Мухтарова Моҳинур Султоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Рақамли технологиялар ёрдамида фермер хўжаликлари ерларидан фойдаланишни ташкил этиш”, 06.01.10 - Ер тузиш, кадастр ва йер мониторинги (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/Qx1941
Илмий раҳбар: Шаропов Рамзиддин Нажмиддинович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: “Ўздаверлойиҳа” давлат-илмий лойиҳалаш институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.01.
Расмий оппонентлар: Атакулов Тўхтамурод Умарович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, доцент; Нарбаев Шарофатдин КенГЭСҳович, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади фермер хўжаликлари ерларидан фойдаланишни рақамли технологиялар асосида самарали ташкил этиш ва бошқаришни такомиллаштириш бўйича илмий-амалий таклиф ҳамда тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Қашқадарё вилояти фермер хўжаликлари, қишлоқ хўжалик корхона ва ташкилотларининг фойдаланадиган ерлари сўнгги 20 йилликдаги ўзгариши таҳлил қилиниб, унга таъсир қилувчи омиллар туманлар кесимида қиёсий баҳоланган ва табиий-экологик омилларнинг таъсири юқори бўлганлиги аниқланган;
лазерли текислаш лойиҳа харитасини тузиш орқали фермер хўжаликлари фаолиятини ташкил этишнинг ташкилий-хўжалик ҳамда иқтисодий самарадорликка эришиш имконияти асосланган;
фермер хўжаликлари ғўза экилган дала майдонларида ДЖИ ПҲАНТОМ 4 ПРО+ маркали дрон ёрдамида тўрт босқичли мониторинг олиб боришда ҳар бир босқич бўйича энг оптимал парвоз баландликлари аниқланган;
фермер хўжаликлари учун қишлоқ хўжалик экинлари агротехнологиясини тўғри ташкил этиш, дронлардан фойдаланишни жорий этиш мақсадида “Жава” тилида Дигитал фарм андроид дастури яратилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Рақамли технологиялар ёрдамида фермер хўжаликлари ерларидан фойдаланишни ташкил этиш бўйича ўтказилган илмий тадқиқотлар асосида олинган илмий натижалар:
«Рақамли технологиялар ёрдамида фермер хўжаликлари ерларидан фойдаланишни ташкил этиш» бўйича услубий тавсиянома ишлаб чиқилган ва амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 28-августдаги 05/05-04-506-сон маълумотномаси). Натижада, Қарши туманидаги мавжуд фермер хўжаликларининг ғўза экилган дала майдонларини дронлар ёрдамида назорат олиб бориш ҳамда улардан самарали фойдаланишни ташкил этиш бўйича услубий қўлланма бўлиб хизмат қилган.
Қашқадарё вилояти Қарши тумани Чўли ота массивидаги Фермер хўжалиги ерларини лазерли ускуна ёрдамида текислаш лойиҳа харитаси 1:10 000 масштабда электрон рақамли харитаси ишлаб чиқилиб амалиётга жорий қилинган. (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 28-августдаги 05/05-04-506-сон маълумотномаси). Натижада, ҳудудни картографик жиҳатдан таҳлил қилиш, истиқболда ер тузиш лойиҳаларини амалга ошириш, фермер хўжаликларининг ерларидан фойдаланишда ташкилий-хўжалик ҳамда иқтисодий самарадорликка эришишда асос бўлиб хизмат қилган.
Қашқадарё вилояти Қарши тумани Чўли ота массивидаги фермер хўжаликлари ғўза дала майдонларида ДЖИ ПҲАНТОМ 4 ПРО+ дрони ёрдамида тўрт босқичли мониторинг кузатув ишлари олиб борилган ва дронларни энг оптимал парвоз баландлиги аниқланган ва амалиётга жорий қилинган. (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 28-августдаги 05/05-04-506-сон маълумотномаси). Натижада ғўза экилган майдонларда амалга оширилган агротехник тадбирларнинг контурлар бўйича асл ҳолати юқори аниқликдаги аеросурат ва электрон ортофотопланлар ёрдамида аниқланган ва ҳар бир тадбир бўйича электрон база яратилган, Агисофт Меташапе дастурида фермер хўжалиги ерларининг ғўза экилган дала майдонларининг электрон рақамли ортофотопланлари яратилган ва бу асосида ғўза экилган дала майдонларидаги муаммоли ўзгаришларни эрта аниқлаш ва унга қарши чора-тадбирлар ишлаб чиқиш учун асос бўлиб хизмат қилган.
Фермер хўжаликларининг ерларидан фойдаланишни ташкил этишда рақамли технологиялардан фойдаланган ҳолда ер майдони устидан умумий назорат, юқори даражадаги аниқлик, ерлардан самарали фойдаланиш ва қишлоқ хўжалиги экинлари агротехнологиясини ташкил этиш мақсадида «ДИГИТАЛ ФАРМ» номли мобил илова яратилган ва амалиётга жорий қилинган. (Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлиги томонидан берилган гувоҳнома: №ДГУ 202407723. 14.06.2024) (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 28-августдаги 05/05-04-506-сон маълумотномаси). Натижада, мазкур мобил илова орқали фермер хўжаликларида зарур бўлган дрон хизматларидан фойдаланиш, илмий асосланган алмашлаб экиш схемалари ҳамда қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштиришнинг агротехникаси, меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисидаги маълумотларга эга бўлиш имконини берган.