Жафаров Мурод Мирзоҳидовичнинг
диссертация ҳимоясисиз ихтиро патенти асосида фан доктори (DSc)
илмий даражасини бериш бўйича эълон матни

I.    Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болаларда ташқи қулоқнинг туғма ривожланиш аномалияларини хирургик реабилитациясини такомиллаштириш” 14.00.04 – «Оториноларингология” (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б.2022.2.DSc/Tib685.
Илмий иш бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Илмий маслаҳатчи: Хасанов Саидакаром Аскарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.06.
Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигининг ихтирога патенти: “Туғма қулоқ атрезиясида ташқи эшитув йўлини шакллантириш усули”  (ИАП 06821), “Қулоқ туғма нуқсонларида ташқи эшитув йўлини ташкил этишда ишлатиладиган асосий тикиш материали” (ИАП 06822), «Атрезия туфайли ўтказилган пластик операцияси орқали ташкил этилган ташқи эшитув йўлини қайта чандиқли торайишини олдини олиш усули» (ИАП 06823). 
II. Тадқиқотнинг мақсади ташқи қулоқни туғма нуқсони билан туғилган болаларда қулоқни хирургик реабилитациясини янги мезонларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
64 та ташқи қулоқ тугма нуғсони бор бемор болаларда биринчи марта отопластиканинг бир босқичли ўтказиш муддати хамда экспандер – тўқима кенгайтиргичининг ташқи қулоқнинг турли нуқсонларида қўлланилиш методикаси асосида туғма ташқи қулоқ нуқсони билан туғилган болалар ва ўсмирларга қулоқ реконструкцияси бўйича алгоритм ишлаб чиқилган. 
32 та беморда микротияни  хирургик даволашда бир вақтли операция тизими ишлаб чиқилган, бунда ташқи эшитув йўли ва қулоқ супраси бир вақтни ўзида шакллантирилган;
30 та ташқи қулоқ туғма нуқсони болган беморлар болаларни операсия вақтида ҳирурик тикиш материалларини терини морфологик хусусиятларига таъсири баҳоланиб, операцияда қайси ип ташқи қулоқ стенозлашини камайтитрилиши исботланган;
32 та беморда ташқи эшитув каналини пластикасида қайта стенозланишни олдини олиш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқилган.
ўтказилган экспериментал аутоген тоғай трансплантантида аминокислоталарни ташкил этувчи гликозаамингликанларнинг метаболизми, морфологик ҳусусиятлари ва оксипролин ҳамда оксилизин синтезини интенсивлиги баҳоланиб, операсияга қайси дарв оптималлиги исботланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Тадқиқотнинг натижалари, ундаги илмий хулоса ва таклифларнинг амалиётга жорий этилаётгани бўйича қуйидаги тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этилган: 
биринчи илмий янгилик: 64 та ташқи қулоқ тугма нуғсони бор бемор болаларда биринчи марта отопластиканинг бир босқичли ўтказиш муддати хамда экспандер – тўқима кенгайтиргичининг ташқи қулоқнинг турли нуқсонларида қўлланилиш методикаси асосида туғма ташқи қулоқ нуқсони билан туғилган болалар ва ўсмирларга қулоқ реконструкцияси бўйича алгоритм ишлаб чиқилган. Болаларда ташқи қулоқнинг туғма ривожланиш аномалияларини хирургик реабилитациясини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида туғма ташқи қулоқ нуқсони билан туғилган болалар ва ўсмирларга қулоқ реконструкцияси бўйича биринчи янгилик сифатида махсус алгоритм ишлаб чиқилган, ушбу алгоритм асосида ташқи қулоқ тугма нуқсони билан тугилган болаларни нуқсон даражасига қараб ташҳислаш вақтлари, жарроҳлик амалиётини отказиш ва қайси усулда буни амалга ошириш мумкинлиги бўлани ривожланиш вақти бойича кўрсатиб ўтилган, ушбу алгоритмни бошлангиш тиббиёт бўғимларида қўллаш тавсия этилган; 
иккинчи илмий янгилик: 32 та беморда микротияни  хирургик даволашда бир вақтли операция тизими ишлаб чиқилган, бунда ташқи эшитув йўли ва қулоқ супраси бир вақтни ўзида шакллантирилган. Илмий натижалар асосида олинган биринчи  авторлик ихтиро патенти болаларда ташқи қулоқнинг туғма ривожланиш аномалияларини хирургик реабилитациясини такомиллаштиришга қаратилган чора-тадбирларини такомиллаштиришга қаратилган “Туғма қулоқ атрезиясида ташқи эшитув йўлини шакллантириш усули” ишлаб чиқилди. Буни асосида ИАП 06821, 2021» номли ихтиро патенти олинган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2022 йил 4 мартдаги 8н-р/240-сон маълумотномаси). Бу ихтиро усули Андижон тиббиёт институти клиникаси (07.06.2022 йил Акти) ва Тошкент давлат тиббиёт университети 3-чи болалар клиникасида клиник амалиётга (25.12.2024 йил Акти) жорий қилинди. Олинган натижалар мазкур усул ташқи қулоқ атрезиясида болаларда жаррохлик амалиётини  самарали ўтказиш орқали  уларнинг эшитиш тизимини тиклашга шароит яратиши  юқори клиник аҳамиятини тасдиқлайди ва болаларнинг хаёт сифатини яхшилаш имконини берган; 
учинчи илмий янгилик: 30 та ташқи қулоқ туғма нуқсони болган беморлар болаларни операсия вақтида ҳирурик тикиш материалларини терини морфологик хусусиятларига таъсири баҳоланиб, операцияда қайси ип ташқи қулоқ стенозлашини камайтитрилиши исботланган. Болаларда ташқи қулоқнинг туғма ривожланиш аномалияларини хирургик реабилитациясини такомиллаштиришга қаратилган чора-тадбирларни асослаш ва олинган илмий натижалар асосида “Қулоқ туғма нуқсонларида ташқи эшитув йўлини ташкил этишда ишлатиладиган асосий тикиш материали” усули ишлаб чиқилди. Буни асосида ИАП 06822, 2021» номли  иккинчи ихтиро патенти олинган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2022 йил 4 мартдаги 8н-р/241-сон маълумотномаси). Бу ихтиро асосида ишлаб чиқилган усул Андижон вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт марказида (27.06.2022 йил Акти), Чинор тиббиёт маркази (03.11.2025 йил Акти) ва Тошкент давлат тиббиёт университети 3-чи болалар клиникасини клиник амалиётига (25.12.2024 йил Акти) жорий қилинди. Олинган маълумотлар мазкур тикиш материали қулоқ туғма нуқсонларида ташқи эшитув йўлини жаррохлик амалиётидан сўнг хосил бўладиган асоратларни олдини олиш ва ушбу йўлни коррекциясига бағишланган жаррохлик амалиётининг  самарадорлигини юқори амалий аҳамиятини таъминлаш орқали болаларнинг эшитув фаолиятини тиклаш имконини берган ва бу усул клиник амалиётга янада кенгроқ жорий этишнинг асослилигини кўрсатадган;
тўртинчи илмий янгилик: 32 та беморда ташқи эшитув каналини пластикасида қайта стенозланишни олдини олиш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқилган. Болаларда ташқи қулоқнинг туғма ривожланиш аномалияларини хирургик реабилитациясини такомиллаштиришга қаратилган чора-тадбирларини такомиллаштиришга қаратилган илмий натижалар асосида «Атрезия туфайли ўтказилган пластик операцияси орқали ташкил этилган ташқи эшитув йўлини қайта чандиқли торайишини олдини олиш» усули ишлаб чиқилди. Буни асосида ИАП 06823, 2021» номли учинчи ихтиро патенти олинган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2022 йил 4 мартдаги 8н-р/240-сон маълумотномаси). Бу ихтиро асосида ишлаб чиқилган усул Қорақалпоғистон  тиббиёт институти клиникаси (25.03.2022 йил Акти) ва Тошкент давлат тиббиёт университети 3-чи болалар клиникасини клиник амалиётига (25.12.2024 йил Акти) жорий қилинди. Олинган натижалар шуни кўрсатадики, мазкур усул атрезия туфайли ўтказилган пластик жаррохлик амалиётидан кейин  тикланган ташқи эшитув йўлини турли омиллар таъсирида  қайта чандиқли торайишини олдини олиш  орқали эшитиш тизимини тиклашга шароит яратиш ва болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш орқали эстетик кўрсаткичларини яхшилаган.
бешинчи илмий янгилик: операциядан кейинги даврнинг чўзилувчан кечишида беморларда паст молекуляр токсик бирикмалар миқдори 2,2 – 2,5 баравар юқори бўлиши аниқланди, бунда қулоқ супраси операциясини даволаниш муддатларини кўрсатчи башоратли мезон ишлаб чиқилган, бу эса отопластика операциясидан кейинги даврнинг чўзилувчан кечиши учун салбий башорат мезони ҳисобланган, хамда жароҳат юзасининг элюатида эркин оксипролин ва оксилизиннинг сезиларли даражада ажралиб чиқиши аниқланди, бу натижалар эса аутоген тоғай тўқимаси гликозамингликанларининг деградациясидан далолат берган ва шуни натижасида экспериментал жаррохлик амалиётда оптимал қайси ёшда қулоқ операциясини ўтказиш учун объектив далил бўлиши аниқланган ва амалиётга татбиқ қилинган;