Бабажанов Алимджан Фазиловичнинг
Фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Тимсолларни аниқлаш назарияси муаммосини ҳал қилиш учун обектларни ёки вазиятларни қидиришнинг коррект алгебраик ва дискрет моделлари” мавзусидаги 01.01.03 – Ҳисоблаш математикаси ва дискрет математика (физика-математика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.1.DSc/FM223
Илмий маслаҳатчи: Кабулов Анвар Василович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети ҳузуридаги DSc.03/2025.27.12.FM.01.03 рақамли илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Игнатев Николай Александрович, физика-математика фанлари доктори, профессор; Шакенов Канат Кожахметович, физика-математика фанлари доктори, профессор; Аллаков Исмоил, физика-математика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади бошқарув материалида бир-бирига мос келмайдиган синфлар билан коррект тимсолларни таниб олиш алгоритмларини ишлаб чиқишшнинг назарий асослари, методологияси, алгебраик ва мантиқий усулларини ишлаб чиқиш ва уларнинг самарадорлигини баҳолашдир.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
самарали ҳисоблаш коррект тимсолларни таниб олиш алгоритмларини ишлаб чиқиш учун бошқарув материалида бир-бирига мос келмайдиган синфлар билан эвристик тимсолларни таниб олиш алгоритмларини яратишнинг алгоритмик принцплари ишлаб чиқилган;
қурилган алгоритмларнинг корректлигини исботлаш асосида бошқарув материалида коррект тимсолларни таниб олиш алгоритмларини яратишнинг алгебраик ва мантиқий усулларини яратиш методологиясини ишлаб чиқилган;
баҳоларни ҳисоблаш учун моделнинг чизиқли ёпилишининг тўлиқлик мезони исботланган, коррект операторни қуриш ҳамда унинг мураккаблиги баҳоланган;
алгебраик ёндашув доирасида бошқарув материалига коррект жавоб берувчи, теоремалар шаклида исботланган таниб олувчи операторларнинг чизиқли бирикмаларининг бир нечта вариантлари қурилган;
оптималлаштириш жараёни бўлмаган жойда қўллаш энг осон бўлган таниб олувчи операторларнинг чизиқли комбинацияси асосида коррект тимсолларни таниб олиш алгоритмлари қурилган;
ИоТ экология тизимида идентификациялаш масалаларини ҳал қилиш учун алгоритмик тизим ва дастурий таъминотни коррект аниқлаш алгоритмлари ишлаб чиқилган ҳамда ошқозон ва ўн икки бармоқли ичак касалликларининг якуний ташхисини ўрнатишни рақамлаштирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Оптималлаштириш жараёнлари мавжуд бўлмаган жойда жорий этиш қулай бўлган тимсолларни таниб олиш операторларининг чизиқли комбинацияси асосида коррект тимсолларни таниб олиш алгоритмларини ишлаб чиқиш натижалар асосида:
коллегиал диагностика ва бошқарув қарорларини қабул қилишни қўллаб-қувватлаш учун коррексиялш алгоритмлари ёрдамида эвристик усулларнинг аниқлигини ошириш масаласини ечишда к-қийматли мантиқ функциялари билан алгоритмларни оптимал созлаш учун ишлаб чиқилган алгоритмик тизим ва дастурий та'минот комплексидан ОТ-Атех-2018-486” рақамли «Мантиқий бошқариш ва ахборот хавфсизлиги тизимларини дастурлаштирилган мантиқий контроллерлар ва уларни лойиҳаловчи инструментал CАД мантиқий тизими асосида амалга ошириш» амалий лойиҳасида тимсолларни аниқлашнинг коррект алгоритмлари алгебрадаги чизиқли операторлар комбинасиясининг бир нечта вариантлари асосида яратилган ва тиббиётда диагностика ва идентификасия масалаларини самарали ечишда қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш вазирлиги Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси Илмий-амалий тиббиёт маркасининг 2026 йил 26 январдаги №01-07/36 – сон маълумотномаси). Натижада, даволаш жараёнида илмий натижалардан фойдаланиш диагностика самарадорлигини ва аниқлигини 8% га оширишга имкон берган;
оптималлаштириш жараёнлари мавжуд бўлмаган жойларга жорий этиш энг осон бўлган тимсолларни таниб олиш операторларнинг чизиқли комбинацияси асосида тузилган коррект тимсолларни таниб олиш алгоритмларидан ФЗ-201906117 рақамли «Орол бўйи қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришида экологик вазиятлар таъсирини аниқлаш мониторингини юритишнинг дастурий таъминоти» илмий лойиҳасида рақамлаштиришда жорий этилган ўн икки бармоқли ичак ошқозон касалликларининг аниқ ташхисини аниқлаш натижасида ҳар бир тиббий обект учун 100 та белги (аломатлар)ни 10 та гуруҳга бўлиш асосида текшириш пайтида обектларни таҳлил қилиш рецидив ҳолатини аниқлашда қўлланилган.. (Академик В.Воҳидов номидаги Республика ихтисослаштирилган Хирургия Илмий-амалий тиббиёт маркасининг 2026 йил 10 февралги 124 – сон маълумотномаси). Натижада интерактив режимда обектларга ташхис қўйиш самарадорлиги 6% га ошган;
оптималлаштириш жараёни мавжуд бўлмаган объектларда қўллаш энг қулай бўлган таниб олувчи операторларнинг чизиқли комбинацияси асосида коррект тимсолларни таниб олиш алгоритмларидан АЛ-18245120 “Орол минтақаси мисолида ИоТ қурилмалари томонидан ишлаб чиқарилган экологик маълумотлар оқимларини қайта ишлаш ва ҳимоя қилишнинг интеллектуал усуллари ва технологиялари” мавзусидагиилмий лойиҳани бажаришда Орол бўйи қишлоқ хўжалиги ерларини экологик вазиятлар таъсирини аниқлашда ва мониторинги қилишда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий университетининг 2026 йил 01 апрелдаги 04/11-8892–сон маълумотномаси). Натижада, ишлаб чиқариш самарадорлигини 7% га ошириш имконини берган.