Shevketova Lilya Shevketovnaning
fan doktori (DSc) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda tug‘ma bronx anomaliyalarining patomorfologik va immunogistokimyoviy jihatlari” 14.00.15 – Patologik anatomiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.DSc/Tib1243.
Ilmiy rahbar: Maxkamov Nosirjon Jo‘raevich tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Andijon davlat tibbiyot instituti.
Ik faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti huzuridagi PhD.06/2025.27.12.Tib.21.01 raqamli Ilmiy kengash asosidagi bir martalik Ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Musaeva Yulduz Alpisovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Yuldashev Baxrom Sobirjanevich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), professor; Daeurxanov Asatay Mamedovich, tibbiyot fanlari doktori, professor (Qozog‘iston Respublikasi).
Yetakchi tashkilot: Abu Ali Ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda bronx anomaliyalarining morfologik, patomorfologik, morfometrik va immunogistokimyoviy jihatlarini o‘rganishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
bronx tug‘ma anomaliyalar bilan tug‘ilganlarning klinik anamnestik ma’lumotlari bo‘yicha 2,5:1 nisbatda bo‘lib, vafot etganlar sonining asosiy qismini 64,6% holatda 0 kundan 7 kungacha bo‘lgan bolalar tashkil qilganligi, bu esa erta neonatal davrda hali immun a’zolarning to‘liq takomil topmaganligi va bronx anomaliyalari sababli chaqaloqlarda asosan pnevmoniyalar ko‘rinishida yuzaga kelganligi aniqlangan;
bronx anomaliyalari ichida eng ko‘p tarqalgan bronx devori stenozlar va atreziyasida asosiy morfologik o‘zgarishlar mushak, tog‘ay qavatlarida hali to‘liq shakllanmagan tog‘ay halqasining xondrofibramatoz va fibrozi ko‘rinishida namoyon bo‘lgan bo‘lsa, mushaklarida miofibroblastlarning ko‘p bo‘lishi aniqlangan;
bronxlar anomaliyasini gistokimyoviy jihatdan ShIFF usulida o‘rganish bronx stenozi, bronx atreziyalarida bronx devori bezlarining rivojlanishdan orqada qolishi, bez kurtaklari o‘rnida patologik kalsinoz o‘choqlarini yuzaga kelganligi, bronx devori barcha anatomik qavatlarida ShIFF musbat tuzilmalarining diffuz to‘planganligi isbotlangan;
mul’tipleksli konfokal morfometriyada asosiy morfometrik jihatlari bo‘yicha, bronx stenozi va bronx atreziyasida bronx devori anatomik qavatlarining nazorat guruhiga nisbatan 2,5-8,3 martagacha rivojlanishdan orqada qolganligi aniqlangan;
bronx tug‘ma stenoz va bronx atreziyalarida mushak qavatida α-SMA markerining yuqori pozitiv ekspressiyasi miofibroblastlarning keskin transformatsiyalanishini ko‘rsatsa, CD 31 (RECAM-1) markerining o‘rta, past pozitiv ekspressiyasi bronx devorlarida qon tomirlarning rivojlanish ko‘rsatkichini nazorat guruhiga nisbatan orqada qolganligi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Tadqiqot natijalari chaqaloqlar tug‘ma bronx anomaliyalarining patomorfologik va immunogistokimyoviy jihatlarini bronx to‘qimasini morfologik, immunogistokimyoviy, morfometrik va statistik tadqiqot usullari yordamida olingan ma’lumotlarga asoslanib;
birinchi ilmiy yangilik: bronx tug‘ma anomaliyalari bilan tug‘ilganlarning klinik anamnestik ma’lumotlari bo‘yicha 2,5:1 nisbatda bo‘lib, vafot etganlar sonining asosiy qismini 64,6% holatda 0 kundan 7 kungacha bo‘lgan bolalar tashkil qilganligi, bu esa erta neonatal davrda hali immun a’zolarning to‘liq takomil topmaganligi va bronx anomaliyalari sababli chaqaloqlarda asosan pnevmoniyalar ko‘rinishida yuzaga kelganligi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Andijon davlat tibbiyot institutining ekspert kengashi tomonidan 2025-yil 07 iyuldagi 6i-68/u hamda 6i-69/u-son bilan tasdiqlangan «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda bronxopulmonal displaziyalarning morfologik o‘zgarishlarini baxolash» va «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda traxeya bronxlarniing rivojlanish anomaliyalarini immunogistokimyoviy baxolash» mavzusidagi uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Andijon filiali (11.08.2025 y.; 26-son buyruq), Andijon viloyati patologik anatomiya byurosi (28.07.2025 y.; 60-son buyruq) hamda Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Namangan filiali (08.09.2025 y.; 155-sonli buyruq), Namangan viloyati patologik anatomiya byurosi (25.08.2025 y.; 26-son buyruq), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (03.09.2025 y.; 52-son buyruq) hamda Buxoro viloyati patologik anatomiya byurosi (24.09.2025 y.; 60-son buyruq) bo‘yicha amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi. Bronxopulmonal displaziyaning og‘ir shakllaridan, asfiksiya va aspiratsion sindromlarda chaqaloqlarda nafas etishmovchiligi rivojlanganda tez va to‘g‘ri qaror qabul qilinishi orqali erta neonatal davrda chaqaloqlar o‘limini 23% ga, kech neonatal davrda esa 17% ga kamaytirishga yordam beradi. Iqtisodiy samaradorligi. Har bir o‘lim holatining oldini olish uchun sarflangan xarajat (Cost per life saved) tamoyili asosida o‘tkazilgan baholash usulning yuqori iqtisodiy samaradorligini ko‘rsatdi. Natijada og‘ir asoratlar va qo‘shimcha davolash xarajatlarining oldi olinib, har bir saqlab qolingan chaqaloq hisobiga 3 million so‘m iqtisodiy tejamkorlikka erishildi.
ikkinchi ilmiy yangilik: bronx anomaliyalari ichida eng ko‘p tarqalgan bronx devori stenozlar va atreziyasida asosiy morfologik o‘zgarishlar mushak, tog‘ay qavatlarida hali to‘liq shakllanmagan tog‘ay halqasining xondrofibramatoz va fibrozi ko‘rinishida namoyon bo‘lgan bo‘lsa, mushaklarida miofibroblastlarning ko‘p bo‘lishi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar bo‘yicha takliflar Andijon davlat tibbiyot institutining ekspert kengashi tomonidan 2025-yil 07 iyuldagi 6i-68/u hamda 6i-69/u-son bilan tasdiqlangan «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda bronxopulmonal displaziyalarning morfologik o‘zgarishlarini baxolash» va «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda traxeya bronxlarniing rivojlanish anomaliyalarini immunogistokimyoviy baxolash» mavzusidagi uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Andijon filiali (11.08.2025 y.; 26-son buyruq), Andijon viloyati patologik anatomiya byurosi (28.07.2025 y.; 60-son buyruq) hamda Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Namangan filiali (08.09.2025 y.; 155-sonli buyruq), Namangan viloyati patologik anatomiya byurosi (25.08.2025 y.; 26-son buyruq), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (03.09.2025 y.; 52-son buyruq) hamda Buxoro viloyati patologik anatomiya byurosi (24.09.2025 y.; 60-son buyruq) bo‘yicha amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi. Bronxopulmonal displaziyaning og‘ir shakllaridan, asfiksiya va aspiratsion sindromlarda chaqaloqlarda nafas etishmovchiligi rivojlanganda tez va to‘g‘ri qaror qabul qilinishi orqali erta neonatal davrda chaqaloqlar o‘limini 23% ga, kech neonatal davrda esa 17% ga kamaytirishga yordam beradi. Iqtisodiy samaradorligi. Har bir o‘lim holatining oldini olish uchun sarflangan xarajat (Cost per life saved) tamoyili asosida o‘tkazilgan baholash usulning yuqori iqtisodiy samaradorligini ko‘rsatdi. Natijada og‘ir asoratlar va qo‘shimcha davolash xarajatlarining oldi olinib, har bir saqlab qolingan chaqaloq hisobiga 3 million so‘m iqtisodiy tejamkorlikka erishildi.
uchinchi ilmiy yangilik: bronxlar anomaliyasini gistokimyoviy jihatdan ShIFF usulida o‘rganish bronx stenozi, bronx atreziyalarida bronx devori bezlarining rivojlanishdan orqada qolishi, bez kurtaklari o‘rnida patologik kalsinoz o‘choqlari yuzaga kelganligi, bronx devorining barcha anatomik qavatlarida ShIFF musbat tuzilmalari diffuz to‘planganligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar bo‘yicha takliflar Andijon davlat tibbiyot institutining ekspert kengashi tomonidan 2025-yil 07 iyuldagi 6i-68/u hamda 6i-69/u-son bilan tasdiqlangan «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda bronxopulmonal displaziyalarning morfologik o‘zgarishlarini baxolash» va «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda traxeya bronxlarniing rivojlanish anomaliyalarini immunogistokimyoviy baxolash» mavzusidagi uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Andijon filiali (11.08.2025 y.; 26-son buyruq), Andijon viloyati patologik anatomiya byurosi (28.07.2025 y.; 60-son buyruq) hamda Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Namangan filiali (08.09.2025 y.; 155-sonli buyruq), Namangan viloyati patologik anatomiya byurosi (25.08.2025 y.; 26-son buyruq), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (03.09.2025 y.; 52-son buyruq) hamda Buxoro viloyati patologik anatomiya byurosi (24.09.2025 y.; 60-son buyruq) bo‘yicha amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi. Bronxopulmonal displaziyaning og‘ir shakllaridan, asfiksiya va aspiratsion sindromlarda chaqaloqlarda nafas etishmovchiligi rivojlanganda tez va to‘g‘ri qaror qabul qilinishi orqali erta neonatal davrda chaqaloqlar o‘limini 23% ga, kech neonatal davrda esa 17% ga kamaytirishga yordam beradi. Iqtisodiy samaradorligi. Har bir o‘lim holatining oldini olish uchun sarflangan xarajat (Cost per life saved) tamoyili asosida o‘tkazilgan baholash usulning yuqori iqtisodiy samaradorligini ko‘rsatdi. Natijada og‘ir asoratlar va qo‘shimcha davolash xarajatlarining oldi olinib, har bir saqlab qolingan chaqaloq hisobiga 3 million so‘m iqtisodiy tejamkorlikka erishildi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik, multipleksli konfokal morfometriyada asosiy morfometrik jihatlari bo‘yicha, bronx stenozi va bronx atreziyasida bronx devori anatomik qavatlarining nazorat guruhiga nisbatan 2,5-8,3 martagacha rivojlanishdan orqada qolganligi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Andijon davlat tibbiyot institutining ekspert kengashi tomonidan 2025-yil 07 iyuldagi 6i-68/u hamda 6i-69/u-son bilan tasdiqlangan «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda bronxopulmonal displaziyalarning morfologik o‘zgarishlarini baxolash» va «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda traxeya bronxlarniing rivojlanish anomaliyalarini immunogistokimyoviy baxolash» mavzusidagi uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Andijon filiali (11.08.2025 y.; 26-son buyruq), Andijon viloyati patologik anatomiya byurosi (28.07.2025 y.; 60-son buyruq) hamda Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Namangan filiali (08.09.2025 y.; 155-sonli buyruq), Namangan viloyati patologik anatomiya byurosi (25.08.2025 y.; 26-son buyruq), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (03.09.2025 y.; 52-son buyruq) hamda Buxoro viloyati patologik anatomiya byurosi (24.09.2025 y.; 60-son buyruq) bo‘yicha amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi. Bronxopulmonal displaziyaning og‘ir shakllaridan, asfiksiya va aspiratsion sindromlarda chaqaloqlarda nafas etishmovchiligi rivojlanganda tez va to‘g‘ri qaror qabul qilinishi orqali erta neonatal davrda chaqaloqlar o‘limini 23% ga, kech neonatal davrda esa 17% ga kamaytirishga yordam beradi. Iqtisodiy samaradorligi. Har bir o‘lim holatining oldini olish uchun sarflangan xarajat (Cost per life saved) tamoyili asosida o‘tkazilgan baholash usulning yuqori iqtisodiy samaradorligini ko‘rsatdi. Natijada og‘ir asoratlar va qo‘shimcha davolash xarajatlarining oldi olinib, har bir saqlab qolingan chaqaloq hisobiga 3 million so‘m iqtisodiy tejamkorlikka erishildi.
beshinchi ilmiy yangilik, bronx tug‘ma stenoz va bronx atreziyalarida mushak qavatida α-SMA markerining yuqori pozitiv ekspressiyasi miofibroblastlarning keskin transformatsiyalanishini ko‘rsatsa, CD31 (RECAM-1) markerining o‘rta, past pozitiv ekspressiyasi bronx devorlarida qon tomirlarning rivojlanish ko‘rsatgichi nazorat guruhiga nisbatan orqada qolganligi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Andijon davlat tibbiyot institutining ekspert kengashi tomonidan 2025-yil 07 iyuldagi 6i-68/u hamda 6i-69/u-son bilan tasdiqlangan «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda bronxopulmonal displaziyalarning morfologik o‘zgarishlarini baxolash» va «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda traxeya bronxlarniing rivojlanish anomaliyalarini immunogistokimyoviy baxolash» mavzusidagi uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Andijon filiali (11.08.2025 y.; 26-son buyruq), Andijon viloyati patologik anatomiya byurosi (28.07.2025 y.; 60-son buyruq) hamda Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Namangan filiali (08.09.2025 y.; 155-sonli buyruq), Namangan viloyati patologik anatomiya byurosi (25.08.2025 y.; 26-son buyruq), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (03.09.2025 y.; 52-son buyruq) hamda Buxoro viloyati patologik anatomiya byurosi (24.09.2025 y.; 60-son buyruq) bo‘yicha amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: Bronxopulmonal displaziyaning og‘ir shakllaridan, asfiksiya va aspiratsion sindromlarda chaqaloqlarda nafas etishmovchiligi rivojlanganda tez va to‘g‘ri qaror qabul qilinishi orqali erta neonatal davrda chaqaloqlar o‘limini 23% ga, kech neonatal davrda esa 17% ga kamaytirishga yordam beradi. Iqtisodiy samaradorligi. Har bir o‘lim holatining oldini olish uchun sarflangan xarajat (Cost per life saved) tamoyili asosida o‘tkazilgan baholash usulning yuqori iqtisodiy samaradorligini ko‘rsatdi. Natijada og‘ir asoratlar va qo‘shimcha davolash xarajatlarining oldi olinib, har bir saqlab qolingan chaqaloq hisobiga 3 million so‘m iqtisodiy tejamkorlikka erishildi.
