Шарипова Нилуфар Ҳикматуллаевнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Тижорат банклари молиявий барқарорлигини мустаҳкамлашнинг консептуал асосларини такомиллаштириш”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.DSc/Iqt500
Илмий раҳбар: Тошматов Шухрат Амонович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент кимё-технология институти, DSc.03/2026.31.01.1.42.02
Расмий оппонентлар: Жумаев Нодир Хосиятович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Абдусаломов Акром Толлибоевич, доцент; Мамадияров Зокир Тоштемирович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: АТ “Алоқа банк”
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади тижорат банклари молиявий барқарорлигини мустаҳкамлашнинг консептуал асосларини такомиллаштиришга қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тижорат банклари молиявий барқарорлигини таъминлаш, молиявий рискларни камайтириш мақсадида ташқи мувофиқлаштирувчи кенгаш ташкил қилиниши, Молиявий барқарорлик кенгаши фаолияти йўлга қўйилиши таклиф этилган;
кредитнинг асосий таъминоти сифатида кафолат, суғурта полиси ёки юридик шахс кафиллиги қабул қилинган тақдирда, ушбу таъминотлар жами таъминотнинг 25 фоизидан ошмаслиги зарурлиги асосланган;
банкнинг молиявий барқарорлигини таъминлаш ҳамда ликвидлилик рискларини самарали бошқариш мақсадида қисқа муддатли мажбуриятларни жами активларнинг 40 фоизидан ошмаган миқдорда сақлаш  таклиф қилинган;
банклар фаолиятида киберхавфсизликни таъминлашда, Марказий банк ваколатларини кенгайтириш - банклар фаолиятида ахборот ва киберхавфсизлик таҳдидларини аниқлаш ва олдиндан чора кўриш, шунингдек шубҳали операциялар юзасидан карталар ва ҳисобларни блоклаш ҳуқуқи берилиши таклиф этилган; 
банклар молиявий барқарорлигини таъминлашда кредит хизматларини кўрсатиш тўғрисидаги қарорлар бўйича 1-даражали капиталнинг 5% дан ошмаган миқдордаги кредитлар банк кредит қўмитасининг қарори асосида берилиши таклиф қилинган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тижорат банклари молиявий барқарорлигини мустаҳкамлашнинг консептуал асосларини такомиллаштириш бўйича олинган илмий таклифлар асосида: 
тижорат банклари молиявий барқарорлигини таъминлаш, молиявий рискларни камайтириш мақсадида ташқи мувофиқлаштирувчи кенгаш ташкил қилиниши, Молиявий барқарорлик кенгаши фаолияти йўлга қўйилиши Ўзбекистон Республикасида молиявий барқарорликни таъминланиши, тизимли молиявий инқирозларнинг келиб чиқиш хавфлари ўрганилиши (таҳлил қилиниши), уларнинг юзага келишининг олдини олиш бўйича чоралар кўрилиши, шунингдек юзага келган молиявий инқирозларни бошқарилиши ҳамда уларнинг оқибатларини бартараф этилишига ёрдам бериши ҳақидаги таклифи Ўзбекистон Републикасининг “Банкларни санация қилиш ва тугатиш тўғрисида”ги 2025-йил 23-июндаги ЎРҚ-1070-сон Қонунининг “Молиявий барқарорлик кенгаши” деб номланган 7-моддасини ишлаб чиқилишида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги парламент тадқиқотлари институти 2025 йил 20 августдаги №3/08-129-сон маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида тижорат банклари молиявий барқарорлигини мустаҳкамлашда Молиявий барқарорлик кенгаши фаолияти вазифалари аниқ белгиланди; 
кредит асосий таъминоти сифатида кафолат, суғурта полиси ёки юридик шахс кафиллиги қабул қилинган тақдирда, ушбу таъминотлар жами таъминотнинг 25 фоизидан ошмаслиги таклифи АТ “Халқ банк” Бошқарувининг 2025 йил 24 мартдаги 29/5-сонли қарори билан тасдиқланган банкнинг “Кредит сиёсати”ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (АТ “Халқ банк”нинг 2026 йил 23 апрелдаги №07-25/11-сон маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида кредит портфели таъминоти сифати мустаҳкамланди. 2025 йилда муаммоли кредитларнинг жами кредитлардаги улуши 3,1 фоизни ташкил қилди, ушбу кўрсаткич ўтган йилнинг шу ҳолатига нисбатан 1,1 фоизга камайишига эришилди; 
банкнинг молиявий барқарорлигини таъминлаш ҳамда ликвидлилик рискларини самарали бошқариш мақсадида қисқа муддатли мажбуриятларни жами активларнинг 40 фоизидан ошмаган миқдорда сақлаш бўйича илмий асосланган таклиф АТ “Халқ банк” Бошқарувининг 2024 йил 10 январдаги 3/3-сонли қарори билан тасдиқланган банкнинг 2024-йил учун “Ликвидлиликни бошқариш сиёсати”ни ишлаб чиқишда фойдаланилган, риск аппетити лимитларини белгилаш жараёнида қўлланилди (АТ “Халқ банк”нинг 2026 йил 23 апрелдаги №07-25/11-сон маълумотномаси). Бу эса банкнинг ликвидликни таъминлаш қобилиятини мустаҳкамлаб, ликвид активлар сифати ва ҳажмининг яхшиланишига олиб келди. Натижада 2024 йилда соф барқарор молиялаштириш меъёрий коеффисиенти 137,3 фоизни ташкил қилди, ушбу кўрсаткич ўтган йилнинг шу ҳолатига нисбатан 16,4 % га ўсишига эришилди;
кредит ташкилотлари фаолиятида ахборот хавфсизлигини кучайтиришга ва киберхавфсизликни таъминлашга, шунингдек ахборот-коммуникация технологиялари ёрдамида содир этиладиган ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш лозимлиги тўғрисидаги таклифларидан 2024-йил 20-сентябрдаги “Киберхавфсизликни таъминлаш соҳасидаги қонунчилик такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-964-сон қонуннинг 2-моддаси 1-бандини (Ўзбекистон Республикасининг 1995-йил 21-декабрда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида”ги 154-И-сонли қонуни (Ўзбекистон Республикасининг 2019-йил 11-ноябрда қабул қилинган ЎРҚ-582 сонли қонуни таҳририда) 11-моддасига киритилган ўзгартириш ва қўшимчаларни) шакллантиришда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институти 2025 йил 20 августдаги №3/08-129-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида банк тизимида кибержиноятларга қарши курашиш учун норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштиришга эришилган. 
банклар молиявий барқарорлигини таъминлашда кредит хизматларини кўрсатиш тўғрисидаги қарорлар бўйича 1-даражали капиталнинг 5% дан ошмаган миқдордаги кредитлар банк кредит қўмитасининг қарори асосида берилиши таклифидан “Ипотека-банк” АТИБнинг 2023 йил 30 январдаги 1-сон, 2023-йилга мўлжалланган банкнинг “Кредит сиёсати”ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (АТИБ “Ипотека-банк”нинг 2024 йил 29 августдаги 8-6/9190-сонли маълумотномаси). Натижада, банкнинг кредит портфели диверсификация даражаси ошган, шунингдек, 2023 йилида кредит ва лизинг операциялари бўйича фоизли даромадлар 4 615 млрд сўмни ташкил этиб, корпоратив кредитлардан олинган фоизли даромадлар 41% (1 897,1 млрд сўм) ва чакана кредитлардан олинган фоизли даромадлар 59% (2 717,9 млрд сўм)ни ташкил этди.