Мақсудов Набижон Баходировичнинг
 техника фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
  Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: 05.06.04-Тикувчилик буюмлари технологияси ва  костюм дизайни - “Юқори эластик материаллардан тайёрланган компрессион спорт буюмларини лойиҳалаш ва ишлаб чиқариш технологияларининг илмий асослари”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.DSc/Т909
Илмий маслаҳатчи: Нигматова Фатима Усмановна, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат техника университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Наманган давлат техника университети, DSc.03/2025.27.12.Т.15.03
Расмий оппонентлар: Пулатова Сабохат Усмановна, техника фанлари доктори, профессор; Жуманиязов Кадам Жуманиязович, техника фанлари доктори, профессор; Мансурова Муниса Анваровна, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Юқори эластик материаллардан тайёрланган компрессион кийимларни лойиҳалаш, маҳаллий хомашёлардан унумли фойдаланиш асосида компрессион спорт буюмларини ишлаб чиқариш технологиясини яратишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
компрессион спорт кийимларини лойиҳалаш учун инсон танасининг турли анатомик қисмлари учун рухсат этилган босим қийматлари ҳамда эластик материалларнинг деформацион хусусиятларига таянган ҳолда янги ҳисоблаш алгоритми ишлаб чиқилган;
тўқимани шакл сақлаш хусусиятини ошириш учун хомашё таркиби пахта, полестер ҳамда лайкра ипларининг комбинациясидан ташкил топган эластик шаклдор ип олиш усули ишлаб чиқилган;
кўп омилли математик моделлаштириш асосида сиқиш эффектига эга тўқималарнинг мустаҳкамлиги, эластиклиги ва шакл сақлаш қобилияти ўртасидаги ўзаро боғлиқлик қонуниятлари аниқланган;
компрессион спорт буюмлари учун тўқималарнинг комплекс таъсирини ҳисобга олинган ҳолда толавий таркибини оптималлаштириш асосида юқори функсионал хусусиятлари яхшиланган сиқиш эффектига эга тўқиманинг конструксияси ишлаб чиқилган;
инсон танаси-буюм-атроф-муҳит тизимида намлик узатилиш жараёни диффузия ва конвексия асосида моделлаштирилиб, Фиcкнинг иккинчи қонуни орқали математик модели ишлаб чиқилган;
компрессион спорт буюмларни лойиҳалаш жараёнида босим даражаси, тананинг геометрик шакли ҳамда материал хоссаларнинг ўзаро боғловчи ягона назарий ва функсионал модели ишлаб чиқилган.
  Тадқиқотнинг амалий натижалари қуйидагилардан иборат:
компрессион спорт буймларни лойиҳалаш жараёнларини ҳисоблаш алгоритми асосида инсон танасининг турли қисмларида керакли босим даржасини аниқ белгилаш ҳамда эластик материал хоссаларига мос оптимал геометрик параметрларни танлаш имконини берувчи амалий усул ишлаб чиқилган бўлиб унда Лаплас формуласи асосида компрессион босимни ҳисоблаш орқали буюмларни индивидуал мослаштириш, ишлаб чиқариш жараёнларини оптималлаштириш ва тайёр буюмнинг функсионал самарадорлигини яхшилашга эришилган;
компрессион спорт буюмлари ишлаб чиқариш учун полестер ва полиуретан таркибли такомиллаштирилган ипларини корхона шароитида ишлаб чиқилган. Ушбу иплардан фойдаланиш натижасида буюмларнинг сиқиш эффектини ошириш, шаклни сақлаш ҳамда эксплуатацион хусусиятларини яхшилашга эришилган;
тажриба натижалари асосида компрессион спорт буюмлари учун сиқиш эффектига эга бўлган тўқима ишлаб чиқарилган. Натижада, мазкур тўқима буюмларнинг функсионал хусусиятлари, компрессион эффекти ҳамда буюмларнинг эксплуатацион хусусиятлари яхшилашга эришилган;
юқори эластик материалларнинг намлик узатилиш жараёнига асосланган математик модели амалиётга жорий этилиб, компрессион спорт буюмларини лойиҳалаш жараёнида микроиқлимни бошқариш ва намликни чиқариш самарадорлигини баҳолаш усули ишлаб чиқилган. Натижада, мазкур ёндашув буюмларнинг гигиеник ва функсионал хусусиятларини яхшилашда хизмат қилувчи амалий ечим сифатида ишлаб чиқилган;
компрессион спорт кийимлари учун тикув чокларининг комплекс классификацияси ишлаб чиқилган, буниниг натижасида чокларнинг механик мустаҳкамлиги, деформацион хоссаси ва эргономик хусусиятларини оширишга эришилган. Компрессион кийимларда оптимал чок турини танлаш, босим даражасининг тенг тақсимланиши ҳамда кийимларнинг функсионал вазифаларини ошириш учун методик кўрсатмалар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Юқори эластик материаллардан тайёрланган компрессион спорт буюмларини лойиҳалаш ва ишлаб чиқариш технологиялари ишлаб чиқиш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
маҳаллий хомашёдан самарали фойдаланган ҳолда, сиқиш эффектига эга тўқима ишлаб чиқариш ҳамда компрессион спорт кийимларининг илмий асосланган рационал конструксиясини қўллаш орқали янги ассортиментдаги компрессион спорт буюмларини ишлаб чиқариш технологияси ишлаб чиқаришга жорий этилди “Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмаси тизимидаги корхоналарда, хусусан “ТЕХТИЛЕ ПРО ГРОУП” МЧЖ корхонасида жорий этилган (“Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмасининг 28.04.2026 йил № 01/06-601-сонли маълумотномаси). Натижада юқори эластик материаллардан тайёрланган янги ассортементдаги компрессион спорт кийимлари  ишлаб чиқаришда материал харажатларини 20% га камайтиришга эришилган.
Тўқимачилик ва тикув-трикотаж корхоналари модел-дизайнерлик цехи шароитида эластик трикотаж матоларидан компрессион спорт майкаси ва леггингслар дизайни ҳамда технологияси “Наманган пахта текс” МЧЖ корхонасида жорий этилган (“Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмасининг 28.04.2026 йил № 01/06-601-сонли маълумотномаси). Натижада юқори эластик материаллардан тайёрланган янги ассортементдаги компрессион спорт кийимларини ишлаб чиқариш унумдорлиги 12% га ошган. 

Yangiliklarga obuna bo‘lish