Нусратова Мехринисо Бахшиллоевнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Педагог-талаба муносабатлари таъсирида алтруистик хулқ мотивларини шакллантиришнинг ижтимоий-психологик асослари”. 19.00.05 – Ижтимоий психология. Этнопсихология (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.DSc/P184.
Илмий маслаҳатчи: Атабаева Наргис Батировна, психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК номи: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.П.08.10.
Расмий оппонентлар: Саидов Азамат Исмоилович, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Элмуратова Айсулу Усаховна, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Абдуллаева Барно Сайфутдиновна, психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Урганч давлат университети.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади педагог-талаба муносабатлари таъсирида алтруистик хулқ мотивларини шакллантиришнинг ижтимоий-психологик асосларини тадқиқ этиш ва алтруистик хулқ мотивларини шакллантириш бўйича амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
педагог-талаба муносабатлари таъсирида алтруистик хулқ мотивларининг намоён бўлиши таълим субектларида психологик фаровонлик, рефлексив эмпатия, эмоционал интеллект каби стеник ҳисларини фаоллашувига, эмоционал чарчоқ, ўз эҳтиёжларини инкор этиш билан боғлиқ астеник ҳисларни пасайишига олиб келганлиги туфайли шахснинг ўзаро ёрдам ҳақидаги тасаввурларига боғлиқ просоциал хулқни рағбатлантирувчи ижтимоий сифатларга идентив эканлиги аниқланган;
таълим субектларининг вертикал муносабатлардаги таъсир даражасига кўра педагогларнинг идеал, талабаларнинг эса реал “Мен”да ўзларини алтруист сифатида субектив баҳолашлари натижасида дидактик жараёндаги просоциал хулқни ички интереоризация орқали рағбатлантирувчи ички детерминант эканлиги далилланган;
педагог-талаба диадасида алтруистик хулқ мотивларини шаклланиши дидактик мулоқотдаги суҳбатдошни қабул қилиш ва идрок қилишга йўналганликнинг доминант таъсирига асосланиб шахслараро муносабатларга йўналганлик мотивациясининг ижтимоий персепсия орқали кучли ифодаланиш даражасига боғлиқ эканлиги далилланган;
талабаларда алтруистик хулқ мотивларини шакллантириш учун педагогнинг фасилитаторлик роли ва талабанинг ўқув жараёнининг фаол субекти сифатидаги иштироки ўзаро таъсир, ўзаро идрок, эмоционал боғлиқлик каби ижтимоий роллар интеграцияси билан белгиланаганлиги туфайли ўқитувчининг эмоционал импровизацион ва методик услуби орқали ўқув гуруҳларидаги просоциал йўналган ижтимоий хусусиятларни ривожланишига эришиш муҳимлиги далилланган;
педагог-талаба муносабатларидаги алтруистик хулқнинг ижтимоий - психологик асослари таълимдаги мулоқотда эмоционал билимдонлик, ўз эмоцияларини бошқариш, эмпатия ҳиссини мулоқотдаги вербал ва новербал экспрессияларни англаш кўникмасига уйғун намоён бўлиши туфайли педагог ва талабанинг эмоционал ва ижтимоий интеллектини ўзаро интегратив шакллантириш билан детерминациялашганлиги далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. «Педагог-талаба муносабатлари таъсирида алтруистик хулқ мотивларини шакллантиришнинг ижтимоий-психологик асослари» юзасидан ўтказилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
педагог-талаба муносабатлари таъсирида алтруистик хулқ мотивларининг намоён бўлиши таълим субектларида психологик фаровонлик, рефлексив эмпатия, эмоционал интеллект каби стеник ҳисларини фаоллашувига, эмоционал чарчоқ, ўз эҳтиёжларини инкор этиш билан боғлиқ астеник ҳисларни пасайишига олиб келганлиги туфайли шахснинг ўзаро ёрдам ҳақидаги тасаввурларига боғлиқ просоциал хулқни рағбатлантирувчи ижтимоий сифатларга идентив эканлиги аниқланган маълумотлар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 23-августдаги ПМ 473-сон буйруғига биноан илмий янгиликни «Ижтимоий психология» модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 20-августдаги ПМ 473а-сон маълумотномаси). Натижада, педагог талаба муносабатлари таъсирида алтруистик хулқ мотивларининг намоён бўлиш даражаси ўрганилган;
таълим субектларининг вертикал муносабатлардаги таъсир даражасига кўра педагогларнинг идеал, талабаларнинг эса реал “Мен”да ўзларини алтруист сифатида субектив баҳолашлари натижасида дидактик жараёндаги просоциал хулқни ички интереоризация орқали рағбатлантирувчи ички детерминант эканлиги далилланган маълумотлар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 23-августдаги ПМ 473-сон буйруғига биноан илмий янгиликни «Ижтимоий психология» модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 20-августдаги ПМ 473а-сон маълумотномаси). Натижада, таълим субектларининг алтруистик хулқ мотивларини мулоқотга интеграцияси таҳлил қилинган;
педагог-талаба диадасида алтруистик хулқ мотивларини шаклланиши дидактик мулоқотдаги суҳбатдошни қабул қилиш ва идрок қилишга йўналганликнинг доминант таъсирига асосланиб шахслараро муносабатларга йўналганлик мотивациясининг ижтимоий персепсия орқали кучли ифодаланиш даражасига боғлиқ эканлиги далилланган маълумотлар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 23-августдаги ПМ 473-сон буйруғига биноан илмий янгиликни «Ижтимоий психология» модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 20-августдаги ПМ 473а-сон маълумотномаси). Натижада, педагог-талаба диадасида алтруистик хулқ мотивлари шаклланишини шахслараро муносабатларга йўналганлик мотивациясининг ижтимоий персепсия даражасига боғлиқлиги аниқланган;
талабаларда алтруистик хулқ мотивларини шакллантириш учун педагогнинг фасилитаторлик роли ва талабанинг ўқув жараёнининг фаол субекти сифатидаги иштироки ўзаро таъсир, ўзаро идрок, эмоционал боғлиқлик каби ижтимоий роллар интеграцияси билан белгиланаганлиги туфайли ўқитувчининг эмоционал импровизацион ва методик услуби орқали ўқув гуруҳларидаги просоциал йўналган ижтимоий хусусиятларни ривожланишига эришиш муҳимлиги далилланган маълумотлар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 23-августдаги ПМ 473-сон буйруғига биноан илмий янгиликни «Ижтимоий психология» модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 20-августдаги ПМ 473а-сон маълумотномаси). Натижада, алтруистик хулқ мотивлари шаклланишида педагогнинг фасилитаторлик роли ва ўқитиш услубининг таъсири аниқланган;
педагог-талаба муносабатларидаги алтруистик хулқнинг ижтимоий - психологик асослари таълимдаги мулоқотда эмоционал билимдонлик, ўз эмоцияларини бошқариш, эмпатия ҳиссини мулоқотдаги вербал ва новербал экспрессияларни англаш кўникмасига уйғун намоён бўлиши туфайли педагог ва талабанинг эмоционал ва ижтимоий интеллектини ўзаро интегратив шакллантириш билан детерминациялашганлиги далилланган маълумотлар Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 23-августдаги ПМ 473-сон буйруғига биноан илмий янгиликни «Ижтимоий психология» модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 20-августдаги ПМ 473а-сон маълумотномаси). Натижада, педагог-талаба муносабатларида алтруистик хулқнинг эмоционал билимдонлик ва ижтимоий интеллект интеграциясига боғлиқлиги очиб берилган.