Дилмуродов Хуршидбек Баҳодир ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимининг иқтисодий механизмини такомиллаштириш йўналишлари”, 08.00.01 – Иқтисодиёт назарияси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/Iqt4537.
Илмий раҳбар: Абдуллоев Аслиддин Жунайдуллоевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Осиё халқаро университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.I.08.03
Расмий оппонентлар: Низамов Аслетдин Бадреддинович, иқтисодиёт фанлари доктори (DSc), профессор; Аскаров Назимжон Ниёзович, иқтисодиёт фанлари доктори (DSc), катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Заҳириддин Муҳаммад Бобур номидаги Андижон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: Ўзбекистонда аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимининг иқтисодий механизмини такомиллаштириш бўйича илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимини аҳолининг барча кам таъминланган ва ижтимоий жиҳатдан заиф қатламлари бўйича ягона маълумотлар базасини “ягона реестр”, “Биометрик-ИД” ва “Ижтимоий муҳтожликни автоматлаштирилган баҳолаш” бўйича рақамлаштириш орқали ресурс тақсимотидаги ҳудудий ёндашувга асосланган ижтимоий ёрдамни манзилли етказиш таклифи асосланган;
“Ижтимоий дафтарлар” тизими амал қилишида иштирок этувчи жамғармалар томонидан молиялаштириладиган ижтимоий ёрдамлар Камбағал оилалар реестрига киритилган оилаларга, уй-жой шароитларини яхшилаш ва соғлиқни сақлаш бўйича ижтимоий ёрдамлар эса ойлик даромади оила аъзоларининг ҳар бирига минимал истеъмол харажатлари миқдорининг 2 бараваридан кўп бўлмаган оилаларга ҳам тақдим этилиши таклифи асосланган;
ижтимоий жиҳатдан муҳтожликни баҳолаш услубиёти камбагʼаллик даражасининг “қизил”, “сариқ” ва “яшил” тоифаларга гуруҳлаш орқали уларга тоифаларидан келиб чиқиб давлат хизматларидан фойдаланишда 25-75 фоизгача имтиёзларни қўллашга асосланувчи ҳудудий рейтинг ва индивидуал тартибдаги “Сcоринг” баҳолаш услубиёти асосида такомиллаштирилган;
бандлик ва фаол ижтимоий ҳимоя дастурлари самарадорлигини оширишда ўзаро интеграциялаш “Ижтимоий ҳимоя ягона реестри”га киритилган аҳоли учун 50-100 тагача иш ўринлари учун 50 фоиз, 101-200 тагача – 75 фоиз, 200 тадан ортиқ иш ўринлари яратилгнлиги учун 100,0 фоизлик мол мулк ва ер солигʼи имтиёзлари тақдим этиш мақсадга мувофиқлиги асосланган;
“Ўзбекистон – 2030” стратегияси шароитида аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимининг иқтисодий механизмини камбағал аҳолининг иқтисодий фаоллигини қўллаб-қувватлашга қаратилган дастурлари орқали такомиллаштиришнинг базавий, инерсион ва оптимистик ссенарияларига асосланган прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимининг иқтисодий механизмини такомиллаштириш борасида ишлаб чиқилган таклифлар асосида:
аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимини аҳолининг барча кам таъминланган ва ижтимоий жиҳатдан заиф қатламлари бўйича ягона маълумотлар базасини “ягона реестр”, “Биометрик-ИД” ва “Ижтимоий муҳтожликни автоматлаштирилган баҳолаш” бўйича рақамлаштириш орқали ресурс тақсимотидаги ҳудудий ёндашувга асосланган ижтимоий ёрдамни манзилли етказиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 25-июндаги ПФ-175-сонли “Ўзбекистон Республикаси аҳолисини ижтимоий ҳимоя қилиш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги Фармонининг 3-боб 14-мақсад 1-хатбошида ўз ифодасини топган (Ўзбекистон Савдо-Саноат палатаси 2025-йил 17- октябр 05-33-11864-сонли маълумотнома). Ушбу таклифни амалиётга жорий этилиши ҳисобига аҳолини ижтимоий жиҳатдан муҳтожлигини тўғри баҳолаш орқали ижтимоий ёрдам дастурларининг манзиллилигини оширишга эришилган;
“Ижтимоий дафтарлар” тизими амал қилишида иштирок этувчи жамғармалар томонидан молиялаштириладиган ижтимоий ёрдамлар Камбағал оилалар реестрига киритилган оилаларга, уй-жой шароитларини яхшилаш ва соғлиқни сақлаш бўйича ижтимоий ёрдамлар эса ойлик даромади оила аъзоларининг ҳар бирига минимал истеъмол харажатлари миқдорининг 2 бараваридан кўп бўлмаган оилаларга ҳам тақдим этилиши таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 30-январдаги ПФ-17-сонли “Аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимини молиялаштириш тартиб-таомилларини такомиллаштириш тўғрисида”ги Фармонининг 1.а-бандида ўз ифодасини топган (Ўзбекистон Савдо-Саноат палатаси 2025-йил 17- октябр 05-33-11864-сонли маълумотнома). Ушбу таклифни амалиётга жорий этилиши ҳисобига мамлактда ижтимоий жиҳатдан муҳтожлик чегарасидаги турмуш фаровонлигига эга бўлган аҳоли гуруҳларига ижтимоий ёрдам кўрсатилиши ҳисобига аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимининг қамров даражасини оширишга эришилган;
ижтимоий жиҳатдан муҳтожликни баҳолаш услубиёти камбагʼаллик даражасининг “қизил”, “сариқ” ва “яшил” тоифаларга гуруҳлаш орқали уларга тоифаларидан келиб чиқиб давлат хизматларидан фойдаланишда 25-75 фоизгача имтиёзларни қўллашга асосланувчи ҳудудий рейтинг ва индивидуал тартибдаги “Сcоринг” баҳолаш услубиёти асосида такомиллаштириш Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 8-майдаги ПФ-84-сонли “Камбағал оилаларни давлат томонидан ижтимоий қўллаб-қувватлаш тизимини янада такомиллаштириш тўғрисида”ги Фармонининг 2-3 бандларида ўз ифодасини топган (Ўзбекистон Савдо-Саноат палатаси 2025-йил 17- октябр 05-33-11864-сонли маълумотнома, Ўзбекистон республикаси камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирилиги 2025-йил 26- июн 01/00-02/09-5899-сонли ма'лумотнома). Ушбу таклифни амалиётга жорий этиш орқали мамлакатда аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимининг манзиллилигини оширишга эришилган;
бандлик ва фаол ижтимоий ҳимоя дастурлари самарадорлигини оширишда ўзаро интеграциялаш “Ижтимоий ҳимоя ягона реестри”га киритилган аҳоли учун 50-100 тагача иш ўринлари учун 50 фоиз, 101-200 тагача – 75 фоиз, 200 тадан ортиқ иш ўринлари яратилгнлиги учун 100,0 фоизлик мол мулк ва ер солигʼи имтиёзлари тақдим этиш мақсадга мувофиқлиги таклифи Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2023-йил 7-июлдаги 279-сонли “20 минг тадбиркор – 500 минг малакали мутахассис” дастурини амалга ошириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорининг 3-иловаси 3-4 бандларида ўз аксини топган (Ўзбекистон Савдо-Саноат палатаси 2025-йил 17- октябр 05-33-11864-сонли маълумотнома). Ушбу таклифни амалиётга жорий этилиши ҳисобига ишсизлик ҳолатидаги ижтимоий жиҳатдан муҳтож аҳоли гуруҳлари бандлигини таъминлашга эришилган;
“Ўзбекистон – 2030” стратегияси шароитида аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимининг иқтисодий механизмини камбағал аҳолининг иқтисодий фаоллигини қўллаб-қувватлашга қаратилган дастурлари орқали такомиллаштиришнинг базавий, инерсион ва оптимистик ссенарияларига асосланган ҳолда ишлаб чиқилган прогноз кўрсаткичлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 25-июндаги ПФ-175-сонли “Ўзбекистон Республикаси аҳолисини ижтимоий ҳимоя қилиш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги Фармонининг 2-иловаси 5-банди мақсадли кўрсаткичларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Савдо-Саноат палатаси 2025-йил 17- октябр 05-33-11864-сонли маълумотнома). Ушбу таклифни амалиётга жорий этилиши ҳисобига мамлакатда аҳоли бандлигини рағбатлантиришда фаол ижтимоий ҳимояга устуворлик қаратиш орқали камбағаллик даражасини 5,0 фоизгача қисқартириш имконияти мавжудлиги аниқланган.
