Ахрарова Азизахон Рахматуллаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «COVID-19 га қарши эмланган беморларда коронавирус инфекцияси кечувининг клиник-диагностик ўзига хослиги», 14.00.10 - Юқумли касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2021.2PhD/Tib1910.
Илмий раҳбар: Таджиев Ботир Мирхашимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Тib.01.01.
Расмий оппонентлар: Байжанов Аллаберган Кадирович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ярмухаммедова Наргиза Анваровна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: COVID-19 га қарши эмланган беморларда коронавирус инфекцияси кечувининг клиник-диагностик ўзига хослигини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор COVID-19 га қарши эмланган беморларда COVID-19 нинг енгил клиник шакли (69,4% ҳолларда) эмланмаган беморларга (28,6% ҳолларда) нисбатан устун бўлиши, эмланмаган беморларда эса касалликнинг оғир клиник шакллари (34,9%) эмланганларга (9,4%) нисбатан сезиларли даражада юқори учраши аниқланган;
илк бор COVID-19 га қарши эмланган беморларда COVID-19 нинг оғир кечиши коморбид ҳолатларнинг мавжудлиги билан боғлиқ эканлиги, эмланмаган беморларда эса касалликнинг оғирлик даражаси асосан COVID-19 нинг ўзига хос яққол ифодаланган деструктив жараёнлари билан белгиланиши, коморбид ҳолатлар эса фақат асосий патологик жараённинг оғирлашишига ёрдамчи омил сифатида иштирок этиши исботланган;
илк бор COVID-19 га қарши эмланган ва эмланмаган COVID-19 беморларида яллиғланиш маркерлари ферритин, С-реактив оқсил, прокальцитонин даражаси касалликнинг оғирлигини ва эмланмаган беморларда ИЛ-6 кўрсаткичининг 5-6 баравар юқори бўлганда цитокин бўрони ривожланишининг прогностик белгиси эканлиги исботланган;
илк бор COVID-19 га қарши эмланган беморларда эмланмаган реконвалесцентларга нисбатан постковид аломатларининг сезиларли даражада паст учраши, клиник аломатларнинг тезроқ қайтиши ва постковид асоратларининг қисқа давом этиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2024 йил 10-декабрдаги 10-сонли йиғилиш баённомасига асосан илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга тадбиғи бўйича хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: илк бор COVID-19 га қарши эмланган беморларда COVID-19 нинг енгил клиник шакли (69,4% ҳолларда) эмланмаган беморларга (28,6% ҳолларда) нисбатан устун бўлиши, эмланмаган беморларда эса касалликнинг оғир клиник шакллари (34,9%) эмланганларга (9,4%) нисбатан сезиларли даражада юқори учраши аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия институти илмий фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича эксперт кенгашининг 2024 йил 15 ноябрдаги 03н-р/311-сон хулосаси билан тасдиқланган «COVID-19 га қарши эмланган беморларда коронавирус инфекциясининг кечишини баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома Республика ихтисослаштирилган Зангиота 1-сон шифохонасининг 2024 йилнинг 4-сентябридаги 18/1657-сон ва Тошкент шаҳар, Юнусобод тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 12-июлдаги 200-14-206 –DОР/2024-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2024-йил 10-декабрдаги 10-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эмланганларда COVID-19 кечишининг ўзига хос хусусиятлари, уларни ҳисобга олиш янада аниқ прогнозлаш ва даволаш тадбирларини ўз вақтида ташкил этишга ёрдам беради ва касалликни асоратларини олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: асоратларни эрта прогнозлаш, беморларни реабилитация қилишга сарфланадиган тиббий диагностика ва даволашга қўшимча харажатларни ҳамда беморларни даволаниши учун ётоқ ўрнини камайтиришдан иборат.
иккинчи илмий янгилик: илк бор COVID-19 га қарши эмланган беморларда COVID-19 нинг оғир кечиши коморбид ҳолатларнинг мавжудлиги билан боғлиқ эканлиги, эмланмаган беморларда эса касалликнинг оғирлик даражаси асосан COVID-19 нинг ўзига хос яққол ифодаланган деструктив жараёнлари билан белгиланиши, коморбид ҳолатлар эса фақат асосий патологик жараённинг оғирлашишига ёрдамчи омил сифатида иштирок этиши исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия институти илмий фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича эксперт кенгашининг 2024 йил 15 ноябрдаги 03н-р/311-сон хулосаси билан тасдиқланган «COVID-19 га қарши эмланган беморларда коронавирус инфекциясининг кечишини баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома Республика ихтисослаштирилган Зангиота 1-сон шифохонасининг 2024 йилнинг 4-сентябридаги 18/1657-сон ва Тошкент шаҳар, Юнусобод тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 12-июлдаги 200-14-206 –DОР/2024-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2024-йил 10-декабрдаги 10-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эмланганларда касаллик белгиларининг давомийлигини камайиши ва касалликнинг фаол клиник босқичини қисқариши эмланганларда COVID-19 нинг оғир кечиши хавфини сезиларли даражада камайтириш асосида профилактик эмлашларнинг юқори самарадорлигини ва касалликнинг асоратларини олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: юзага келиши мумкин бўлган асоратларни эрта башорат қилиш, тегишли даволашни ўз вақтида тайинлаш, беморларни реабилитация қилиш учун зарур бўлган тиббий диагностика ва даволаш учун қўшимча харажатларни камайтириш бир нафар беморни даволаш учун ўртача харажатларни камайтиради, бу эса 2 миллион 800 минг сўмни тежашга олиб келади.
учинчи илмий янгилик: илк бор COVID-19 га қарши эмланган ва эмланмаган COVID-19 беморларида яллиғланиш маркерлари ферритин, С-реактив оқсил, прокальцитонин даражаси касалликнинг оғирлигини ва эмланмаган беморларда ИЛ-6 кўрсаткичининг 5-6 баравар юқори бўлганда цитокин бўрони ривожланишининг прогностик белгиси эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия институти илмий фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича эксперт кенгашининг 2024 йил 15 ноябрдаги 03н-\р/311-сон хулосаси билан тасдиқланган «COVID-19 га қарши эмланган беморларда коронавирус инфекциясининг кечишини баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома Республика ихтисослаштирилган Зангиота 1-сон шифохонасининг 2024 йилнинг 4-сентябридаги 18/1657-сон ва Тошкент шаҳар, Юнусобод тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 12-июлдаги 200-14-206 –DОР/2024-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2024-йил 10-декабрдаги 10-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: клиник ва лаборатор маълумотлар асосида эмланганларда касалликнинг оғирлик даражасини баҳолаш учун ишлаб чиқилган мезонлар COVID-19 билан касалланган беморларда юзага келиши мумкин бўлган асоратларни олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: юзага келиши мумкин бўлган асоратларни эрта башорат қилиш, асоратларни эрта прогнозлаш, беморларни реабилитация қилишга сарфланадиган тиббий диагностика ва даволашга қўшимча харажатларни ҳамда беморларни даволаниши учун ётоқ ўрнини камайтиришдан иборат.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор COVID-19 га қарши эмланган беморларда эмланмаган реконвалесцентларга нисбатан постковид аломатларининг сезиларли даражада паст учраши, клиник аломатларнинг тезроқ қайтиши ва постковид асоратларининг қисқа давом этиши аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент педиатрия институти илмий фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича эксперт кенгашининг 2024 йил 15 ноябрдаги 03н-р/311-сон хулосаси билан тасдиқланган «COVID-19 га қарши эмланган беморларда коронавирус инфекциясининг кечишини баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома Республика ихтисослаштирилган Зангиота 1-сон шифохонасининг 2024 йилнинг 4-сентябридаги 18/1657-сон ва Тошкент шаҳар, Юнусобод тумани тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 12-июлдаги 200-14-206-DОР/2024-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2024-йил 10-декабрдаги 10-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эмланишга қарамасдан сурункали ёндош касалликлари бўлган шахсларда асоратларнинг олдини олиш учун қўшимча мониторинг ўтказиш зарурлиги асосланган. Иқтисодий самарадорлиги: юзага келиши мумкин бўлган асоратларни эрта башорат қилиш патогенетик асосланган терапияни ўз вақтида тайинлаш, реабилитация даврида тиббий диагностика ва даволаш учун қўшимча харажатларни ҳамда беморларни даволаниши учун ётоқ ўрнини камайтиришдан иборат.
