Комилов Муроджон Мухтаржон ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кремний асосли икки томонлама сезгир қуёш элементларининг нур ютиш хусусиятларини мақбуллаштириш” 01.04.10–“Яримўтказгичлар физикаси” ихтисослиги бўйича фалсафа доктори (PhD) (физика-математика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйҳатга олинган рақам: В2025.1.PhD/FM1260
Илмий раҳбар: Алиев Суҳроб Райимжонович, физика-математика фанлари фалсафа доктори., доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Наманган давлат техника университети, PhD.03/2025.27.12.FM/T.15.05.
Расмий оппонентлар: Икрамов Рустамжон Ғуломжонович, физика-математика фанлари доктори, профессор; Расулов Рустамжон Явкачович, физика-математика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети.    
Диссертация йўналиши: илмий амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Кремний асосли икки томонлама ёритилувчи қуёш элементининг сиртида ва ҳажмида оптик нур ютилишларини физик рағбатлаш орқали фотоелектрик самарадорлигини ошириш шартларини аниқлашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
Кремний асосли н+-п-п+ структурали икки томонлама сезгир қуёш элементларининг нур ютилишни ошириш ва нур қайтаришни камайтириш орқали фотогенерация жараёнини ошириш мумкинлиги аниқлаб берилди.
илк бора икки томонлама ёритилувчи қуёш элементининг база, база остидаги қатлам ва эмиттер қалинликларини 0,1 мкм дан 20 мкм гача, уларнинг легирланганлик даражасини 1013 см-3 дан 1018 см-3 гача диапазонда ўзгартириб, ёритилганлик даражасини 200 W/м2 дан 1000 W/м2 гача ўзгартириб ҳамда фронтал ва орқа томон сиртларини алоҳида ва бир вақтда ёритиш шароитлари учун барча асосий фотоелектрик параметрлар аниқланган; 
икки томонлама ёритилувчи кремний асосли қуёш элементларининг сиртида пирамидал текстура моделлаштирилиб, оптимал текстура баландлиги 0.8 мкм ҳамда текстуранинг асос бурчаги 580 эканлиги аниқланиб унинг оптик қайтариш кўрсаткичининг камайиши орқали тушунтирилган;
илк бора икки томонлама ёритилувчи кремний асосли қуёш элементларининг сиртида қўлланилиши мумкин бўлган турли ЗнО, СиО2, СиНх, МгО3, ТиО2 каби диелектрик нур қайтаришга қарши қатламларининг энг мақбул материал тури СиНх эканлиги асосланган;
илк бора икки томонлама ёритилувчи кремний асосли қуёш элементларининг эмиттер ҳажмига шар шаклидаги Ау, Аг, Пт, Cу, Ал каби металлар киритилиб, оптимал материал тури Пт эканлиги аниқланган;
Пт нинг радиуси 1 нм дан 25 нм гача бўлган нанозаррачаларини киритиб,  оптимал радиус ўлчами 5 нм эканлиги аниқланган. Ушбу ўлчамдаги оптик генерация қиймати нанозаррача киритилмаган қуёш элементига нисбатан 2.93 мартта ортиши орқали эришилган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Кремний асосли икки томонлама ёритилувчи қуёш элементининг нур ютиш хоссаларини тадқиқ қилиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
н+-п-п+ структурага эга бир ва икки томонлама сезгир қуёш элементларининг кучланишнинг термик коеффициенти 0.16 мВ/К га фарқ қилиши натижасида чиқиш қуввати 1.3 мартта катта эканлигига эришилган, натижада янгича ишлаш принципига асосланган икки томонлама сезгир қуёш элементи орқали “Қуёш сув кўтариш қурилмаси” таклиф этилган ва бу ишланма расмий патентланган (Патент УЗ № ФАП 01973. 10/05/2022). Натижада иссиқ иқлим шароитларида нисбатан паст иш ҳароратини таъминлаш орқали ва энергия йўқотишларни камайтиришга ҳамда юқори самарадорликка эришилган; 
қуёш элементи база киришма консентрацияси  л013-1015 см-3 қийматида олд нур таъсирида таққослаб ўрганилганда,  база киришма консентрацияси 1015 см-3 қийматдаги икки томонлама  сезгир қуёш элементи оптимал  эканлиги аниқланган. Натижада, бир ва икки томонлама  сезгир қуёш  элементи ҳосил қилган оптик генерация қиймати 1.77е л021 см-3с-1 ва 2.09е л021 см-3с-1 қийматга  ортиши олинган натижалар “Фотон” АЖда икки томонлама сезгир қуёш элементлари сиртидан ёруғликни қабул қилишни оширишда жорий этилган (“Фотон” АЖнинг 2025-йил 13-октябрдаги 392-сон маълумотномаси). Натижада ёруғлик қабул қилиш жараёни ортиши ва икки томонлама қуёш элементларининг  оптик параметрларини яхшилаш имконияти яратилган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish