Пирназаров Сардор Панжиевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Аёлларда лапароскопик холецистэктомия вақтида кичик чаноқ аъзоларида бажариладиган симультан операцияларни клиник асослаш», 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Tib6334.
Илмий раҳбар: Ризаев Эъзоз Алимжанович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.03.
Расмий оппонентлар: Jong Woo Kim, профессор (Жанубий Корея); Мамараджабов Собиржон Эргашевич, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Академик В.Воҳидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази.
II. Тадқиқотнинг мақсади: аёлларни ўт пуфаги ва кичик чаноқ аъзолари қўшма патологияси бўйича жарроҳлик даволаш натижаларини симултан лапароскопик операцияларни клиник асослаш, танлаш мезонларини ишлаб чиқиш, техник оптималлаштириш ҳамда самарадорлигини баҳолаш ҳисобига яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
симултан лапароскопик операциянинг жарроҳлик хавфини баҳолаш бўйича еттита операциядан олдинги прогностик кўрсаткични ўз ичига олган, 0–14 балл доирасида ҳисобланадиган ҳамда учта хавф зонасига (паст, ўртача, юқори) эга бўлган, ички валидацияда AUC 0,86 ва беш мартали кросс-валидацияда AUC 0,82 прогностик қийматга эга оригинал прогностик шкала – симултан операциялар хавфининг прогностик шкаласи ишлаб чиқилган;
иккала жарроҳлик босқичининг тўлиқ функционаллигини сақлаган ҳолда қорин олди девори кесмалари сонини 7–10 дан 5–6 гача камайтирадиган, ягона умбиликал 10 миллиметрли оптик порт ҳамда учта-тўртта 5 миллиметрли ишчи портлардан фойдаланадиган такомиллаштирилган троакарлар жойлашуви чизмаси ишлаб чиқилган;
Tokyo Guidelines 2018 талаблари бўйича холецистит оғирлик даражасига ҳамда гинекологик аралашувнинг кутилаётган ҳажмига асосланган, ўткир яллиғланишда холецистэктомияга ва сурункали тошли холециститда 90 дақиқадан узоқ давом этадиган гинекологик босқичга устуворлик берадиган симултан операция босқичлари кетма-кетлигини танлашнинг дифференциаллашган алгоритми ишлаб чиқилган;
аёлларда ўт-тош касаллиги ва кичик чаноқ аъзолари патологияси биргаликда учраганида симултан лапароскопик тактиканинг клиник-иқтисодий мақсадга мувофиқлиги — асоратлар частотасининг қиёсий бўлиши (5,9% га қарши 7,8%) шароитида умумий харажатларнинг 32,7% га камайиши, госпитализация давомийлигининг 6,9 ± 2,1 дан 3,8 ± 1,2 кунгача қисқариши ва меҳнатга яроқсизлик муддатининг 5,8 ± 2,3 кунга камайиши билан исботланган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Аёлларда лапароскопик холецистэктомия вақтида кичик чаноқ аъзоларида бажариладиган симультан операцияларни клиник асослаш ва даволаш натижаларини яхшилаш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 03.05.2026 й. 04/02-сон хулосаси):
биринчи илмий янгилик: симултан лапароскопик операциянинг жарроҳлик хавфини баҳолаш бўйича еттита операциядан олдинги прогностик кўрсаткични ўз ичига олган, 0–14 балл доирасида ҳисобланадиган ҳамда учта хавф зонасига (паст, ўртача, юқори) эга бўлган, ички валидацияда AUC 0,86 ва беш мартали кросс-валидацияда AUC 0,82 прогностик қийматга эга оригинал прогностик шкала — симултан операциялар хавфининг прогностик шкаласи ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Қарши шаҳар тиббиёт бирлашмаси (21.01.2026 й. 50-сон буйруғи) ва Қашқадарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (21.01.2026 й. 261Ch-сон буйруғи) амалий фаолиятига жорий қилинган. Ижтимоий самарадорлиги: симултан операциялар хавфининг прогностик шкаласи прогностик шкаласи беморларни хавф зоналари (паст 0–4, ўртача 5–9, юқори 10–14 балл) бўйича объектив тақсимлаш имконини беради ва жарроҳлик тактикасини асосли танлашни таъминлайди; иккиланиб қолувчи беморларда симултан операциядан хато фойдаланишнинг олди олинади, такрорий жарроҳлик ва наркозни бартараф этади, морал-психологик стрессни камайтиради ҳамда беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилайди. Шкаланинг прогностик ишончлилиги юқори (AUC 0,86; чувствительность 84,3%, специфичность 78,9%). Иқтисодий самарадорлиги: хавф зонаси бўйича беморларни самарали тақсимлаш орқали асоратлар частотаси камаяди ва қайта госпитализация эҳтимоли пасаяди. Ўзбекистон шароитида бир беморни ўртача стационар даволаш қиймати тахминан 8000 000–9000000 сўмни ташкил этса, икки марта операция қилинганда умумий харажат 16000000–18000000 сўмгача етади. Симултан лапароскопик ёндашувда умумий харажат ўртача 11000000–12000000 сўм атрофида бўлиб, бир бемор ҳисобига 4500000–6000000 сўм иқтисодий тежамкорлик таъминланади (28–32%). Хулоса: симултан операциялар хавфининг прогностик шкаласи прогностик шкаласини ишлаб чиқиш ва жорий этиш беморлар учун хавфсиз ва индивидуаллашган жарроҳлик тактикасини танлашни таъминлайди.
иккинчи илмий янгилик: иккала жарроҳлик босқичининг тўлиқ функционаллигини сақлаган ҳолда қорин олди девори кесмалари сонини 7–10 дан 5–6 гача камайтирадиган, ягона умбиликал 10 миллиметрли оптик порт ҳамда учта-тўртта 5 миллиметрли ишчи портлардан фойдаланадиган такомиллаштирилган троакарлар жойлашуви чизмаси ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Қарши шаҳар тиббиёт бирлашмаси (21.01.2026 й. 50-сон буйруғи) ва Қашқадарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (21.01.2026 й. 261Ch-сон буйруғи) амалий фаолиятига жорий қилинган. Ижтимоий самарадорлиги: ягона умбиликал оптик порт ва учта-тўртта 5 мм ишчи портдан фойдаланадиган такомиллаштирилган троакарлар чизмаси лапароскопик симултан операцияларни бажариш учун оптимал шароит яратади, троакар йўллари сонини 7–10 дан 5–6 гача камайтиради, қорин олди девори тўқималарининг шикастланишини қисқартиради, оғриқ синдромини камайтиради ва яхши косметик самарани таъминлайди. Симултан лапароскопик операцияларда интраоперацион қон йўқотиш ҳажми ССОВ га нисбатан 1,7 баравар паст бўлиб, мос равишда 92,4 ± 31,5 ва 165,3 ± 52,7 мл ни ташкил этган (p<0,001). Иқтисодий самарадорлиги: троакар йўллари сонининг камайиши сарф материалларни ва тўқима травмасини қисқартиради, стационарда даволаш муддатини 7,8 ± 1,9 кундан 4,2 ± 1,1 кунгача қисқартиради. Бир койко-кун ўртача 250000 сўм деб ҳисобланганда, ҳар бир бемор ҳисобига қўшимча 900000 сўмгача (тахминан 20–23%) тежамкорликка эришилади. Хулоса: Такомиллаштирилган троакарлар жойлашуви чизмаси тўқималар шикастланишини ҳамда даволаш харажатларини камайтиради, беморларнинг эрта тикланишини таъминлайди.
учинчи илмий янгилик: Tokyo Guidelines 2018 талаблари бўйича холецистит оғирлик даражасига ҳамда гинекологик аралашувнинг кутилаётган ҳажмига асосланган, ўткир яллиғланишда холецистэктомияга ва сурункали тошли холециститда 90 дақиқадан узоқ давом этадиган гинекологик босқичга устуворлик берадиган симултан операция босқичлари кетма-кетлигини танлашнинг дифференциаллашган алгоритми ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Қарши шаҳар тиббиёт бирлашмаси (21.01.2026 й. 50-сон буйруғи) ва Қашқадарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (21.01.2026 й. 261Ch-сон буйруғи) амалий фаолиятига жорий қилинган. Ижтимоий самарадорлиги: Tokyo Guidelines 2018 талабларига асосланган дифференциаллашган алгоритм ўткир яллиғланишда холецистэктомияга, сурункали тошли холециститда эса 90 дақиқадан узоқ давом этадиган гинекологик босқичга устуворлик беришни таъминлайди; бу босқичларнинг асосли кетма-кетлигини белгилаб беради, конверсия эҳтимолини камайтиради ва жарроҳлик хавфсизлигини оширади. Лапароскопик симултан операциялар умумий давомийлиги 94,2 ± 18,6 дақиқани ташкил этган (ССОВ да 86,5 ± 20,3 дақиқа; p>0,05). Иқтисодий самарадорлиги: алгоритмга асосланган тактика конверсияларни ва қўшимча жарроҳлик харажатларини камайтиради. Анестезиологик қўллаб-қувватлаш муддатининг қисқариши ҳамда трансфузия ҳажмининг камайиши ҳар бир бемор ҳисобига 300000–500000 сўм тежамкорликни таъминлайди. Хулоса: Tokyo Guidelines 2018 талабларига асосланган дифференциаллашган алгоритм симултан операцияларнинг хавфсиз ва самарали бажарилишини таъминлайди.
тўртинчи илмий янгилик: аёлларда ўт-тош касаллиги ва кичик чаноқ аъзолари патологияси биргаликда учраганида симултан лапароскопик тактиканинг клиник-иқтисодий мақсадга мувофиқлиги — асоратлар частотасининг қиёсий бўлиши (5,9% га қарши 7,8%) шароитида умумий харажатларнинг 32,7% га камайиши, госпитализация давомийлигининг 6,9 ± 2,1 дан 3,8 ± 1,2 кунгача қисқариши ва меҳнатга яроқсизлик муддатининг 5,8 ± 2,3 кунга камайиши билан исботланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Қарши шаҳар тиббиёт бирлашмаси (21.01.2026 й. 50-сон буйруғи) ва Қашқадарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (21.01.2026 й. 261Ch-сон буйруғи) амалий фаолиятига жорий қилинган. Ижтимоий самарадорлиги: Симултан лапароскопик операцияларни қўллаш натижасида операциядан кейинги асоратларнинг умумий частотаси 18,8% дан 11,8% гача камайган. Clavien–Dindo бўйича I синф асоратлари 7,8% дан 5,9% гача, II синф асоратлари 7,8% дан 3,9% гача, IIIa синф асоратлари 3,1% дан 2,0% гача қисқарган (p<0,01). GIQLI бўйича ҳаёт сифати кўрсаткичи 6 ой ичида 91,3 ± 8,4 дан 128,7 ± 6,2 гача ўсган; SF-36 бўйича физик компонент 38,4 ± 8,7 дан 84,6 ± 7,2 гача ошган. Иқтисодий самарадорлиги: Симултан лапароскопик тактика умумий харажатларни 32,7% га камайтиради. Меҳнатга лаёқатсизлик муддатининг 5,8 ± 2,3 кунга қисқариши натижасида (кунлик иш ҳақи 120000–150000 сўм ҳисобида) ҳар бир бемор бўйича 1200000–1800000 сўм ижтимоий-иқтисодий фойда таъминланади. Асоратлар камайиши қайта госпитализация ва қўшимча даволаш харажатларини 800000–1200000 сўмга қисқартиради. Хулоса: Симултан лапароскопик операциялар операциядан кейинги асоратларни камайтириб, реабилитацияни тезлаштириб ва госпитализация муддатини қисқартириб, энг яхши клиник ва иқтисодий натижаларни таъминлайди.