Исоқов Сайдулла Собиржоновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Оила ва таълим тизими орқали ёшларда социал мобиллик самарадорлигини ошириш механизмлари”, 22.00.02 – Ижтимоий тузилиш, ижтимоий институтлар ва турмуш тарзи.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.PhD/S4
Илмий раҳбар: Юнусов Алишер Бобомурадович, социология фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган муҳандислик технология институтида бажарилган.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: “Оила ва гендер” илмий-тадқиқот институти, PhD.29/2025.27.12. Ped/01.01
Расмий оппонентлар: социология фанлари доктори, профессор Холбеков Абдуғани Жуманазарович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Абдураманов Хамид Худайбергенович
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик
II. Тадқиқотнинг мақсади мамлакатимизда ёшларнинг оила ва таълим тизим орқали социал мобиллик самарадорлигини ошириш механизмларини аниқлаш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ёшларда ижтимоий ҳаракатчанликни кучайтиришнинг кўп ўлчовли инклюзив социологик индикаторлари (инсон капитали, иқтисодий фаоллик, ижтимоий капитал, ҳудудий ва вертикал ҳаракатчанлик, институсионал қўллаб-қувватлаш) ишлаб чиқилган;
ёшларнинг социал мобиллиги компетенсиявий капитал (когнитив, адаптив, рақамли, социал-психологик) ва институсионал муҳит (таълим, меҳнат бозори, ижтимоий лифт) ўртасидаги конверсия механизми (даромад ошиши, лавозим ўсиши, касбий трансформация) орқали комплекс баҳоланган;
ёшлар социал мобиллигини тезлаштирувчи интегратив социомаданий омиллардан проактивлик, рақамли маданият, кўп тармоқли малака, дуал таълим ва амалиёт, стартаплар динамик жараён сифатида ишлаб чиқилган;
ёшларнинг рақобатбардошлиги компетенсиявий, ижтимоий, институционал ва психологик функсиялар интеграцияси негизида ресурсларни самарали рўёбга чиқариш жараёнидаги стратегик трансформация сифатида консептуаллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Оила ва таълим орқали ёшларда социал мобиллик самарадорлигини ошириш механизмларини тадқиқ этиш бўйича қўлга киритилган натижалар, илмий хулоса ва таклифлар асосида:
Ўзбекистондаги структуравий ислоҳотлар натижасида истиқболнинг жозибадорлиги ёшларнинг ижтимоий ҳаракатчанлигида самарали таъсир кўрсатишини структуравий-фунсионал контексда асосланганлиги тўғрисидаги илмий маълумотлардан Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Маънавий-маърифий ишлар ва кадрлар билан таъминлаш департаментида маънавий-марифий ишлар тарғиботида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги маънавий-маърифий ишлар ва кадрлар билан таъминлаш департаментининг 2023-йил 25-декабрдаги 2/3380-сонли далолатномаси). Натижада, диссертацияда илгари сурилган таклифлар, тавсия ва хулосалар Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазирлиги тизимида ўтказилаётган маънавият ва маърифат дарсларида Оила ва таълим тизими орқали социал мобиллик самарадорлигини ошириш механизнларини аниқлашга оид илмий-методик тавсиялар ишлаб чиқишга хизмат қилган.
Таълим соҳасидаги самарали ислоҳотлар натижасидаги ёшларни ўқишдан ажралмаган ҳолда муайян фаолият билан машғуллиги ёшлардаги социал мобилликка ижобий таъсир кўрсатиши оид социологик тахлил материаллардан Республика Маънавият ва маърифат марказининг 2023-йил учун ишлаб чиқилган чора-тадбирлар дастурининг ВИИ йўналишида белгиланган “Узлюксиз маънавий тарбия тизимим такомиллаштириш, жумладан ота-оналарнинг фарзанд тарбиясидаги масъулиятини ошириш” 31-банди “Мамлакатда ёшлар маънавий тарбиясини тизимли ташкил этишга қаратилган “Узлюксиз маънавий тарбия консепсияси” асосида барча тизимларда белгиланган вазифаларни босқичма-босқич амалга оширишни услубий таъминлаш” мавзусидаги тарғибот ишларини ўтказишда фойдаланилган (Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институти 2023-йил 2-июндаги 211-сонли далолатномаси). Натижада диссертацияда илгари сурилган таклифлар, тавсиялар ва хулосалар мамлакатимиз ёшларининг оила ва таълим орқали социал мобиллик самарадорлигини ошириш механизмларини аниқлашга оид илмий-методик тавсиялар ишлаб чиқишда хизмат қилган.
Ўқувчи-ёшлар мансуб оиланинг ижтимоий мавқеи ва иқтисодий имкониятлари қанчалик юқори бўлса, ёшлардаги социал мобилликни юксалиш имкониятлари ҳам шунчалик юқори бўлиши институсионал таъсирни юқори бўлиши хақидаги амалий таклиф ва тавсиялардан “Ижтимоий фикр” Республика жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази сўровномаларида фойдаланилган (“Ижтимоий фикр” Республика жамоатчилик фикрини ўрганиш марказининг 2023-йил 27-июндаги 1-16/10-сонли далолатномаси). Тадқиқот ишида олий таълим муассасалари талабалари ўртасидаги социал мобиллик самарадорлигини таъминловчи асосий кўрсаткичлардан “Ёшлар қадриятлари” инструментарий (саволнома) шаклланишида фойдаланилган;
Глобал ўзгаришларда акс этаётган интелектуал кўникмаларни (информасион технологияларни ва хорижий тилларни) эгаллашга бўлган интилиш ёшларда шахсий юксалишини таъминловчи имконият сифатида англаниши социал мобилликка самарадорлигини таъминловчи муҳим омил эканлиги доир материаллардан Ёшлар муаммоларини ўрганиш ва истиқболли кадрларни тайёрлаш институтининг 2022-йилда Хоразм вилояти ёшлари ўртасида ташқи миграция масалаларини ўрганиш бўйича ўтказилган тадқиқотларда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлиги ҳузуридаги “Ёшлар муаммоларини ўрганиш ва истиқболли кадрларни таёрлаш институти”нинг 2023-йил 31-майдаги 01-14/139-сонли далолатномаси). Натижада Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 28-январдаги ПФ-60-сон “2022-2026-йиларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида”ги фармони белгиланган вазифалар ижросини таъминлаш ва ёшлар муаммоларини тизимли ўрганиш ва уларни ҳал этишга доир илмий прогнозларни ишлаб чиқиш имконини берган.
