Ўктамова Шоҳиста Одилбек қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“Ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларни ривожлантиришнинг психологик хусусиятлари”. 19.00.06 – Ёш ва педагогик психология. Ривожланиш психологияси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/P970.
Илмий раҳбар: Саидмуратова Малоҳат Бахтияровна, психология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Урганч давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК номи: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.P.08.10.
Расмий оппонентлар: Займетов Ҳусан Авасхонович, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Жумаев Нодир Зайниддинович, психология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларни ривожлантиришнинг психологик хусусиятларини аниқлаш ва зарур тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўқувчиларнинг интеллектуал қобилиятларини метакогнитив стратегиялар орқали ривожлантиришда “ички мақсадга йўналтирилганлик”, “вазифа қиймати”, ўқиш ва натижага ишонч”, “элаборация”га зарурат борлигига кўра, метакогнитив билим ва метакогнитив тажрибани иродавий сифатлар орқали уйғунлашувининг зарурати далилланган;
ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларнинг намоён бўлишида “янгилик ҳисси” “обектнинг тузилишини ўзгартириш қобилияти”, “ижодкорликка йўналтирилганлик”, “танқидийлик”, “обектнинг тузилишини ўзгартириш қобилияти”, “ўзини-ўзи баҳолаш” омилларига зарурат борлигига кўра, ўқувчиларнинг ижодий тафаккур салоҳиятини ижодий контекст орқали интеллектуал барқарорликка эришиш имкониятини ижодий фаолиятда ташаббускорлик билан интегратив ривожланиши муҳимлиги исботланган;
ўқувчиларда фаолиятни онгли ва тартибли тарзда режалаштиришга бўлган эҳтиёжнинг кучайганлигига кўра мантиқий тафаккур ва рефлексив кўникмаларни ўзлаштира олиш қобилиятининг шаклланганлик даражасига асосланиб ҳиссиётларни бошқариш ва ўз-ўзини таҳлил қилишда “шахсий интеллект”га зарурат борлиги аниқланган;
ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларни ривожлантиришда тафаккур жараёнини режалаштириш, назорат қилиш ва баҳолаш имкониятларини ўқув топшириқларини метакогнитив стратегиялар асосида бажариши фаол таълим муҳитида амалий тарзда ривожлантириш муҳимлигига кўра “Ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларни ривожлантиришнинг психологик модели” ниикиритиш зарурати далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. «Ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларни ривожлантиришнинг психологик хусусиятлари»ни ўрганиш бўйича амалга оширилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
ўқувчиларнинг интеллектуал қобилиятларини метакогнитив стратегиялар орқали ривожлантиришда “ички мақсадга йўналтирилганлик”, “вазифа қиймати”, ўқиш ва натижага ишонч”, “элаборация”га зарурат борлигига кўра, метакогнитив билим ва метакогнитив тажрибани иродавий сифатлар орқали уйғунлашувининг зарурати далилланганлигига оид янгилик Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 18-ноябрдаги ПМ-169-сон буйруғи билан “Педагогик психология” модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 18-ноябрдаги ПМ-169-сон маълумотномаси). Натижада ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар ривожланишида устувор характерга эга омиллари аниқланган;
ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларнинг намоён бўлишида “янгилик ҳисси” “обектнинг тузилишини ўзгартириш қобилияти”, “ижодкорликка йўналтирилганлик”, “танқидийлик”, “обектнинг тузилишини ўзгартириш қобилияти”, “ўзини-ўзи баҳолаш” омилларига зарурат борлигига кўра, ўқувчиларнинг ижодий тафаккур салоҳиятини ижодий контекст орқали интеллектуал барқарорликка эришиш имкониятини ижодий фаолиятда ташаббускорлик билан интегратив ривожланиши муҳимлиги исботланганлигига оид янгилик Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 18-ноябрдаги ПМ-169-сон буйруғи билан “Педагогик психология” модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 18-ноябрдаги ПМ-169-сон маълумотномаси). Натижада ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларни ривожлантиришда ёш ҳамда гендер жиҳатдан таҳлил қилинган;
ўқувчиларда фаолиятни онгли ва тартибли тарзда режалаштиришга бўлган эҳтиёжнинг кучайганлигига кўра мантиқий тафаккур ва рефлексив кўникмаларни ўзлаштира олиш қобилиятининг шаклланганлик даражасига асосланиб ҳиссиётларни бошқариш ва ўз-ўзини таҳлил қилишда “шахсий интеллект”га зарурат борлиги аниқланганлигига оид маълумотлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 18-ноябрдаги ПМ-169-сон буйруғи билан “Педагогик психология” модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 18-ноябрдаги ПМ-169-сон маълумотномаси). Натижада ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларни ривожлантиришда мақсадга йўналганлик, ўқув стратегиялари ҳамда элаборация омиллари билан уйғун намоён бўлишига боғлиқ эканлигини очиб берилган;
ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларни ривожлантиришда тафаккур жараёнини режалаштириш, назорат қилиш ва баҳолаш имкониятларини ўқув топшириқларини метакогнитив стратегиялар асосида бажариши фаол таълим муҳитида амалий тарзда ривожлантириш муҳимлигига кўра “Ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларни ривожлантиришнинг психологик модели” ниикиритиш зарурати далилланганлигига оид янгилик Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий марказининг 2025-йил 18-ноябрдаги ПМ-169-сон буйруғи билан “Педагогик психология” модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психологийа ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 18-ноябрдаги ПМ-169-сон маълумотномаси). Натижада ўқувчиларда метакогнитив стратегиялар орқали интеллектуал қобилиятларни ривожлантириш модели ва дастури ишлаб чиқилган.
