Нишонова Бахора Нишоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ғўзанинг истиқболли C-6580 навини етиштириш агротехнологияси элементларини ишлаб чиқиш (Самарқанд вилоятининг ўтлоқи бўз тупроқлари шароитида)”, 06.01.01–Умумий деҳқончилик. Пахтачилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.PhD/Qx1307.
Илмий раҳбар: Карабаев Икрамжон Тураевич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти, DSc.08/2025.27.12.Qх.01.01.
Расмий оппонентлар: Бозоров Холмурод Махмудович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, катта илмий ходим; Болтаев Сайдулла Махсудович, қишлоқ хўжалиги фанлари  доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат аграр университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Самарқанд вилоятининг ўтлоқи бўз тупроқлари шароитида истиқболли C-6580 ғўза навини парваришлашда кўчат қалинлиги, минерал ўғит меъёрлари ҳамда суғориш тартибларини ўсимликнинг ўсиши, ривожланиши ва ҳосилдорлигига таъсирини илмий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Илк бор Самарқанд вилоятининг ўтлоқи бўз тупроқлари шароитида ғўзанинг истиқболли C-6580 нави учун назарий кўчат қалинлиги 110–120 минг туп/га, суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНС га нисбатан 70–75–65%, минерал ўғитларнинг йиллик меъёри N200P140K100 кг/га миқдорида қўлланганда назорат вариантига нисбатан тупроқнинг ҳажм массаси 0,030 г/см3 гача камайиб, ғоваклиги 1,1 % ва донадорлиги 0,4 % ортиши, шунингдек сув ўтказувчанлигининг 40,5 м3/га га яхшиланиши аниқланган;
ғўзанинг истиқболли C-6580 нави учун назарий кўчат қалинлиги 110–120 минг туп/га, суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНС га нисбатан 70–75–65%, минерал ўғитларнинг йиллик меъёри N200P140K100 кг/га миқдорида қўллаш натижасида қўшимча 8,2–12,6 ц/га ҳосил, 1 центнер ҳосил учун сарфланган умумий сув миқдорининг 28,6 м3/га камайиши, шунингдек соф фойда 8 млн. сўм/га гача ва рентабеллик даражасининг 33,6% гача ошиши таъминланган; 
cуғориш олди тупроқ намлиги ЧДНС га нисбатан 65–70–60% этиб белгиланиб, назарий кўчат қалинлиги 110–120 минг туп/га, минерал ўғитларнинг йиллик меъёри N250P175K125 кг/га га етказилганда ҳам тупроқнинг ҳажм массаси 0,047 г/см3 камайиши, ғоваклиги 1,3 %, донадорлиги ва сув ўтказувчанлиги 11,9 м3га ортиши, натижада қўшимча ҳосил (5,7 ц/га) ва рентабеллик даражасининг 20,2 % ошиши илмий жиҳатдан асослаб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Самарқанд вилоятини ўтлоқи бўз тупроқлари шароитида ғўзанинг истиқболли “C-6580” навини турли суғориш меъёрларида мақбул кўчат қалинлиги ва минерал ўғитлар меъёрларини ишлаб чиқиш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
“Ғўзани истиқболли C-6580 навини етиштириш агротехнология елементларини ишлаб чиқиш” (Самарқанд вилоятининг ўтлоқи бўз тупроқлар шароитида) номли тавсиянома тасдиқланган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 12-декабрдаги 05/04-04-918-сон маълумотномаси). Ушбу тавсиянома Самарқанд вилоятининг пахтачилик фермер хўжаликлари ва кластерларда қўлланма сифатида хизмат қилмоқда;
ғўзанинг C-6580 навини 70-75-65% суғориш тартибида парваришлаш агротехнологияси Оқдарё тумани “Ўн ТОЛ С-Ш” ф/х да 15 гектар, “МАДИНАБОНУ” ф/х да 15 гектар, ИҚБОЛ ф/х да 15 гектар пахта етиштирувчи фермер хўжаликларида жами 45 гектар майдонда жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 12 декабрдаги 05/04-04-918-сон маълумотномаси). Бунинг натижасида ғўзанинг истиқболли C-6580 навини парваришлашда назарий кўчат қалинлиги 110-120 минг туп/га ни, суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНС га нисбатан 70-75-65% ни, минерал ўғитнинг йиллик меъёрини N200P140K100 кг/га миқдорида қўлланилганда умумий ҳосилдорлик 43,2 ц/га ни, соф фойда 7951,3 минг сўм/га ни, рентабеллик даражалари 37,1% ни ташкил этган бўлиб, назорат вариантларига нисбатан ҳосилдорликни 4-5 центнергача, рентабеллик даражасини эса 13,7% гача юқори бўлишига эришилган; 
Иштихон тумани Умиров Ниядулла хазинаси ф/х да 15 гектар, Илхом далалари ф/х да 10 гектар, ПСУEAИТИ Самарқанд ИТС да 5 гектар, жами 30 гектар майдонда жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 12 декабрдаги 05/04-04-918-сон маълумотномаси). Натижада суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНС га нисбатан 65-70-60% этиб белгиланиб, назарий кўчат қалинлиги 110-120 минг туп/га ни, минерал ўғитнинг йиллик меъёрини N200P140K100 кг/га меъёрида қўлланилганда умумий ҳосилдорлик 34,1 ц/га ни, соф фойда 6150,0 минг сўм/га ни, рентабеллик даражаси 29,2 % ни ташкил етиб, назорат вариантга нисбатан қўшимча 3,4-4,2 центнергача пахта ҳосили олишга эришилган.