Усаров Мухриддин Шухратовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ултратовуш текширувида аниқланган бачадон касалликларининг морфологик жиҳатларини қиёсий тавсифи” 14.00.15- Патологик анатомия ва 14.00.19 - Клиник радиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Tib5544.
Илмий раҳбар: Жуманов Зиёдулла Эшмаматович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Хамидов Обид Абдурахманович тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.05
Расмий оппонентлар: Махкамов Носиржан Жураевич, тиббиёт фанлари доктори;  Абдурахмонов Отабек Бахтиёрович, тиббиёт фанлари доктори, доценти.
Етакчи ташкилот: Абу Али Ибн Сино номидаги Тожикистон давлат тиббиёт университети. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: бачадон танаси ва бўйин касалликларида ултратовуш текшируви натижаларини морфологик ва морфометрик кўрсаткичлар билан қиёсий баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги.
бачадон танаси ва бўйнининг яллиғланиш, ўсма олди ва ўсма касалликларида ултратовуш текширувида кузатиладиган асосий эхографик белгилар ва уларнинг патоморфологик хусусиятлари аниқланган; 
бачадоннинг тана ва бўйин  касалликларида ултратовуш текширувида аниқланган эхографик белгиларнинг эндометрий қалинлиги, безлар тузилиши, стромал ўзгаришлар билан боғлиқлиги аниқланган; 
бачадон танаси ва бўйнининг яллиғланиш, ўсма олди ва ўсма касалликларида ултратовуш текшируви натижаларининг морфологик ва морфометрик кўрсаткичлар мувофиқлиги қиёсий таҳлил қилиниб, усулнинг диагностик самарадорлиги аниқландган;
олинган натижалар асосида бачадон танаси ва бўйни касалликларида патоморфологик ўзгаришларни эрта аниқлаш ва уларнинг ривожланишини олдини олишга қаратилган илмий-амалий тавсиялар ишлаб чиқилдган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши:
Ултратовушли текширувида аниқланган бачадон касалликларининг клиник-патоморфологик жиҳатларинин тавсифи бўйича олинган илмий натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: бачадон танаси ва бўйни касалликларида(яллиғланиш касалликлари ўсма олди ва ўсма касалликлари) ултратовуш текширувида кузатиладиган асосий диагностик имконятлари очиб берилганлиги Самарқанд давлат тиббиёт университети илмий кенгашининг 2025 йил 28 майдаги 10–сон билан тасдиқланган «Ултратовушли текширувида аниқланган бачадон касалликларининг клиник-патоморфологик жиҳатларинин тавсифи » номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Сурхондарё вилояти патологик анатомия бюроси 01.06.2025 йилдаги 33-сон бўйруғи билан, РШТЙИМ Навоий филиали патологик анатомия бўлими 03.06.2025 йилдаги 24А-сон бўйруғи билан ва Сурхандарё вилоят Сариосиё тумани тиббиёт бирлашмаси 05.06.2025 й. №1459-8-116-ТБ  буйруқлари буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24-июндаги 08/23-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: тавсия этилган услубларнинг патологик анатомия амалиётига жорий этилиши натижасида, бачадон яллиғланишли касаллиги билан хасталанган беморлар бачадон қаватларидаги морфологик ўзгаришларнинг патологоанатомик текширувларга доир хулосаларининг сифати оширилган ва уларнинг ишончлилиги ҳамда асосланиши ва объективлиги таъминлаган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур патологияни текшириш учун сарфланадиган 45000 сўм бюджет маблағлари (анъанавий усулнинг ўртача нархи 120000 сўм, тавсия этлган усулнинг нархи 75000 сўмни ташкил қилади) тавсия этилган усулдан фойдаланиш орқали патологоанатомик текширув вақтини 7-8 кундан 3-4 кунгача қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: ултратовуш текшируви натижасида аниқлаган бачадон танаси ва бўйни касалликларида (яллиғланиш касалликлари ўсма олди ва ўсма касалликлари)  морфологик ҳамда морфометрик кўрсаткичлар ва касалликка  боғлиқ жараёнлар ўрганилганлиги бўйича таклифлар. Ижтимоий самарадорлиги: Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: тадқиқот натижаларининг патологик анатомия амалиётига жорий этилиши натижасида бачадон эндометриоз касаллиги билан хасталанган беморлар бачадон тузилмаларидаги ўзгаришларини ишончли тарзда аниқлаш имкон берган. Бу эса ўз навбатида, патологоанатомик хулосаларининг сифати ва уларнинг ишончлилиги ҳамда асосланишини таъминлаган. Шу муносабат билан, қўшимча ёки такрорий текширувлар ўтказишнинг олдини олган, яъни ижро муддатини кескин қисқартирган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Тавсия этилган патологанатомик текширув услубларини  амалга ошириш учун 2±0,2  кун талаб қилинади, анъанавий тарзда текширув ўтказишда эса 5-6 кун талаб қилади, чунки анъанавий усулда ўлим вақтини аниқлаш масаласида кўплаб қўшимча текширишлар ва врач мутахассислар маслаҳатлари олиниши талаб этилади. Кўриниб турибдики, тавсия этилган усулдан фойдаланган ҳолда патологик анатомия тадқиқотларини ўтказиш вақтини 2-2,5 баробар қисқартиради ва таклиф қилинган усулнинг қиймати ҳар бир ҳолат учун 2-2,5 баробар харажат маблағларини қисқартиради;
учинчи илмий янгилик: бачадон танаси ва бўйни касалликларида (яллиғланиш, ўсма олди ва ўсма касалликлари) ултратовуш текшируви натижалари морфологик ҳамда морфометрик кўрсаткичлар билан қиёсий таҳлил қилиниб, усулнинг диагностик самарадорлиги аниқланди. Самарқанд давлат тиббиёт университети илмий кенгашининг 2025 йил 28 майдаги10–сон билан тасдиқланган «Ултратовушли текширувида аниқланган бачадон касалликларининг клиник-патоморфологик жиҳатларинин тавсифи » номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Сурхондарё вилояти патологик анатомия бюроси 01.06.2025 йилдаги 33-сон бўйруғи билан, РШТЙИМ Навоий филиали патологик анатомия бўлими 03.06.2025 йилдаги 24А-сон бўйруғи билан ва Сурхандарё вилоят Сариосиё тумани тиббиёт бирлашмаси 05.06.2025 й. №1459-8-116-ТБ  буйруқлари буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24-июндаги 08/23-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Тадқиқот натижаларининг патологик анатомиялик амалиётига жорий этилиши натижасида бачадон танаси ва бўйни касалликларида ултратовуш текширувининг кўрсаткичлари ўзига хос жиҳатлари ишончли тарзда аниқлаш имкон берган. Бу эса ўз навбатида, патологик анатомия  ва ултратовуш хулосаларининг сифати ва уларнинг ишончлилиги ҳамда асосланишини таъминлаган. Шу муносабат билан, қўшимча ёки такрорий патологоанатомик текширувлар ўтказишнинг олдини олган, патологоанатомик текширувларининг муддатини кескин қисқартирган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Тавсия этилган услубларга кўра, патологоантомик текширувини амалга ошириш учун 2,1 ± 0,2  кун керак бўлади ва ушбу турдаги текширувни анъанавий тарзда ўтказиш учун 5±0,7 кун талаб қилинади, бу одатда морфологик ва морфометрик кўрсаткичларни турли ускуналарда қўшимча текшириш ва мутахассислар маслаҳатлари зарурати билан боғлиқ бўлган. Кўриниб турибдики, тавсия этилган усул ёрдамида патологик анатомия тадқиқотларини ўтказиш бундай текширишларни ўтказиш вақтини 1,5-2,0 баравар қисқартиради ва таклиф қилинган усул харажат маблағларини 2 баробарга қисқартиради;
тўртинчи илмий янгилик: олинган натижалар асосида бачадон қаватларида юзага келадиган патоморфологик ўзгаришларни эрта аниқлаш ва уларнинг ривожланишини олдини олишга қаратилган илмий-амалий тавсиялар ишлаб чиқилди. Самарқанд давлат тиббиёт университети илмий кенгашининг 2025 йил 28 майдаги10–сон билан тасдиқланган «Ултратовушли текширувида аниқланган бачадон касалликларининг клиник-патоморфологик жиҳатларинин тавсифи» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Сурхондарё вилояти патологик анатомия бюроси 01.06.2025 йилдаги 33-сон бўйруғи билан, РШТЙИМ Навоий филиали патологик анатомия бўлими 03.06.2025 йилдаги 24А-сон бўйруғи билан ва Сурхандарё вилоят Сариосиё тумани тиббиёт бирлашмаси 05.06.2025 й. №1459-8-116-ТБ  буйруқлари буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 24-июндаги 08/23-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Тадқиқот натижалари бўйича бачадоннинг хавфсиз ва хавфли ўсмалари касаллиги билан хасталанган беморлар бачадон ва ўсмалар  тузилмаларида патоморфологик ўзгаришларни ишончли аниқлаш имконини беради ва касалликни турли муддатларида ва бачадонинг турли ўсмаларида беморларда бачадон тузилмаларидаги ўзгаришларнинг ўзига хослигини аниқлаш учун хизмат қилади. Бачадон ўсма касаллиги билан хасталанган беморлар ўсма ва бачадон тузилмаларидаги ўзгаришлар юзасидан ишлаб чиқилган тавсиялар, патологик анатомия амалиётига жорий этилиши натижасида, патологик анатомия хулосаларининг объективлиги ва ишончлилиги ҳамда асосланишини таъминлаган. Бу эса ўз навбатида, ўт пуфагини эрта аниқлаш ва беморлар эътирозларини бартараф этиш имконини берган.Тавсия этилган алгоритм ва услубларга кўра, патологоанатомик текширувни амалга ошириш учун 2,0 ± 0,2 кун керак бўлади ва ушбу турдаги текширувни анъанавий тарзда ўтказиш учун 4-5±0,4 кун давомида талаб қилинади, бу одатда ўсмалар ва бачадон тузилмаларидаги морфологик ўзгаришларни қўшимча текшириш заруратлари ҳамда иш материаллари маълумотларини ўрганиш билан боғлиқ. Кўриниб турибдики, тавсия этилган усул ёрдамида патологоанатомик тадқиқотларини ўтказиш вақтини 1,0-1,5 баравар қисқартиради ва таклиф қилинган усул харажатлари ҳар бир ҳолат бўйича харажат маблағларини қисқартиради.Хулоса: Тавсия этилган усул ёрдамида патологик анатомия тадқиқотларини ўтказиш вақтини 1,0-1,5 баравар қисқартиради ва таклиф қилинган усул харажатлари ҳар бир ҳолат маблағларини 1,5 баробарга қисқартиради.
М.Ш.Усаровнинг " Ултратовуш текширувида аниқланган бачадон касалликларининг морфологик жиҳатларини қиёсий тавсифи " мавзусидаги диссертация тадқиқотида олинган юқоридаги 4 та илмий янгилик ва 2 та амалий тавсияларни амалиётга жорий этиш Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025-йил 20-декабрдаги 30-сонли йиғилиш баённомасига асосан тасдиқланган.