Баҳронова Мавлуда Ўткир қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Оилада фарзандни баркамол қилиб тарбиялашнинг ижтимоий-психологик омиллари”. 19.00.05 – Ижтимоий психология. Этнопсихология (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/P957.
Илмий раҳбар: Жабборов Хазрат Хусейнович, психология фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Урганч давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК номи: Бухоро давлат университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.03/2025.27.12.P.08.
Расмий оппонентлар: Улуғова Шахлола Муслиддиновна, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Исматова Дилафруз Туймуратовна, психология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Урганч давлат университети.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: оилада фарзандни баркамол қилиб тарбиялашнинг ижтимоий-психологик омилларини ўрганиш ва уни илмий-услубий жиҳатдан такомиллаштириш бўйича амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
оилавий муносабатлардаги эмоционал яқинлик, ҳамкорлик ва руҳий қўллаб-қувватлаш жараёни кўп болали оилаларда “яқин олиш”, “кооперация” ва “симбиоз” омилларининг юқори даражада намоён бўлиши орқали фарзандларда психологик барқарорлик, ижтимоий сезгирлик, эмпатик муносабат ва жамоавий қадриятларга йўналган хулқ-атворни ривожланиши туфайли баркамол шахс шаклланишининг муҳим ижтимоий-психологик шарти эканлиги исботланган;
ўсмирларнинг ижтимоийлашуви ва шахсий етукликка эришишида ота-она хулқ-атворининг фарзанд томонидан идрок этилиши муҳимлигига кўра “ижобий қизиқиш”нинг мулоқотмандликни, “директивлик” қарамликни, “автономлик” эса ижтимоий фаоллик ва мустақил позицияни шакллантиришга таъсир кўрсатиши орқали оилавий тарбия услублари фарзанднинг гуруҳдаги хулқ-атвор мотивациясини белгиловчи асосий психологик омил эканлиги асосланган;
оилавий муҳитда шаклланган “яқин олиш”, “кооперация”, “симбиоз” муносабатнинг даражасига кўра фарзанд шахсининг психологик барқарорлиги, шахсий қадриятлари, ҳиссий яқинлиги ҳамда мослашувчанлик билан ўзаро боғлиқ ҳолда намоён бўлиши туфайли, мазкур омиллар эмпатиянинг ҳиссий, рационал ва интуитив каналларини фаоллаштириши орқали ўсмирларда бошқаларни тушуниш, эмоционал сезгирлик ва ижтимоий муносабатларга мослашиш қобилиятини ривожлантириши далилланга;
фарзандни баркамол қилиб тарбиялашда “яқин олиш”, “кооперация”, “мустақиллик”, “мулоқотмандлик” ва “одамовилик” омилларининг ижобий динамикаси “қарамлик” ва ортиқча ҳимоявий тарбия кўринишларининг камайишига олиб келганлиги туфайли оилавий тарбия жараёнида ҳамкорлик, мустақил фикрлаш, эмоционал қўллаб-қувватлаш ва ижтимоий фаолликни кучайтириш фарзанд баркамоллигини таъминловчи самарали психологик механизм эканлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Оилада фарзандни баркамол қилиб тарбиялашнинг ижтимоий-психологик омилларини ўрганиш юзасидан ўтказилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
оилавий муносабатлардаги эмоционал яқинлик, ҳамкорлик ва руҳий қўллаб-қувватлаш жараёни кўп болали оилаларда “яқин олиш”, “кооперация” ва “симбиоз” омилларининг юқори даражада намоён бўлиши орқали фарзандларда психологик барқарорлик, ижтимоий сезгирлик, эмпатик муносабат ва жамоавий қадриятларга йўналган хулқ-атворни ривожланиши туфайли баркамол шахс шаклланишининг муҳим ижтимоий-психологик шарти эканлиги исботланган таклифлар Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институти «Оилада фарзандни баркамол қилиб тарбиялашнинг ижтимоий-психологик омиллари» мавзусидаги лойиҳа доирасида белгиланган вазифалар ижросини таъминлашда фойдаланилган (Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтиининг 2026-йил 28-апрелдаги №10/294 сонли маълумотномаси). Натижада оилада фарзандни баркамол қилиб тарбиялашга таъсир қилувчи омилларни аниқлаштирилган.
ўсмирларнинг ижтимоийлашуви ва шахсий етукликка эришишида ота-она хулқ-атворининг фарзанд томонидан идрок этилиши муҳимлигига кўра “ижобий қизиқиш”нинг мулоқотмандликни, “директивлик” қарамликни, “автономлик” эса ижтимоий фаоллик ва мустақил позицияни шакллантиришга таъсир кўрсатиши орқали оилавий тарбия услублари фарзанднинг гуруҳдаги хулқ-атвор мотивациясини белгиловчи асосий психологик омил эканлиги асосланган маълумотлар Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институти «Оилада фарзандни баркамол қилиб тарбиялашнинг ижтимоий-психологик омиллари» мавзусидаги лойиҳа доирасида белгиланган вазифалар ижросини таъминлашда фойдаланилган (Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтиининг 2026-йил 28-апрелдаги №10/294 сонли маълумотномаси). Натижада оилавий муҳит ва фарзанд баркамоллиги омиллари эмпирик жиҳатдан таҳлил қилинган.
оилавий муҳитда шаклланган “яқин олиш”, “кооперация”, “симбиоз” муносабатнинг даражасига кўра фарзанд шахсининг психологик барқарорлиги, шахсий қадриятлари, ҳиссий яқинлиги ҳамда мослашувчанлик билан ўзаро боғлиқ ҳолда намоён бўлиши туфайли, мазкур омиллар эмпатиянинг ҳиссий, рационал ва интуитив каналларини фаоллаштириши орқали ўсмирларда бошқаларни тушуниш, эмоционал сезгирлик ва ижтимоий муносабатларга мослашиш қобилиятини ривожлантириши далилланган маълумотлар Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институти «Оилада фарзандни баркамол қилиб тарбиялашнинг ижтимоий-психологик омиллари» мавзусидаги лойиҳа доирасида белгиланган вазифалар ижросини таъминлашда фойдаланилган (Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтиининг 2026-йил 28-апрелдаги №10/294 сонли маълумотномаси). Натижада оилада фарзандни баркамол қилиб тарбиялашда эмпатия даражаси таъсири оърганилган.
фарзандни баркамол қилиб тарбиялашда “яқин олиш”, “кооперация”, “мустақиллик”, “мулоқотмандлик” ва “одамовилик” омилларининг ижобий динамикаси “қарамлик” ва ортиқча ҳимоявий тарбия кўринишларининг камайишига олиб келганлиги туфайли оилавий тарбия жараёнида ҳамкорлик, мустақил фикрлаш, эмоционал қўллаб-қувватлаш ва ижтимоий фаолликни кучайтириш фарзанд баркамоллигини таъминловчи самарали психологик механизм эканлиги исботланган илмий янгилик Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институти «Оилада фарзандни баркамол қилиб тарбиялашнинг ижтимоий-психологик омиллари» мавзусидаги лойиҳа доирасида белгиланган вазифалар ижросини таъминлашда фойдаланилган (Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтиининг 2026-йил 28-апрелдаги №10/294 сонли маълумотномаси). Натижада оилада фарзандни баркамол қилиб тарбиялашга қаратилган психотехнологиялар комбинацияси қўллаган.