Жураев Болқинжон Шухратовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Делта Сcути типидаги юлдузлар кузатуви ва таҳлили”, 01.03.01 – Астрономия (физика-математика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/FM1318
Илмий раҳбар: академик Эгамбердев Шуҳрат Абдуманнапович, физика-математика фанлари доктори, Астрономия институти директори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: ЎзР ФА Астрономия институти
ИК (Илмий кенгаш) фаолият кўрсатаётган муассаса номи: ЎзР ФА Астрономия институти. ИК рақами:, PhD.05/2025.27.12.FM.08.01.
Расмий оппонетлар: Илясов Сабит Пулатович, физика-математика фанлари доктори; Байзаков Бахтиёр Байзакович, физика-математика фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: астрономия ва астрофизика ва астрофизик кузатув, амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Делта Сcути типидаги пулсацияланувчи юлдузларга космик ва Ер усти кузатувлари асосида янги номзодларни топиш ҳамда уларнинг пулсацион хусусиятларни аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
2МАСС 20061714+3818456 юлдузининг Майданак обсерваторияси ва ТЕСС кузатувларидан Делта Сcути типидаги юлдуз эканлиги биринчи марта аниқланган;
ТЕСС кузатувлари асосида ТИC 372275195 юлдузи радиал пулсацияланувчи Делта Сcути типидаги юлдуз эканлиги аниқланган;
ТЕСС кузатувлари асосида ТИC 408074920, ТИC 189714989 ва ТИC 34137913 объектлари катта амплитудали Делта Сcути типидаги юлдузлари эканлиги кашф қилинган;
Майданак обсерваторияси ва ТЕСС кузатувларидан ТИC 66884209 юлдузи амплитудаси модуляцияланувчи Делта Сcути типидаги юлдузлиги аниқланган;
ТИC 348232920 юлдузининг эффектив ҳарорати ва пулсация частотасига коʻра Делта Сcути типидаги юлдузлар синфига номзод эканлиги аниқланган;
РОЦЕ1 Ж180924.96+440611.8 ва ГСC-02007-00761 юлдузларнинг равшанлик эгри чизиқлари таҳлилларидан ЭW типидаги юлдузлар синфига қайта синфлаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши
Делта Сcути типидаги пулсацияланиб оʻзгарувчан юлдузларнинг физик характеристкалари, пулсацион хосса ва хусусиятларини тадқиқ қилиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
ўзгарувчан юлдузларнинг равшанлик эгри чизиқларини таҳлил қилиш, пулсация частоталари ва орбитал даврни аниқлаш, кўп частотали пулсацияланувчи юлдузларда фундаментал ҳамда овертон частоталарнинг ҳиссасини баҳолаш, пулсация константаси орқали юлдуз турини ва ўртача зичлигини аниқлаш, катта амплитудали Делта Сcути юлдузларида давр-ёрқинлик муносабатини текшириш, ҳамда зич қўшалоқ тизимларнинг равшанлик эгри чизиқларини моделлаштиришда қўлланилган усуллар, ёндашувлар ва натижалар В.Г. Фесенков номидаги Астрофизика институтининг №БР20220974 “Фундаментал астрофизик тадқиқотлар дастури: кузатувлар ва назария” мавзусидаги фундаментал лойиҳасини бажаришда жорий этилган (Қозоғистон Республикаси, В.Г. Фесенков номидаги Астрофизика институтининг 2026-йил 10-июндаги амалиётга жорий этиш тоʻгʻрисида). Натижада Делта Сcути типидаги пулсацияланиб оʻзгарувчан юлдузларнинг пулсация частоталари ва физик параметрларини аниқлаш, равшанлик эгри чизиқларини таҳлил қилиш бўйича қўлланилган усуллар ва ёндашувларнинг амалий самарадорлиги оширилишига, олинган натижалардан фундаментал астрофизик тадқиқотларда фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришга ҳамда кузатув натижаларининг илмий ишончлилигини таъминлашга эришилган.
