоғистон Республикаси Конституциясида мустаҳкамланган ҳуқуқ ва эркинликларини камситувчи қонунлар ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни қўллашга ҳақли эмаслиги, бундай ҳужжат аниқланганда эса суд иш юритишни тўхтатиб туриши шартлиги тўғрисидаги таклифдан Қозоғистон Республикасининг 2022-йил 5-ноябрдаги 157-ВИИ-сон «Давлат раҳбарининг 2022-йил 16-мартдаги Мурожаатномасини амалга ошириш масалалари бўйича Қозоғистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги Қонуни билан киритилган Қозоғистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг 10-моддаси 2-қисми янги таҳририни шакллантиришда фойдаланилган. (Қозоғистон Республикаси Парламенти Мажилиси Қонунчилик ва суд-ҳуқуқ ислоҳоти қўмитасининг 2026-йил 10-февралдаги 5-15-179-сонли далолатномаси). Ушбу таклифнинг жорий этилиши конституциявий ҳуқуқ ва эркинликларнинг қўлланиладиган меёрий ҳужжатлардан устунлигини мустаҳкамлаш ва суд назоратини ихтиёрий тартибдан иш юритишнинг мажбурий элементига айлантириш имконини берди, бу эса жараён иштирокчилари ҳуқуқларининг конституциявий-ҳуқуқий кафолатланишини ва халқаро ҳуқуқий ёрдам доирасида мослаштириладиган материалларнинг мақбуллигини оширди;
шахсни гувоҳ, жабрланувчи, эксперт, гумон қилинувчи ёки айбланувчи тариқасида чиқариш тўғрисидаги сўровномага (топшириқномага, илтимосномага) шахсга унинг процессуал ҳуқуқ ва мажбуриятларини, шунингдек ҳал этилиши лозим бўлган масалалар рўйхатини тушунтириш мақсадида Кодекснинг тегишли моддаларидан ваколатли орган томонидан тасдиқланган кўчирмани илова қилиш тўғрисидаги таклифдан Қозоғистон Республикасининг 2023-йил 12-июлдаги 23-ВИИИ-сон «Қозоғистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қонунга хилоф равишда олинган активларни давлатга қайтариш масалалари бўйича ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги Қонуни билан киритилган Қозоғистон Республикаси ЖПКнинг 565-моддаси 2-қисмига ўзгартиришлар киритишда фойдаланилган. (Қозоғистон Республикаси Парламенти Мажилиси Қонунчилик ва суд-ҳуқуқ ислоҳоти қўмитасининг 2026-йил 10-февралдаги 5-15-179-сонли далолатномаси). Ушбу таклифнинг жорий этилиши сўровноманинг ахборот жиҳатдан тўлиқлигини ва сўралаётган шахснинг процессуал мақомини реал тушунтирилишини таʻминлади, бу эса сўраётган давлатда олинган кўрсатувларнинг далил сифатида мақбуллигини оширди ва уларни номақбул деб топиш хавфини камайтирди.
ушлаб берилган (экстрадиция қилинган) шахсга нисбатан эҳтиёт чораси сифатида қўлланиладиган қамоқда сақлаш муддатининг бошланишини у Қозоғистон Республикасининг Давлат чегарасини кесиб ўтган пайтдан бошлаб ҳисоблаш тўғрисидаги таклиф Қозоғистон Республикасининг 2020-йил 16-ноябрдаги «Қозоғистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига Қозоғистон Республикасининг Давлат чегарасини қўриқлаш ва миллий хавфсизлик масалалари бўйича ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги Қонуни билан Қозоғистон Республикаси ЖПКнинг 584-моддаси 1-қисмига ўзгартиришлар киритишда фойдаланилган. (Қозоғистон Республикаси Парламенти Мажилиси Қонунчилик ва суд-ҳуқуқ ислоҳоти қўмитасининг 2026-йил 10-февралдаги 5-15-179-сонли далолатномаси). Внедрение данного предложения устранило правовую неясност «переходного периода» экстрадиции, обеспечило точний расчет и учет срока содержания под стражей, а также укрепил гарантии права лица на свободу и личную неприкосновенност.
хорижий давлатнинг ваколатли органини топширилаётган (топширилган) шахснинг Қозоғистон Республикасида қамоқда бўлиш муддати тўғрисида хабардор қилиш тўғрисидаги таклифдан Қозоғистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг 594-моддаси 2-қисмига «Қозоғистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, прокуратура ва суд ўртасидаги ваколатлар ва жавобгарлик соҳаларини чегаралаган ҳолда уч бўғинли моделни жорий этиш масалалари бўйича ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида» 2021-йил 27-декабрдаги 88-ВИИ-сон Қонун билан ўзгартиришлар киритишда фойдаланилган. (Қозоғистон Республикаси Парламенти Мажилиси Қонунчилик ва суд-ҳуқуқ ислоҳоти қўмитасининг 2026-йил 10-февралдаги 5-15-179-сонли далолатномаси). Ушбу таклифнинг жорий этилиши давлатлараро процессуал ворислик элементи бўлган шахсни топширишда икки томонлама ҳисобга олишни ҳам, аллақачон ўталган муддатни ёʻқотишни ҳам истисно қилган ҳолда, юрисдиксиялар ўртасида қамоқда сақлаш муддатининг узлюксизлиги ва ўзаро ҳисобга олинишини таʻминлади.
жиноят-ижроия тизими муассасасига чет давлат фуқароси бўлган маҳкумга унинг жазони ўташ учун ўтказиш тўғрисидаги илтимоснома билан Қозоғистон Республикаси Бош прокуратурасига ёки фуқаролиги бўлган давлатнинг ваколатли органига мурожаат қилиш ҳуқуқини тушунтириш мажбуриятини юклаш тўғрисидаги таклиф Қозоғистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг 604-моддаси 1-қисмига «Қозоғистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, прокуратура ва суд ўртасидаги ваколатлар ва жавобгарлик соҳаларини чегаралаган ҳолда уч бўғинли моделни жорий этиш масалалари бўйича ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида» 2021-йил 27-декабрдаги 88-ВИИ-сон Қонун билан ўзгартиришлар киритишда фойдаланилган. (Қозоғистон Республикаси Парламенти Мажилиси Қонунчилик ва суд-ҳуқуқ ислоҳоти қўмитасининг 2026-йил 10-февралдаги 5-15-179-сонли далолатномаси). Ушбу таклифнинг жорий этилиши чет эллик маҳкумнинг фуқаролиги бўлган давлатда жазони ўташ ҳуқуқини реал амалга оширишни таʻминлаган, маҳкумнинг ўзини процессуал хабардорлиги орқали маҳкумларни топшириш институтининг самарадорлигини оширган;
хорижий давлат ваколатли муассасаларининг Қозоғистон Республикаси Бош прокурорига чет давлат судининг ҳукми ёки қарорини, шунингдек, Қозоғистон Республикаси ҳудудидаги мол-мулкни ёки унинг пул эквивалентини мусодара қилишни назарда тутувчи суд ҳужжатларини тан олиш ва ижро этиш тўғрисидаги илтимоснома билан мурожаат қилиш имконияти ҳақидаги таклифдан Қозоғистон Республикаси ЖПКнинг 607-моддаси 2-қисмига «Қозоғистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, прокуратура ва суд ўртасида ваколатлар ва жавобгарлик соҳаларини чегаралаган ҳолда уч бўғинли моделни жорий этиш масалалари бўйича ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида» 2021-йил 27-декабрдаги 88-ВИИ-сон Қонун билан ўзгартиришлар киритишда фойдаланилган (Қозоғистон Республикаси Парламенти Мажилиси Қонунчилик ва суд-ҳуқуқ ислоҳоти қўмитасининг 2026-йил 10-февралдаги 5-15-179-сон далолатномаси). Ушбу таклифнинг жорий этилиши мулкий (мусодара) тусдаги суд ҳужжатларини трансчегаравий тан олиш ва ижро этишнинг процессуал механизмини шакллантирди, бу эса активларни қайтариш ва жиноий даромадларни трансчегаравий легаллаштиришга қарши курашишнинг ҳуқуқий воситаларини кучайтирди.