Туракулова Дилфуза Мухитдиновнанинг   
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Туғма глаукома билан касалланган болаларда глаукоматоз кератопатияни ташхислаш ва даволашда комплекс ёндашув» 14.00.08 – Офтальмология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.DSc/Tib1320.
Илмий маслахатчи: Назирова Зулфия Рустамовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиет университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургия илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12. Tib.12.01
Расмий оппонентлар: Алексеев Игорь Борисович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси); Касимова Мунирахон Садикжановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Хасанова Дилноза Ахроровна тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бошқирдистон давлат тиббиёт университети (Россия Федерацияси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: туғма глаукома билан касалланган болаларда глаукоматоз кератопатияни ташхислаш ва даволашда комплекс ёндашув ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
туғма глаукомали болаларда операциядан кейинги илк ва узоқ муддатларда шох пардадаги ўзгаришларнинг яққоллиги ва унинг офтальмотонус даражаси билан ўзаро боғлиқлиги сабабли шох  парда кератопатияси тузилмасида енгил ва ўртача даражадаги ўзгаришлар устунлик қилиши аниқланган;
илк бор туғма глаукомали болаларда глаукоматоз кератопатиянинг I–II даражаларида кўз ички босимининг ребаунд  ва аппланацион тонометрияси натижалари билан қиёсланадиган даражадалиги,  III даражасида ўлчовлар аниқлиги пасайиши ва IV даражасида эса натижалар ишончсиз бўлиб қолиши сабабли ребауенд тонометрия кўрсаткичларини даволаш тактикасида қўлланилиши мумкин эмаслиги исботланган;
бирламчи туғма глаукомада шох парда эпителийсидаги цитологик ўзгаришлар ва унинг хиралашуви клиник даражалари ўртасидаги ўзаро боғлиқлиги сабабли ташхислашнинг объектив импрессион цитология усули глаукоматоз кератопатиянинг тўрт даражасини ҳам дифференцирлаш имконини бериши аниқланган;
глаукоматоз кератопатияли болаларда касалликнинг авж олувчи шаклларида баҳолашнинг уч босқичли тизими эпителийнинг оғир структуравий ўзгаришларини тўлиқ акс эттирмаслиги сабабли ташхислаш аниқлиги ва амалий қўллаш қулайлигини оширадиган шкаланинг мослаштирилган вариантини ишлаб чиқишга асос бўлиши исботланган;
илк бор туғма глаукомада кўз ички босими  кўрсаткичлари ва шох парда эпителийсида морфологик ўзгаришлар келиб чиқиши сабабли ишлаб чиқилган клиник-цитологик схема глаукоматоз кератопатиянинг оғирлик даражасини объектив баҳолаш, шох парданинг кейинги ҳолати ва ўтказилаётган даволаш самарадорлигини башоратлашга имкон яратиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Туғма глаукома билан касалланган болаларда глаукоматоз кератопатияни ташхислаш ва даволашда комплекс ёндашув бўйича олинган илмий натижалари асосида (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 26 майдаги 08/10-сонли хулосаси): 
биринчи илмий янгилик: туғма глаукомали болаларда операциядан кейинги илк ва узоқ муддатларда шох пардадаги ўзгаришларнинг яққоллиги ва унинг офтальмотонус даражаси билан ўзаро боғлиқлиги сабабли шох  парда кератопатияси тузилмасида енгил ва ўртача даражадаги ўзгаришлар устунлик қилиши аниқланган. Шу бўйича «Болаларда ребаунд тонометри ёрдамида кўз ички босимини ўлчаш усули»,  «Болаларда кератопротекторлар ёрдамида глаукоматоз кератопатияни консерватив даволаш» «Шох парда касалликларида импрессион цитология ўтказиш ва натижаларни талқин қилиш усули» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2026 йил 25 февралдаги №02-26/976-t-сонли,  №02-26/978-t-сонли,  ва №02-26/979-t-сонли хулосалари). Мазкур таклифлар Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий маркази Бухоро филиали бўйича 14.03.2026 йилдаги №19-сонли ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий маркази Термиз филиали бўйича 16.03.2026 йилдаги 8-T-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 12 майдаги №08/10-сонли хулосаси).   Ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши туғма глаукома билан касалланган болаларда глаукоматоз кератопатияни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади.  Иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий марказининг Бухоро ва Термиз филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида  болаларда ребаунд тонометри ёрдамида кўз ички босимини ўлчаш, кератопротекторлар ёрдамида глаукоматоз кератопатияни консерватив даволаш ва шох парда касалликларида импрессион цитология ўтказиш ва натижаларни талқин қилиш усулларини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш хисобига хар бил усулдан мос равишда 475000 сўм, 70000 сўм ва 20000 сўм иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади. Хулоса: болаларда операциядан кейинги илк ва узоқ муддатларда кератопатия тузилмасида енгил ва ўртача даражадаги ўзгаришлар устунлик қилиши, шох парда ва кўз ички босими ҳолати ўзгаришлари билан ўзаро боғлиқликлиги асосланган;
иккинчи илмий янгилик: илк бор туғма глаукомали болаларда глаукоматоз кератопатиянинг I–II даражаларида кўз ички босимининг ребаунд  ва аппланацион тонометрияси натижалари билан қиёсланадиган даражадалиги,  III даражасида ўлчовлар аниқлиги пасайиши ва IV даражасида эса натижалар ишончсиз бўлиб қолиши сабабли ребауенд тонометрия кўрсаткичларини даволаш тактикасида қўлланилиши мумкин эмаслиги исботланган. Шу бўйича «Болаларда ребаунд тонометри ёрдамида кўз ички босимини ўлчаш усули»,  «Болаларда кератопротекторлар ёрдамида глаукоматоз кератопатияни консерватив даволаш» «Шох парда касалликларида импрессион цитология ўтказиш ва натижаларни талқин қилиш усули» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2026 йил 25 февралдаги №02-26/976-t-сонли,  №02-26/978-t-сонли,  ва №02-26/979-t-сонли хулосалари). Мазкур таклифлар Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий маркази Бухоро филиали бўйича 14.03.2026 йилдаги №19-сонли ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий маркази Термиз филиали бўйича 16.03.2026 йилдаги 8-T-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 12 майдаги №08/10-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши туғма глаукома билан касалланган болаларда глаукоматоз кератопатияни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади.  Иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий марказининг Бухоро ва Термиз филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида  болаларда ребаунд тонометри ёрдамида кўз ички босимини ўлчаш,   кератопротекторлар ёрдамида глаукоматоз кератопатияни консерватив даволаш ва шох парда касалликларида импрессион цитология ўтказиш ва натижаларни талқин қилиш усулларини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш хисобига хар бил усулдан мос равишда 475000 сўм, 70000 сўм ва 20000 сўм иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади. Хулоса: болаларда глаукоматоз кератопатиянинг I–II даражаларида ребаунд тонометри кўз ички босими Аппланационтонометрияси натижалари билан қиёсланадиган даражадалиги,  III даражасида ўлчовлар аниқлиги пасайиши ва IV даражасида эса натижалар ишончсиз бўлиб қолиши сабабли даволаш тактикасини белгилаш учун қўлланилиши мумкин эмаслиги асосланган;
учинчи илмий янгилик: бирламчи туғма глаукомада шох парда эпителийсидаги цитологик ўзгаришлар ва унинг хиралашуви клиник даражалари ўртасидаги ўзаро боғлиқлиги сабабли ташхислашнинг объектив импрессион цитология усули глаукоматоз кератопатиянинг тўрт даражасини ҳам дифференцирлаш имконини бериши аниқланган. Шу бўйича «Болаларда ребаунд тонометри ёрдамида кўз ички босимини ўлчаш усули»,  «Болаларда кератопротекторлар ёрдамида глаукоматоз кератопатияни консерватив даволаш» «Шох парда касалликларида импрессион цитология ўтказиш ва натижаларни талқин қилиш усули» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2026 йил 25 февралдаги №02-26/976-t-сонли,  №02-26/978-t-сонли,  ва №02-26/979-t-сонли хулосалари). Мазкур таклифлар Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий маркази Бухоро филиали бўйича 14.03.2026 йилдаги №19-сонли ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий маркази Термиз филиали бўйича 16.03.2026 йилдаги 8-T-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 12 майдаги №08/10-сонли хулосаси).  Ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши туғма глаукома билан касалланган болаларда глаукоматоз кератопатияни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади.   Иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий марказининг Бухоро ва Термиз филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида  болаларда ребаунд тонометри ёрдамида кўз ички босимини ўлчаш,   кератопротекторлар ёрдамида глаукоматоз кератопатияни консерватив даволаш ва шох парда касалликларида импрессион цитология ўтказиш ва натижаларни талқин қилиш усулларини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш хисобига хар бил усулдан мос равишда 475000 сўм, 70000 сўм ва 20000 сўм иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади. Хулоса: шох парда ўзгаришлари оғирлик даражасини баҳолашда  қўлланилган ташхислашнинг объектив импрессион цитология усули шох парда эпителийсидаги цитологик ўзгаришлар билан унинг хиралашуви клиник даражалари ўртасидаги ўзаро боғлиқликни ва глаукоматоз кератопатиянинг тўрт даражасини дифференцирлаш имконини бериши асосланган;
тўртинчи илмий янгилик: глаукоматоз кератопатияли болаларда касалликнинг авж олувчи шаклларида баҳолашнинг уч босқичли тизими эпителийнинг оғир структуравий ўзгаришларини тўлиқ акс эттирмаслиги сабабли ташхислаш аниқлиги ва амалий қўллаш қулайлигини оширадиган шкаланинг мослаштирилган вариантини ишлаб чиқишга асос бўлиши исботланган.  Шу бўйича «Болаларда ребаунд тонометри ёрдамида кўз ички босимини ўлчаш усули»,  «Болаларда кератопротекторлар ёрдамида глаукоматоз кератопатияни консерватив даволаш» «Шох парда касалликларида импрессион цитология ўтказиш ва натижаларни талқин қилиш усули» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2026 йил 25 февралдаги №02-26/976-t-сонли,  №02-26/978-t-сонли,  ва №02-26/979-t-сонли хулосалари). Мазкур таклифлар Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий маркази Бухоро филиали бўйича 14.03.2026 йилдаги №19-сонли ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий маркази Термиз филиали бўйича 16.03.2026 йилдаги 8-T-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 12 майдаги №08/10-сонли).  Ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши туғма глаукома билан касалланган болаларда глаукоматоз кератопатияни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади.  Иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий марказининг Бухоро ва Термиз филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида  болаларда ребаунд тонометри ёрдамида кўз ички босимини ўлчаш,   кератопротекторлар ёрдамида глаукоматоз кератопатияни консерватив даволаш ва шох парда касалликларида импрессион цитология ўтказиш ва натижаларни талқин қилиш усулларини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш хисобига хар бил усулдан мос равишда 475000 сўм, 70000 сўм ва 20000 сўм иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади. Хулоса: болаларда касалликнинг авж олувчи шаклларида баҳолашнинг уч босқичли тизими эпителийнинг оғир структуравий ўзгаришларини тўлиқ акс эттирмаслиги сабабли ташхислаш аниқлиги ва амалий қўллаш қулайлигини оширадиган Нелсон шкаласининг модификацияланган вариантини ишлаб чиқишга асос бўлиши асосланган;
бешинчи илмий янгилик: илк бор туғма глаукомада кўз ички босими  кўрсаткичлари ва шох парда эпителийсида морфологик ўзгаришлар келиб чиқиши сабабли ишлаб чиқилган клиник-цитологик схема глаукоматоз кератопатиянинг оғирлик даражасини объектив баҳолаш, шох парданинг кейинги ҳолати ва ўтказилаётган даволаш самарадорлигини башоратлашга имкон яратиши исботланганлиги бўйича «Болаларда ребаунд тонометри ёрдамида кўз ички босимини ўлчаш усули»,  «Болаларда кератопротекторлар ёрдамида глаукоматоз кератопатияни консерватив даволаш» «Шох парда касалликларида импрессион цитология ўтказиш ва натижаларни талқин қилиш усули» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2026 йил 25 февралдаги №02-26/976-t-сонли,  №02-26/978-t-сонли,  ва №02-26/979-t-сонли хулосалари). Мазкур таклифлар Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий маркази Бухоро филиали бўйича 14.03.2026 йилдаги №19-сонли ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий маркази Термиз филиали бўйича 16.03.2026 йилдаги 8-T-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 12 майдаги №08/10-сонли хулосаси).   Ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши туғма глаукома билан касалланган болаларда глаукоматоз кератопатияни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади.  Иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий марказининг Бухоро ва Термиз филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида  болаларда Ребаунд тонометри ёрдамида кўз ички босимини ўлчаш,   кератопротекторлар ёрдамида глаукоматоз кератопатияни консерватив даволаш ва шох парда касалликларида импрессион цитология ўтказиш ва натижаларни талқин қилиш усулларини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш хисобига хар бил усулдан мос равишда 475000 сўм, 70000 сўм ва 20000 сўм иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади. Хулоса: кўз ички босими  кўрсаткичлари ва шох парда эпителийсидаги морфологик ўзгаришлар асосида ишлаб чиқилган глаукоматоз кератопатия даражасини баҳолашнинг клиник-цитологик схемаси туғма глаукомада касалликнинг оғирлик даражасини объектив баҳолаш, шох парданинг кейинги ҳолати ва ўтказилаётган даволаш самарадорлигини башоратлашга имкон яратиши асосланган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish