Рахимова Бекпошша Бахадировнанинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): Матназар Абдулҳакимнинг бадиий-илмий мероси: поетик ва тадқиқотчилик маҳорати, 10.00.14 – ХХ аср ўзбек адабиёти ва ҳозирги адабий жараён (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам:  B2026.1DSc/Fil331.
Илмий раҳбарнинг фамилияси, исми, шарифи, илмий даражаси ва унвони: Ҳамдамов Улуғбек Абдувахобович, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти, DSc.05/2025.27.12.Fil.15.01.  
Расмий оппонентлар: Якубов Исламжон Ахмеджанович, филология фанлари доктори, профессор; Орипова Гулноза Муродиловна, филология фанлари доктори, доцент; Шарипова Лайло Фрунзеевна, филология фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Матназар Абдулҳаким ижодининг замонавий ўзбек адабиёти тараққиётида тутган ўрнини, жумладан, шеърий жанрлар, образлар ва поетик ифодалар ривожи ҳамда адабий тадқиқотчилик фаолиятини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Матназар Абдулҳаким ижоди мисолида адабиётшуносликда поезияга хос мавзу кўлами, жанрлар ранг-баранглиги, образлар тизими каби бадиий маҳорат масаласига доир тамойиллар ёритилиб, тасвир ва ифодадаги мумтоз анъаналардан фойдаланиш, шева сўзларидан истифода этиш билан боғлиқ услубий индивидуалликлар “Дарсдан сўнг”, “Васваса”, “Даъват”, “Оғриқ”, “Дарахтзор” каби шеърлари асосида очиб берилган;
Матназар Абдулҳаким поетик тафаккурининг шаклланиши учун “Фалсафий туш”, “Бир қужоқ гул”, “Ўгит” каби шеър ва тўртликларида халқ оғзаки ижодининг мақол, матал, қўшиқ, достон сингари жанрлари, “Хабаринг йўқ”, “Бир вақтлари”, “Келмас”, “Жоним” каби ғазалларида мумтоз адабиётнинг ғазалнавислик, рубоийнавислик, достоннавислик сингари анъаналари, “Маҳзун ун чекади най ёралари”, “Дарё – мен, дарё –  сен, дарё –  у” каби сонетларида, “Турналлар ҳақида баллада”, “Автобус ҳақида баллада”, “Боғ ҳақида баллада” каби асарларида жаҳон адабий-эстетик тажрибаларининг таъсир кўрсатгани очиб берилиб, бу омиллар шоирнинг услубий изланишларда намоён бўлиши исботланган;
шоирнинг мустақиллик даври ўзбек шеъриятида дунё, очун, гадо, қаландар, ошиқ, маъшуқа, рақиб, ағёр, карвонсарой, муаллима, занжир сингари қатор тимсоллар орқали фалсафий, ирфоний мазмунларни кучайтириб, дидактик қарашларни сингдиргани “Жавзо арафаси”, “Кўчки”, “Кўприк” сингари достонларидаги тарихий-бадиий уйғунлик мисолида далилланган;
Матназар Абдулҳакимнинг адабий-эстетик ҳамда публицистик тафаккури истиқлол даврининг ижтимоий-сиёсий ва маънавий жараёнлари, яъни мустақилликнинг эълон қилиниши, ҳуррият даврида инсон эрки, фикр эркинлиги сингари халқ руҳияти билан боғлиқ бадиий-эстетик қарашлари “Иймон туҳфаси” публицистик мақолалари асосида исботланган;
Матназар Абдулҳакимнинг “Иккинчи муаллим сабоқлари”, “Мангулик жамоли”, “Тафаккур чорраҳаларида” каби китобларига киритилган бадиий-публицистик мақолаларида истиқлол йилларининг долзарб ижтимоий-маънавий мавзулари ёритилгани асосланиб, собиқ мафкура шароитида адабиётга муносабат масаласидаги анъанавий ёндашувлар ва янги давр тамойиллари таъсирида адабиётшуносликдаги янгиликларга муносабат масаласи очиб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Матназар Абдулҳакимнинг бадиий-илмий мероси, унинг поетик ва тадқиқотчилик маҳорати масаласига доир қарашлар асосида тадқиқ этиш, илмий-амалий аҳамиятини белгилаш асосида:
Матназар Абдулҳаким ижоди мисолида адабиётшуносликда поезияга хос мавзу кўлами, жанрлар ранг-баранглиги, образлар тизими каби бадиий маҳорат масаласига доир тамойиллар ёритилиб, тасвир ва ифодадаги мумтоз анъаналардан фойдаланиш, шева сўзларидан истифода этиш билан боғлиқ услубий индивидуалликлар “Дарсдан сўнг”, “Васваса”, “Даъват”, “Оғриқ”, “Дарахтзор” каби шеърлари асосида очиб берилганига доир янгиликлардан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг Шеърият кенгаши ҳисобот йиғилишларида, Матназар Абдулҳаким таваллудига бағишланган хотира тадбирларида, Огаҳий ижод мактабида ўтказилган “маҳорат дарслари”да, ижодий учрашувлар, адабий-маърифий анжуманларда фойдаланилган (Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг 2025-йил 28-ноябрдаги 01-03/418-сон маълумотномаси). Натижада ушбу тадқиқотнинг илмий-назарий хулосаларидан фойдаланиш ёш авлоднинг маънавий-руҳий оламини бойитишга, ижодкорлик истеъдодини шакллантиришга ҳамда уларнинг бадиий-эстетик тафаккурини янада оширишга хизмат қилган;
Матназар Абдулҳаким поетик тафаккурининг шаклланиши учун “Фалсафий туш”, “Бир қужоқ гул”, “Ўгит” каби шеър ва тўртликларида халқ оғзаки ижодининг мақол, матал, қўшиқ, достон сингари жанрлари, “Хабаринг йўқ”, “Бир вақтлари”, “Келмас”, “Жоним” каби ғазалларида мумтоз адабиётнинг ғазалнавислик, рубоийнавислик, достоннавислик сингари анъаналари, “Маҳзун ун чекади най ёралари”, “Дарё – мен, дарё –  сен, дарё –  у” каби сонетларида, “Турналлар ҳақида баллада”, “Автобус ҳақида баллада”, “Боғ ҳақида баллада” каби асарларида жаҳон адабий-эстетик тажрибаларининг таъсир кўрсатгани очиб берилиб, бу омиллар шоирнинг услубий изланишларда намоён бўлиши исботланганига оид хулосаларидан “Жанубий Оролбўйи адабий алоқалари антологияси” ва унинг электрон платформасини яратиш (ўзбек, туркман ва қорақалпоқ адабий алоқалари асосида)” мавзусидаги халқаро лойиҳада фойдаланилган (Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети 2025-йил 9-декабрдаги 01-21-04/3743-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳанинг ижодкор маҳорати тушунчалари, ижодкор изланишларининг тадрижий такомили, мумтоз ва замонавий адабиётда шаклий-услубий изланишлар, анъана ва янгиликлар, адабий таъсир каби масалаларга оид фикрлар билан тўлдирилишида тадқиқот иши зарурий манба вазифасини ўтган;
шоирнинг мустақиллик даври ўзбек шеъриятида дунё, очун, гадо, қаландар, ошиқ, маъшуқа, рақиб, ағёр, карвонсарой, муаллима, занжир сингари қатор тимсоллар орқали фалсафий, ирфоний мазмунларни кучайтириб, дидактик қарашларни сингдиргани “Жавзо арафаси”, “Кўчки”, “Кўприк” сингари достонларидаги тарихий-бадиий уйғунлик мисолида далилланганига доир хулосалардан “Қиёсий адабиётшунослик” фанининг “Компаративистика” электрон платформасини яратиш мавзусидаги инновацион лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Ўзбекистон Давлат Жаҳон тиллари университетининг 2026-йил 15-январдаги 11-25/27-сон маълумотномаси). Натижада тадқиқотдаги жаҳон ва ўзбек адабиётшунослигида ижодкорнинг поетик маҳорати муаммосининг назарий жиҳатларини тадқиқ қилиш тарихини ёритиш ҳамда серқирра ижодкор Матназар Абдулҳаким ҳаёти ва ижодининг ўрганилиши, шоир адабий меросида лириканинг устуворлиги, мумтоз ва замонавий жанрларнинг поетик такомилига доир қарашлар билан бойитилиши лойиҳанинг илмий-назарий аҳамиятининг ошишига хизмат қилган;
Матназар Абдулҳакимнинг адабий-эстетик ҳамда публицистик тафаккури истиқлол даврининг ижтимоий-сиёсий ва маънавий жараёнлари, яъни мустақилликнинг эълон қилиниши, ҳуррият даврида инсон эрки, фикр эркинлиги сингари халқ руҳияти билан боғлиқ бадиий-эстетик қарашлари “Иймон туҳфаси” публицистик мақолалари асосида исботлангани ҳақидаги янгиликлардан “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформа яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2026-йил 27-январдаги 01/8107-сон маълумотномаси). Натижада мазкур лойиҳанинг асосий хулосаларини белгилашда тадқиқот иши натижалари муҳим манба сифатида хизмат қилган;
Матназар Абдулҳакимнинг “Иккинчи муаллим сабоқлари”, “Мангулик жамоли”, “Тафаккур чорраҳаларида” каби китобларига киритилган бадиий-публицистик мақолаларида истиқлол йилларининг долзарб ижтимоий-маънавий мавзулари ёритилгани асосланиб, собиқ мафкура шароитида адабиётга муносабат масаласидаги анъанавий ёндашувлар ва янги давр тамойиллари таъсирида адабиётшуносликдаги янгиликларга муносабат масаласи очиб берилганига оид хулосалардан “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформа яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2026-йил 27-январдаги 01/8107-сон маълумотномаси). Натижада мазкур лойиҳанинг асосий хулосаларини белгилашда тадқиқот иши натижалари муҳим манба сифатида хизмат қилган.