Рахматова Дилнавоз Аъзам қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Дизартрияли катта мактабгача ёшдаги болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш технологияси”, 13.00.03 - Махсус педагогика (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Ped9588.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон миллий педагогика университети.
Илмий раҳбар: Абидова Нилуфар Закировна, педагогика фанлари доктори, профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Ўзбекистон миллий педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.Ped.03.03.
Расмий оппонентлар: Хакимова Мухаббат Файзиевна педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Утбасарова Умида Мехмановна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Қўқон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. дизартрияли катта мактабгача ёшдаги болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш технологиясини такомиллаштириш бўйича тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этишнинг дидактик имкониятлари нутқий ва психофизологик холатини мулоқот ва когнитив фаоллик жараёнларига трансформациялаш, дизартрия тури ва оғирлик даражасини индивидуал таълим мазмунига адаптив мослаштириш, таълим субектларининг қайта алоқасини интеллектуал модераторликга коопоративлигини логопедик баҳолаш асосида аниқлаштирилган;
дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш модели коррексион тизимни фаол нутқий амалиётга мақсадли стратегик режалаштириш, диагностик ташкилий-мазмунли жараёнларни логопедик тахлил ва комплекс баҳолашга йўналтириш ва педагогик функсияларни таълим муҳитига эмпатик мослаштириш асосида такомиллаштирилган;
дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш технологияси коррексион таълимий босқичларни нутқ, мотор ва эрта аниқлаш функсияларини нейрологопедик стимулация усулларига мос моделлаштириш ва интегративлигини таъминлаш асосида такомиллаштирилган;
дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш технологияси самарадорлиги коррексион ишларни ривожланиш хусусиятиларга комплекс таъсир компонентларини киритиш, логопед-педагог-психолог ҳамкорлигини рационал ўсиш кўрсаткичларига мултимодал алоқа усулларини интеграциялаш асосида оширилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш технологияси муаммоси бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этишнинг дидактик имкониятлари нутқий ва психофизологик холатини мулоқот ва когнитив фаоллик жараёнларига трансформациялаш, дизартрия тури ва оғирлик даражасини индивидуал таълим мазмунига адаптив мослаштириш, таълим субектларининг қайта алоқасини интеллектуал модераторликга коопоративлигини логопедик баҳолаш асосида аниқлашга оид таклифлар “Узлюксиз таълим ва махсус педагогика” дарслик мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2026 йил 5-январдаги 11-05-18/04 рақамли маълумотномаси). Натижада, дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этишнинг дидактик имкониятлари кенгайтирилган;
дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш модели коррексион тизимни фаол нутқий амалиётга мақсадли стратегик режалаштириш, диагностик ташкилий-мазмунли жараёнларни логопедик таҳлил ва комплекс баҳолашга йўналтириш ва педагогик функсияларни таълим муҳитига эмпатик мослаштириш асосида такомиллаштиришга оид тавсиялар оид таклифлар “Нутқ камчилигига эга болаларни мактабга тайёрлаш” номли дарслик мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2026 йил 5-январдаги 11-05-18/04 рақамли маълумотномаси). Натижада, дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш самарадорлиги ошган;
дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш технологияси коррексион таълимий босқичларни нутқ, мотор ва эрта аниқлаш функсияларини нейрологопедик стимулация усулларига мос моделлаштириш ва интегративлигини таъминлаш асосида такомиллаштиришга оид таклифлар “Узлюксиз таълим ва махсус педагогика” дарслик мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2026 йил 5-январдаги 11-05-18/04 рақамли маълумотномаси). Натижада дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлгини бартараф этишга шароит яратилган;
дизартрияли болаларда нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш технологияси самарадорлиги коррексион ишларни ривожланиш хусусиятлиларга комплекс таъсир компонентларини киритиш, логопед-педагог-психолог ҳамкорлигини рационал ўсиш кўрсаткичларига мултимодал алоқа усулларини интеграциялаш асосида оширишга оид тавсиялар “Узлюксиз таълим ва махсус педагогика” дарслик мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2026 йил 5-январдаги 11-05-18/04 рақамли маълумотномаси). Натижада, катта мактабгача ёшдаги дизартрияли таълим олувчиларни нутқнинг тўлиқ ривожланмаганлигини бартараф этиш самарадорлиги ошган.