Хатамова Ферангиз Ибодуллоевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Оилавий муносабатларда толерантлик намоён бўлишида алтруистик мотивларнинг таъсири”. 19.00.05 - Ижтимоий психология. Этнопсихология (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B.2025.1PhD/P1160.
Илмий раҳбар: Каршиева Дилафруз Суюновна, психология фанлари доктори (DSc), профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК номи: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.P.08.10.
Расмий оппонентлар: Хусейнова Абира Амановна, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Саматова Севара Ғайратовна, психология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат шарқшунослик университети.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: оилавий муносабатларда толерантлик намоён бўлишида алтруистик мотивларнинг таъсирини тадқиқ этиш асосида толерантликни шакллантиришга қаратилган амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
оилавий муносабатларда толерантлик намоён бўлишининг гендер-дифференциал жиҳатларига кўра бағрикенглик ва ўзаро ёрдамнинг боғлиқлиги эркакларда шахсий-рационал, аёлларда эмоционал-ижтимоий интеграция орқали ифодаланиши натижасида алтруистик мотивация асосий психологик детерминант сифатида когнитив, эмоционал ва ижтимоий омилларни бирлаштирувчи интегратив функсияни бажариши аниқланган;
оилавий муносабатларда эр-хотин толерантлиги шаклланиши ва намоён бўлишига алтруистик мотивация даражасининг таъсирига кўра алтруизмнинг юқорилиги конфликтли вазиятларда муросалилик, ролли мослашувчанлик, ҳамкорлик ва шахсий мустақилликни қабул қилишни кучайтирса, унинг паст даражаси эса рашк, устунликка интилиш, ролли стереотипларга қатъий боғлиқлик ҳамда конфликтли реакцияларнинг ортишига олиб келганлиги туфайли ўзаро ёрдам мотивлари бағрикенгликнинг этник, ижтимоий ва шахсий компонентларини фаоллаштирувчи психологик механизм сифатида очиб берилган;
оилавий эмоционал муносабатларнинг динамик характерига кўра эр-хотин орасида толерантликнинг намоён бўлиши алтруизм даражасига қараб пассив мослашувдан ижтимоий фаоллик ва креативлик билан уйғунлашган ҳолатга, юқори даражада эса шахсий ривожланиш ва ижтимоий нуфуз билан интеграциялашган конструктив психологик ресурсга трансформацияланиши мумкинлиги туфайли алтруистик мотивация шахсдаги этник, ижтимоий бағрикенглик орқали оилавий қадриятларга муносабатни белгиловчи етакчи омил эканлиги далилланган;
оилада эмоционал яқинлик ва психологик барқарорликни таъминлаш муҳимлигига кўра эр-хотин мулоқотидаги эмпатиявий идентификация, когнитив қайта ишлаш, интернализация каби ички психологик механизмларни толерантлик шаклланишидаги трансформациявий жараёнга таъсирининг ўзини бошқариш кўникмаси билан уйғунлашувига асосланиб “Оилавий муносабатлардаги толерантликни алтруистик мотивлар орқали шакллантириш модели” таклиф этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Оилавий муносабатларда толерантлик намоён бўлишига алтруистик мотивларнинг таъсирини ўрганишга доир олиб борилган илмий-тадқиқот ишлари натижалари асосида:
оилавий муносабатларда толерантлик намоён бўлишининг гендер-дифференциал жиҳатларига кўра бағрикенглик ва ўзаро ёрдамнинг боғлиқлиги эркакларда шахсий-рационал, аёлларда эмоционал-ижтимоий интеграция орқали ифодаланиши натижасида алтруистик мотивация асосий психологик детерминант сифатида когнитив, эмоционал ва ижтимоий омилларни бирлаштирувчи интегратив функсияни бажариши аниқланган маълумотлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025- йил 23-августдаги ПМ 480-сон буйруғи билан «Оила психологияси» модули мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 20-августдаги ПМ 480-а сон маълумотномаси). Натижада оилавий муносабатларда толерантлик ва алтруистик мотивация намоён бўлишининг гендер-дифференциал фарқларини аниқлаш имконияти яратилган;
оилавий муносабатларда эр-хотин толерантлиги шаклланиши ва намоён бўлишига алтруистик мотивация даражасининг таъсирига кўра алтруизмнинг юқорилиги конфликтли вазиятларда муросалилик, ролли мослашувчанлик, ҳамкорлик ва шахсий мустақилликни қабул қилишни кучайтирса, унинг паст даражаси эса рашк, устунликка интилиш, ролли стереотипларга қатъий боғлиқлик ҳамда конфликтли реакцияларнинг ортишига олиб келганлиги туфайли ўзаро ёрдам мотивлари бағрикенгликнинг этник, ижтимоий ва шахсий компонентларини фаоллаштирувчи психологик механизм сифатида очиб берилган таклифлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 23-августдаги ПМ 480-сон буйруғи билан «Оила психологияси» модули мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 20 августдаги ПМ 480а сон маълумотномаси). Натижада оилавий муносабатларда эр-хотин толерантлиги шаклланиши ва намоён бўлишига алтруистик мотивация даражасининг таъсирини очиб беришга шароит яратилган;
оилавий эмоционал муносабатларнинг динамик ҳарактерига кўра эр-хотин орасида толерантликнинг намоён бўлиши алтруизм даражасига қараб пассив мослашувдан ижтимоий фаоллик ва креативлик билан уйғунлашган ҳолатга, юқори даражада эса шахсий ривожланиш ва ижтимоий нуфуз билан интеграциялашган конструктив психологик ресурсга трансформацияланиши мумкинлиги туфайли алтруистик мотивация шахсдаги этник, ижтимоий бағрикенглик орқали оилавий қадриятларга муносабатни белгиловчи етакчи омил эканлиги далилланган маълумотлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 23-августдаги ПМ 480-сон буйруғи билан «Ижтимоий психологияси» модули мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 20-августдаги ПМ 480-а сон маълумотномаси). Натижада оилавий муносабатларда алтруистик мотивация, толерантлик ва оилавий қадриятлар ўртасидаги ўзаро таъсирни тадқиқ қилиш орқали оила мустаҳкамлигини таъминлашга қаратилган амалий тавсиялар ишлаб чиқилган;
оилада эмоционал яқинлик ва психологик барқарорликни таъминлаш муҳимлигига кўра эр-хотин мулоқотидаги эмпатиявий идентификация, когнитив қайта ишлаш, интернализация каби ички психологик механизмларни толерантлик шаклланишидаги трансформациявий жараёнга таъсирининг ўзини бошқариш кўникмаси билан уйғунлашувига асосланиб “Оилавий муносабатлардаги толерантликни алтруистик мотивлар орқали шакллантириш модели” таклиф этилганлигига оид таклифлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 23-августдаги ПМ 480-сон буйруғи билан «Оилага психологик хизмат кўрсатиш асослари» модули мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 20-августдаги ПМ 480-а сон маълумотномаси). Натижада оилавий муносабатлардаги толерантликни алтруистик мотивация орқали шакллантиришга қаратилган психоедукатив модел ва амалий тавсиялар ишлаб чиқилган.