Ҳасанов Ҳалим Равшановичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумот.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармогʻи): “Фанлараро алоқадорлик воситасида бошланғич синф ўқувчиларида эстетик маданиятни ривожлантиришнинг педагогик асослари” 13.00.01-Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи ихтисослиги (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.2.PhD/Ped3477
Илмий раҳбар: Олимов Ширинбой Шарофович, педагогика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар), ИК рақами: Бухоро давлат университети PhD.03/2025.27.12.Ped.08.04
Расмий оппонентлар: Мустафоев Шомурод Нормўминович педагогика фанлари доктори (DSc), профессор. Ярашев Жўрабек Тўраевич педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), профессор.
Етакчи ташкилот: Урганч давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади фанлараро алоқадорлик воситасида бошланғич синф ўқувчиларида эстетик маданиятни ривожлантиришнинг замонавий педагогик технологияларини илмий-назарий жиҳатдан такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бошланғич синф ўқувчиларининг эстетик маданият даражаси уларнинг фанни ўзлаштириш жараёнида ривожлантириладиган (атрофдаги гўзалликни идрок этиш, ҳис қилиш, баҳолаш ва ифодалаш) қобилиятларининг ижтимоий-педагогик хусусиятларига устуворлик бериш орқали аниқлаштирилган;
фанлараро алоқадорлик воситасида ўқувчиларнинг эстетик маданияти ГЛИЛ, СТЕАМ технологияларидан фойдаланишга йўналтирилган мусиқа орқали табиат ҳодисаларини тасвирлаш, шеърлар ёзиш, расмлар чизиш жараёнида индивидуал сифатларни шакллантирувчи (гносеологик, ҳиссий, иродавий) омилларни белгилаш орқали такомиллаштирилган;
бошланғич синф ўқувчиларида эстетик маданиятни ривожлантириш мазмуни болаларнинг бадиий тасаввури, эстетик идроки, мусиқа билан эстетика ўртасидаги муносабатларга оид мусиқий саводхонлиги санъат ва маданият йўналишига устуворлик бериш асосида такомиллаштирилган;
бошланғич синф ўқувчиларида эстетик маданиятни ривожлантириш модели ранглар ва мусиқий оҳангларни ўзаро боғловчи “Рангли ноталар”, “Рангли ритм” каби ижодий машқлардан фойдаланиш орқали ўқувчиларда мусиқий компетенсиялар (мусиқа тинглаш, бадиий-ижод, мусиқий саводхонлик)ни ривожлантирувчи ретроспектив усуллар асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Фанлараро алоқадорлик воситасида бошланғич синф ўқувчиларида эстетик маданиятни ривожлантиришнинг педагогик асослари бўйича олинган илмий натижалар қуйидаги шаклларда жорий қилинди:
бошланғич синф ўқувчиларининг эстетик маданият даражаси уларнинг фанни ўзлаштириш жараёнида ривожлантириладиган (атрофдаги гўзалликни идрок этиш, ҳис қилиш, баҳолаш ва ифодалаш) қобилиятларининг ижтимоий-педагогик хусусиятларига устуворлик бериш орқали аниқлаштирилган тавсиялар “Чолғу ижрочилиги ва ансамбли” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги гувоҳномаси 2022-йил, 19-июлдаги “Ўқув адабиётининг нашр рухсатномаси” 233-0453 рўйхатга олиш рақами). Натижада бошланғич синф ўқувчиларида эстетик маданиятни ривожлантиришнинг замонавий педагогик технологияларини такомиллаштиришга доир манбалар ва ресурслар кенгайтирилган;
фанлараро алоқадорлик воситасида ўқувчиларнинг эстетик маданияти ГЛИЛ, СТЕАМ технологияларидан фойдаланишга йўналтирилган мусиқа орқали табиат ҳодисаларини тасвирлаш, шеърлар ёзиш, расмлар чизиш жараёнида индивидуал сифатларни шакллантирувчи (гносеологик, ҳиссий, иродавий) омилларни белгилаш орқали такомиллаштирилган тавсиялар асосида университетининг “Мусиқа таълими” йўналиши 2023-2024 йилларда тасдиқланган ўқув дастурларининг “Чолғу ижрочилиги”, “Мақом йўналиши” модулларининг мазмунига сингдирилган (Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университетининг 2023-йил 9-декабрдаги 02-07 5356/04-сон маълумотномаси). Натижада бошланғич синф ўқувчиларида эстетик маданиятни ривожлантиришда методик ёрдам сифатида хизмат қилган;
бошланғич синф ўқувчиларида эстетик маданиятни ривожлантириш мазмуни болаларнинг бадиий тасаввури, эстетик идроки, мусиқа билан эстетика ўртасидаги муносабатларга оид мусиқий саводхонлиги санъат ва маданият йўналишига устуворлик бериш асосида такомиллаштирилган тавсиялар асосида “Солфеджио” ва “Оркестр синфи (халқ чолғулари оркестри)” фанларидан элеcтрон дарслик мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон республикаси Адлия Вазирлигининг 2022- йил 18-октябридаги 18814-рақамли ҳамда 2024-йил 1-июндаги 39286-рақамли гувоҳноналари). Натижада бошланғич синф ўқувчиларининг эстетик қобилиятларини ривожлантириш, таълим сифати ва самарадорлигини ошириш имконини берган.
бошланғич синф ўқувчиларида эстетик маданиятни ривожлантириш модели ранглар ва мусиқий оҳангларни ўзаро боғловчи “Рангли ноталар”, “Рангли ритм” каби ижодий машқлардан фойдаланиш орқали ўқувчиларда мусиқий компетенсиялар (мусиқа тинглаш, бадиий-ижод, мусиқий саводхонлик)ни ривожлантирувчи ретроспектив усуллар асосида такомиллаштирилган таклиф ва тавсиялардан Давлат илмий-техника дастурлари доирасида бажарилиши 2020-2022 йилларга мўлжалланган П3-202005236 рақамли “Оила психологияси фанидан мултимедия маҳсулотини яратиш” мавзусидаги илмий лойиҳани бажаришда фойдаланилган. (Бухоро давлат университетининг 2025-йил, 21-январдаги 01-04/433-сон маълумотномаси). Натижада “Мусиқий саводхонлик” фанини тарбия, табиий фанлар, тасвирий санъат каби фанлари билан ўзаро алоқадорлик тамойили асосида ўқитишга йўналтирилган коллаборатив технологиялари, шахс маънавий тарбияси ҳамда ижтимоий-ҳиссий шаклланишидаги аҳамияти юзасидан таклиф этилган услубий кўрсатмалар мазмуни бойитилган.