Рамазонов Жаҳонгир Джалоловичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Талаба-ёшларда ахборот истеъмоли маданиятини шакллантиришнинг психологик хусусиятлари” 19.00.05 - ¬Ижтимоий психология. Этнопсихология (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.DSc/P274.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК номи: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.P.08.10.
Расмий оппонентлар: Улуғова Шалола Муслиддиновна, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Баратова Дилафруз Шарифовна, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Элмуратова Айсулу Усаховна, психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади талаба-ёшларда ахборот истеъмоли маданиятини шакллантиришнинг психологик хусусиятларини ўрганиш аниқлаш ва уни илмий-услубий жиҳатдан такомиллаштириш бўйича амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
талабаларнинг истеъмол маданиятини намоён бўлишида турли ахборот манбаларини топиш, уларни аниқлиги ва долзарблигини текшира олиш, улардан дидактик мақсадда фойдаланиш, бирламчи ахборотни иккиламчи маълумотдан ажратиб олиш, интернет-ресурслардан фойдали ахборот топиш, виртуал мулотқга боғланиб қолмаслик кўникмасини ҳамда таълимий ахборотларга мотивацион-қадриятли муносабатни шаклланганлигига кўра дифференциал фарқларнинг мавжудлиги далилланган;
талабаларнинг ахборот истеъмоли маданиятини шакллантиришда виртуал мулоқот билан боғлиқ коммуникатив ва релаксасион мотивлар таҳлилий фикрлашга, когнитив мотивлар эса кибериммунитетни фаоллаштирувчи ахборотни бошқариш кўникмасига таъсир этганлиги туфайли информацион фаолият мотивига устуворлик бериш муҳим эканлиги исботланган;
талабалардаги устувор психологик ҳимоя механизмларига кўра маълумотларга нисбатан таҳлилий фикрлаш проексиялашни, ахборотлар оқимини бошқариш интеллектуализасияни, маълумотларни ижтимоий интеграсиялашдаги қийинчиликлар эса регрессияни фаоллашувига олиб келганлигига асосланиб ахборот истеъмоли маданиятининг дифференциал психологик хусусиятари аниқлаштирилган;
талабаларда ахборот истеъмоли маданиятини шакллантириш учун интернет ва компютерга қарамлик шахсдаги виртуал маълумотларни таҳлил қилиш, ахборотлар оқимини бошқариш ва саралаш кўникмасини пасайтириб, веб-сёрфингга боғлиқ равишда мулоқотдаги психологик тўсиқларни кучайишига олиб келганлиги туфайли аддектив хулқга коррексион таъсир этиш зарурати асосланган;
талабаларда ахборот истеъмоли маданиятини шакллантиришда виртуал маълумотларни қидириш, саралаш, уларни аҳамиятлилик даражасини ҳиссий баҳолаш ҳамда улар билан ишлаш қобилияти, ахборот хавфсизлигини таъминлашнинг конструктив стратегияларини танлаш кўникмасини ривожлантириш муҳимлигига кўра шахсга социал таъсирнинг “когнитив-эмоционал-мотивацион-ижтимоий психологик” механизмини психокоррексион фаолиятга сингдириш зарурлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Талаба-ёшларда ахборот истеъмоли маданиятини шакллантиришнинг психологик хусусиятлари юзасидан ўтказилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
Талабаларнинг истеъмол маданиятини намоён бўлишида турли ахборот манбаларини топиш, уларни аниқлиги ва долзарблигини текшира олиш, улардан дидактик мақсадда фойдаланиш, бирламчи ахборотни иккиламчи маълумотдан ажратиб олиш, интернет-ресурслардан фойдали ахборот топиш, виртуал мулотқга боғланиб қолмаслик кўникмасини ҳамда таълимий ахборотларга мотивацион-қадриятли муносабатни шаклланганлигига кўра дифференциал фарқларнинг мавжудлиги оид маълумотлар Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-396-сон буйруғи билан «Ижтимоий психология. Этнопсихология» модулига киритилган (Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-396а-сон маълумотномаси). Натижада талаба-ёшларда ахборот-психологик иммунитетни ривожлантириш, я'ни уларни салбий ахборот таъсиридан ҳимоя қилиш қобилиятини такомилаштирилган;
талабаларнинг ахборот истеъмоли маданиятини шакллантиришда виртуал мулоқот билан боғлиқ коммуникатив ва релаксасион мотивлар таҳлилий фикрлашга, когнитив мотивлар эса кибериммунитетни фаоллаштирувчи ахборотни бошқариш кўникмасига таъсир этганлиги туфайли информацион фаолият мотивига устуворлик беришига оид маълумотлар Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-396-сон буйруғи билан «Ижтимоий психология. Этнопсихология» модулига киритилган (Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-396а-сон маълумотномаси). Натижада талабаларда мустақил фикрлаш, ахборотни таҳлил қилиш ва баҳолаш кўникмаларини ривожлантирилган;
талабалардаги устувор психологик ҳимоя механизмларига кўра маълумотларга нисбатан таҳлилий фикрлаш проексиялашни, ахборотлар оқимини бошқариш интеллектуализасияни, маълумотларни ижтимоий интеграсиялашдаги қийинчиликлар эса регрессияни фаоллашувига олиб келганлигига асосланиб ахборот истеъмоли маданиятининг дифференциал психологик хусусиятарига оид маълумотлар Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-396-сон буйруғи билан «Ижтимоий психология. Этнопсихология» модулига киритилган (Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-396а-сон маълумотномаси). Натижада психологик хавфсизликни таъминлаш, я'ни уларнинг ақлий ва ҳиссий ҳолатини барқарор сақлаш, ахборот истеъмоли маданиятини шакллантиришга таъсир этувчи омиллар аниқлаштирилган;
талабаларда ахборот истеъмоли маданиятини шакллантириш учун интернет ва компютерга қарамлик шахсдаги виртуал маълумотларни таҳлил қилиш, ахборотлар оқимини бошқариш ва саралаш кўникмасини пасайтириб, веб-сёрфингга боғлиқ равишда мулоқотдаги психологик тўсиқларни кучайишига олиб келганлиги туфайли аддектив хулқга коррексион таъсир этиш зарурати асосланганлигига оид илмий янгилик Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-396-сон буйруғи билан «Ижтимоий психология. Этнопсихология» модулига киритилган (Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-396а-сон маълумотномаси). Натижада талаба-ёшларда ахборотни қабул қилиш маданиятини шакллантириш, я'ни ахборотни танлаш, таҳлил қилиш ва ундан фойдали хулоса чиқариш кўникмалари ривожлантирилган;
талабаларда ахборот истеъмоли маданиятини шакллантиришда виртуал маълумотларни қидириш, саралаш, уларни аҳамиятлилик даражасини ҳиссий баҳолаш ҳамда улар билан ишлаш қобилияти, ахборот хавфсизлигини таъминлашнинг конструктив стратегияларини танлаш кўникмасини ривожлантириш муҳимлигига кўра шахсга социал таъсирнинг “когнитив-эмоционал-мотивацион-ижтимоий психологик” механизмини психокоррексион фаолиятга оид илмий янгилик Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-396-сон буйруғи билан «Психологик тренинг асослари» модулига киритилган (Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-396а-сон маълумотномаси). Натижада рақамли муҳитда таълим жараёнини ташкил этишда виртуал педагогик маданиятни ривожлантириш, я'ни ўқитиш ва ўрганишнинг янги усулларини жорий этилган.
