Шарипов Фариджон Анарбоевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Сурункали бавосилни жарроҳлик йўли билан даволашда ультратовушли скальпелнинг самарадорлигини клиник асослаш», 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Tib6539.
Илмий раҳбар: Хўжабаев Сафарбой Тухтабаевич, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.03.
Расмий оппонентлар: Даминов Феруз Асадуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент. Рахманов Қосим Эрданович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Абуали ибни Сино номидаги Тожикистон давлат тиббиёт университети (Тожикистон Республикаси)
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: сурункали бавосил билан оғриган беморларни ультратовушли скальпель ёрдамида жарроҳлик йўли билан даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
кесиш режимида латерал ультратовуш диссекцияси билан бажариладиган геморроидэктомияга клиник-морфологик асос берилган: тугунни латерал текислик бўйича тиғнинг ўткир қирраси билан ажратиш коагуляцион некроз чуқурлиги монополяр электрокоагуляциядагидан 2,9 марта кам (0,82 га нисбатан 2,37 мм) бўлиши, яқин тўқималар шикастланишининг қайтувчан характери билан кечиши аниқланган;
латерал ультратовуш диссекциясида тўқималарнинг термик шикастланиш чуқурлигининг камлиги операциядан кейинги оғриқ синдроми ифодаланганлиги ва аналгетикларга эҳтиёжнинг камайиши, операциядан кейинги яраларнинг тезроқ битиши ҳамда узоқ муддатли даврда ички сфинктер тонусининг камроқ пасайиши билан кечиши аниқланган;
латерал ультратовуш диссекциясида травматикликнинг, операциядан кейинги асоратлар частотасининг ва реабилитация муддатларининг камайиши касаллик рецидиви частотасини ошириш ҳисобига эмаслиги исботланган;
интраоперацион босқичлар кетма-кетлиги ва беморларни операциядан кейин юритиш тактикаси курсатмалари асосида кесиш режимида латерал ультратовуш диссекциясини қўллаган ҳолда сурункали геморройнинг III–IV босқичини хирургик даволаш алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Сурункали бавосилни жарроҳлик йўли билан даволашда ультратовушли скальпелнинг самарадорлигини клиник асослаш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: кесиш режимида латерал ультратовуш диссекцияси билан бажариладиган геморроидэктомияга клиник-морфологик асос берилган: тугунни латерал текислик бўйича тиғнинг ўткир қирраси билан ажратиш коагуляцион некроз чуқурлиги монополяр электрокоагуляциядагидан 2,9 марта кам (0,82 га нисбатан 2,37 мм) бўлиши, яқин тўқималар шикастланишининг қайтувчан характери билан кечиши аниқланганлиги бўйича тавсиялар Самарқанд давлат тиббиёт университетининг 03.02.2026 йилдаги 6-сон Илмий кенгаши томонидан тасдиқланган «Сурункали бавосилни хирургик даволашда миниинвазив усуллар» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар Самарқанд шаҳар соғлиқни сақлаш бўлими марказий шифохонаси (25.02.2026 й. 1397-7-107-TB/2026-сон буйруғи) ва Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (27.02.2026 й. 100-U-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 й. 07/41-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: олиб ташланган геморроидал тугунлардаги патоморфологик ўзгаришларнинг таҳлили ўтказилди, у шуни кўрсатдики, ультратовушли қайчи ишчи тармоғининг тебраниш амплитудасининг энг юқори даражасидан фойдаланиш (кесиш режими) тўқималарга термик таъсирни сезиларли даражада камайтиришга имкон беради, бу эса коагуляцион некроз чуқурлигининг пасайиши билан бирга келади. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: ультратовушли диссекция билан геморроидэктомия ва монополяр электрокаутер билан Миллиган-Морган операциясини бажаришда беморларнинг стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 7-10 кун учун 7625400 сўм. Беморларнинг барча лаборатор-инструментал текширишларига жами 975650 сўм сарфланади. миниинвазив ёндошувлар ёрдамида операция килинганда стационар даволаниш 2 кунга қискариб, иқтисодий кўрсаткич 3876450 сўмни ташкил етади (бир нафар бемор учун). Хулоса: кесиш режимида латерал ультратовушли диссекция билан геморроидэктомияни қўллаш тўқималарнинг коагуляцион некрози чуқурлигини 145±25 мкм гача статистик жиҳатдан сезиларли даражада камайтириш билан бирга келади, бу коагуляция режимида ультратовушли диссекция билан солиштирганда 2 баравар кам ва монополяр электрокоагуляцияни қўллашга қараганда бир тартибга кам.
иккинчи илмий янгилик: латерал ультратовуш диссекциясида тўқималарнинг термик шикастланиш чуқурлигининг камлиги операциядан кейинги оғриқ синдроми ифодаланганлиги ва аналгетикларга эҳтиёжнинг камайиши, операциядан кейинги яраларнинг тезроқ битиши ҳамда узоқ муддатли даврда ички сфинктер тонусининг камроқ пасайиши билан кечиши аниқланганлиги бўйича тавсиялар Самарқанд давлат тиббиёт университетининг 03.02.2026 йилдаги 6-сон Илмий кенгаши томонидан тасдиқланган «Сурункали бавосилни хирургик даволашда миниинвазив усуллар» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар Самарқанд шаҳар соғлиқни сақлаш бўлими марказий шифохонаси (25.02.2026 й. 1397-7-107-TB/2026-сон буйруғи) ва Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (27.02.2026 й. 100-U-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 й. 07/41-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: кесиш режимида латерал ультратовушли диссекция билан геморроидэктомия геморроидал тугунларнинг электрожарроҳлик экссизиясига нисбатан тўғри ичакнинг қисқариш фаоллигининг камроқ ифодаланган бузилишлари билан бирга келиши аниқланди, бу унинг функциясини тезроқ тиклашга ёрдам беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: кесиш режимида латерал ультратовушли диссекция билан беморларни даволаш остида ижобий натижалар 2 баробар кўп ҳолатда кузатилганлигини ҳисобга олсак, йиллик иқтисодий кўрсаткич 15024100 сўмни ташкил етади. Хулоса: кесиш режимида латерал ультратовушли диссекция билан геморроидэктомия, геморроидал тугунларнинг электрохирургик диссекцияси билан солиштирганда, тўғри ичакни ёпиш аппаратининг қисқариш фаоллигининг сезиларли даражада камроқ бузилиши билан бирга келади.
учинчи илмий янгилик: латерал ультратовуш диссекциясида травматикликнинг, операциядан кейинги асоратлар частотасининг ва реабилитация муддатларининг камайиши касаллик рецидиви частотасини ошириш ҳисобига эмаслиги исботланганлиги бўйича тавсиялар Самарқанд давлат тиббиёт университетининг 03.02.2026 йилдаги 6-сон Илмий кенгаши томонидан тасдиқланган «Сурункали бавосилни хирургик даволашда миниинвазив усуллар» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар Самарқанд шаҳар соғлиқни сақлаш бўлими марказий шифохонаси (25.02.2026 й. 1397-7-107-TB/2026-сон буйруғи) ва Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (27.02.2026 й. 100-U-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 й. 07/41-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: кесиш режимида латерал ультратовушли диссекция билан геморроидэктомиянинг оригинал усулини қўллаш геморрой билан оғриган беморларни жарроҳлик йўли билан даволаш натижаларини яхшилашга имкон бериши исботланган: жарроҳлик амалиёти давомийлигини қисқартириш, оғриқ синдромининг интенсивлигини камайтириш ва асоратлар ривожланиш частотасини камайтириш. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: латерал ультратовушли диссекция билан геморроидэктомия электрокоагуляция ёрдамида амалга оширилгандан кейин асоратлар тубдан қисқаришини инобатга олсак, асосий гурухдаги беморларда бюджет ва бюджетдан ташқари маблағлар 25% қисқартиришликка эришилди. Хулоса: кесиш режимида латерал ультратовушли диссекция билан геморроидэктомия электрокоагуляция ёрдамида амалга оширилган Миллиган-Морган операциясига нисбатан асоратлар ривожланишининг паст частотаси (4,5% ва 19,4%, р <0,05), камроқ ифодаланган оғриқ синдроми билан тавсифланади, бу операциядан кейинги эрта даврнинг кечишини сезиларли даражада яхшилайди ва беморларнинг реабилитация муддатларини қисқартиришни таъминлайди.
тўртинчи илмий янгилик: интраоперацион босқичлар кетма-кетлиги ва беморларни операциядан кейин юритиш тактикаси курсатмалари асосида кесиш режимида латерал ультратовуш диссекциясини қўллаган ҳолда сурункали геморройнинг III–IV босқичини хирургик даволаш алгоритми ишлаб чиқилганлиги бўйича тавсиялар Самарқанд давлат тиббиёт университетининг 03.02.2026 йилдаги 6-сон Илмий кенгаши томонидан тасдиқланган «Сурункали бавосилни хирургик даволашда миниинвазив усуллар» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар Самарқанд шаҳар соғлиқни сақлаш бўлими марказий шифохонаси (25.02.2026 й. 1397-7-107-TB/2026-сон буйруғи) ва Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (27.02.2026 й. 100-U-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 29.04.2026 й. 07/41-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: ушбу аралашувни амалга ошириш беморларнинг реабилитациясини тезлаштириши ва операциядан кейинги узоқ даврда уларнинг ҳаёт сифати кўрсаткичларини яхшилаши аниқланди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: кесиш режимида латерал ультратовушли диссекция ёрдамида геморроидэктомияни амалга ошириш операциядан кейинги узоқ даврда, реабилитация муддатларининг қисқариши туфайли беморларни стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 15855450 сўм сарфланади. Йиллик иқтисодий кўрсаткич эса ўз навбатида 25% гача бюджет маблағларини тежашга олиб келади. Хулоса: кесиш режимида латерал ультратовушли диссекция билан геморроидэктомияни амалга ошириш СФ-36 сўровномасидан фойдаланган ҳолда сўровнома маълумотларига кўра, операциядан кейинги узоқ даврда беморларнинг ҳаёт сифатининг юқори даражасига эришиш имконини беради.