Йўлдошев Ёрқинжон Исмоилжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болалар серебрал фалажлиги формаларида бош мияда ривожланадиган морфологик ўзгаришларнинг жиҳатлари” 14.00.02 – Морфология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Tib6214.
Илмий раҳбар: Ахмаджонова Гулноза Муродовна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти, PhD.06/2025.27.12Tib.21.01.
Расмий оппонентлар: Мусаева Юлдуз Алписовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Жуманов Зиёдилло Эшматович, тиббиёт фанлари номзоди, профессор.
Этакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Болалар серебрал фалажлигида бош миянинг анатомотопографик соҳаларида ривожланадиган морфологик, морфометрик ва ултраструктур ўзгаришларини таҳлил қилишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор замонавий рақамли морфометрия усуллари ёрдамидан фойдаланган холда болалар серебрал фалажининг (БСФ) шаклларида бош мия пўстлоғи қаватларининг қалинлиги, нейроситлар зичлиги ҳамда ҳужайралараро масофаларнинг қиёсий кўрсаткичлари илк бор комплекс равишда аниқланиб, БСФнинг гиперкинетик ва спастик шаклларида пўстлоқнинг ИИИ ва В қаватларида нейронлар сонининг камайиши ҳамда ҳужайралараро масофанинг патологик кенгайиши морфометрик жиҳатдан асосланган;
илк бор ГФАП иммуногистокимёвий экспрессия асосида БСФнинг фақатгина спастик диплегик ва атоник-астатик шаклларида реактив астроглиознинг устуворлиги аниқланиб, клиник шакллар бўйича ГФАП експрессияси даражалари ўртасидаги тафовутларнинг статистик жиҳатдан ишончлилиги белгиланган (χ²=13,26; п=0,039) бўлиб, спастик диплегик шаклда диффуз астроглиал пролиферасия, атоник-астатик шаклда еса мияча глиози ва Пуркинже қавати атрофидаги астроглиал реакциянинг кучайиши исботланган;
илк бор БСФнинг атаксик шаклида мияча пўстлоғида Пуркине ҳужайралари зичлигининг камайиши, глиал пролиферасия ҳамда синаптик аппарат дезорганизасиясининг устуворлиги аниқланиб, координасион бузилишларнинг морфологик асослари комплекс иммуноморфологик ва морфометрик мезонлар асосида исботланган;
МБП (Мелин Басиc Протеин) экспрессиясининг пасайиши перивентрикуляр оқ модда деструксияси ва демиелинизасия жараёнлари билан патогенетик жиҳатдан боғлиқлиги илмий асосланиб, МБП экспрессияси кўрсаткичлари бўйича БСФ клиник шакллари орасида статистик жиҳатдан ишончли тафовутлар (χ²=14,27; п=0,027), айниқса спастик диплегик ва гемиплегик шаклларда оқ модда деструксияси, миелин фрагментасияси ва сурункали гипоксик-ишемик дегенератив ўзгаришларнинг устуворлиги морфологик жиҳатдан аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Болалар серебрал фалажлиги формаларида бош мияда ривожланадиган морфологик ўзгаришларнинг жиҳатларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик илк бор замонавий рақамли морфометрия усуллари ёрдамидан фойдаланган холда болалар серебрал фалажининг (БСФ) шаклларида бош мия пўстлоғи қаватларининг қалинлиги, нейроситлар зичлиги ҳамда ҳужайралараро масофаларнинг қиёсий кўрсаткичлари илк бор комплекс равишда аниқланиб, БСФнинг гиперкинетик ва спастик шаклларида пўстлоқнинг ИИИ ва В қаватларида нейронлар сонининг камайиши ҳамда ҳужайралараро масофанинг патологик кенгайиши морфометрик жиҳатдан асосланган. Таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 03 майда 01-02/у-т-53-сон билан тасдиқланган «Болалар серебрал фалажлиги формаларида бош мияда ривожланадиган морфологик ўзгаришларнинг бахолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон вилояти патологик анатомия бюроси 05.05.2025 йилдаги 012-25 “И”-сон ҳамда Наманган вилоят патологик анатомия бюроси 12.05.2025 куни 042-“И”-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: болаларда БСФнинг турли шаклларини эрта аниқлаш ва клиник-анамнестик маълумотлар асосида индивидуал реабилитасия дастурларини ишлаб чиқиш имконияти яратилди. Бу болаларнинг таълим жараёнига мослашувини ва ўз-ўзига хизмат қилиш қобилиятини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлик: БСФни морфологик ва клиник-анамнестик маълумотлар асосида эрта аниқлаш орқали стасионар даволашга сарфланадиган 591000 сўм бюджет маблағлари тежалади. Хулоса: таклиф этилган усулни тадқиқот кўламида (н=20) амалиётга жорий қилиш натижасида умумий 11820000 сўм иқтисодий самарадорликка эришилган. Бу асоратларни олдиндан прогноз қилиш ва тўғри терапевтик тактикани танлаш орқали ортиқча харажатларни камайтириш имконини беради.
иккинчи илмий янгилик: илк бор ГФАП иммуногистокимёвий экспрессия асосида БСФнинг фақатгина спастик диплегик ва атоник-астатик шаклларида реактив астроглиознинг устуворлиги аниқланиб, клиник шакллар бўйича ГФАП експрессияси даражалари ўртасидаги тафовутларнинг статистик жиҳатдан ишончлилиги белгиланган (χ²=13,26; п=0,039) бўлиб, спастик диплегик шаклда диффуз астроглиал пролиферасия, атоник-астатик шаклда еса мияча глиози ва Пуркинже қавати атрофидаги астроглиал реакциянинг кучайиши исботланган. Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 03 майда 01-02/у-т-53-сон билан тасдиқланган «Болалар серебрал фалажлиги формаларида бош мияда ривожланадиган морфологик ўзгаришларнинг бахолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон вилояти патологик анатомия бюроси 05.05.2025 йилдаги 012-25 “И”-сон ҳамда Наманган вилоят патологик анатомия бюроси 12.05.2025 куни 042-“И”-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: спастик диплегия формасига хос морфологик маркерларни аниқлаш орқали болаларда ҳаракат функсияларини эрта баҳолаш ва индивидуал реабилитасия дастурларини тузиш имконияти яратилди. Бу болаларнинг кундалик ҳаётга мослашувини ва ижтимоий интеграсиясини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлик: морфологик маркерлар асосида спастик диплегияни эрта аниқлаш учун бир нафар беморда комплекс қўллаш учун сарфланадиган 1650000 сўм маблағиқтисод қилинишига эришилган. Амалиётга жорий қилиш натижасида тадқиқот кўламида (н=20) умумий 94400000 сўм иқтисодий самарадорликка эришилган. Бу орқали асоратларни олдиндан прогноз қилиш ва тўғри терапевтик тактикани танлаш орқали ортиқча харажатлар камаяди.
учинчи илмий янгилик: илк бор БСФнинг атаксик шаклида мияча пўстлоғида Пуркине ҳужайралари зичлигининг камайиши, глиал пролиферасия ҳамда синаптик аппарат дезорганизасиясининг устуворлиги аниқланиб, координасион бузилишларнинг морфологик асослари комплекс иммуноморфологик ва морфометрик мезонлар асосида исботланган. Олинган натижалар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 03 майда 01-02/у-т-53-сон билан тасдиқланган «Болалар серебрал фалажлиги формаларида бош мияда ривожланадиган морфологик ўзгаришларнинг бахолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон вилояти патологик анатомия бюроси 05.05.2025 йилдаги 012-25 “И”-сон ҳамда Наманган вилоят патологик анатомия бюроси 12.05.2025 куни 042-“И”-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: гемиплегия формасига хос морфологик маркерларни аниқлаш орқали болаларда ҳаракат ва когнитив функсияларни эрта баҳолаш, индивидуал реабилитасия ва терапевтик дастурларни ишлаб чиқиш имконияти яратилди. Бу болаларнинг кундалик ҳаётга мослашувини ва ижтимоий интеграсиясини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлик: морфологик маркерлар асосида гемиплегия формасини эрта аниқлаш орқали стасионар даволашга сарфланадиган 1 кунлик стационар даволаниш харажати 650000 сўмни ташкил этиши аниқланиб, таклиф этилган усулни қўллаш орқали шифохонада бўлиш муддатини 3 кунга қисқартириш ҳисобига бир нафар бемор учун 2760000 сўм маблағни иқтисод қилиш имконияти яратилган. Хулоса: таклиф этилган морфологик баҳолаш усулини амалиётга жорий қилиш натижасида тадқиқот кўламида (н=20) умумий 55200000 сўм иқтисодий самарадорликка эришилган. Бу орқали асоратларни олдиндан прогноз қилиш ва тўғри терапевтик тактикани танлаш орқали ортиқча харажатлар камаяди.
тўртинчи илмий янгилик: МБП (Мелин Басиc Протеин) экспрессиясининг пасайиши перивентрикуляр оқ модда деструксияси ва демиелинизасия жараёнлари билан патогенетик жиҳатдан боғлиқлиги илмий асосланиб, МБП экспрессияси кўрсаткичлари бўйича БСФ клиник шакллари орасида статистик жиҳатдан ишончли тафовутлар (χ²=14,27; п=0,027), айниқса спастик диплегик ва гемиплегик шаклларда оқ модда деструксияси, миелин фрагментасияси ва сурункали гипоксик-ишемик дегенератив ўзгаришларнинг устуворлиги морфологик жиҳатдан аниқланган. Олинган натижалар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 03 майда 01-02/у-т-53-сон билан тасдиқланган «Болалар серебрал фалажлиги формаларида бош мияда ривожланадиган морфологик ўзгаришларнинг бахолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон вилояти патологик анатомия бюроси 05.05.2025 йилдаги 012-25 “И”-сон ҳамда Наманган вилоят патологик анатомия бюроси 12.05.2025 куни 042-“И”-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: дискинезия формасига хос морфологик маркерларни аниқлаш орқали болаларда ҳаракат ва сенсор функсияларни эрта баҳолаш, индивидуал реабилитасия ва терапевтик дастурларни ишлаб чиқиш имконияти яратилди. Бу болаларнинг кундалик ҳаётга мослашувини ва ижтимоий интеграсиясини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлик: морфологик маркерлар асосида дискинезия формасини эрта аниқлаш орқали стасионар даволашга сарфланадиган бир нафар бемор учун дори воситаларига сарфланадиган харажат 650000 сўмни ташкил этиши аниқланиб, 1 нафар бемор учун 141400 сўм маблағни иқтисод қилиш имкони яратилган. Хулоса: таклиф этилган усулни амалиётга жорий қилиш натижасида тадқиқот кўламида (н=20) умумий 2828000 сўм иқтисодий самарадорликка эришилга.. Бу орқали асоратларни олдиндан прогноз қилиш ва тўғри терапевтик тактикани танлаш орқали ортиқча харажатлар камаяди.