Эргашев Достонбек Протовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Истиқболли автомобил кузовларини прототиплашда аеродинамик қаршиликни аниқлаш усулларини ишлаб чиқиш” мавзусида “05.08.06 – Ғилдиракли ва гусеницали машиналар ва уларни ишлатиш” (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.4.PhD/Т3387
Илмий раҳбар: Қаюмов Баҳром Абдуллажонович техника фанлари фалсафа доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат техника институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат техника институти, PhD 03/2025.27.12.Т.18.01
Расмий оппонентлар: техника фанлари доктори, профессор Маликов Зафар Маматқулович, техника фанлари фалсафа доктори (PhD), доцент Байназаров Хайрулло Рахимович.
Етакчи ташкилот: “Фарғона давлат техника университети”
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади истиқболли автомобил кузовларини прототиплашда аеродинамик қаршиликни аниқлаш усулларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
лаборатория шароитида кичик масштабли моделларни синаш учун 18–20 м/с тезликда барқарор ҳаво оқимини таъминлайдиган аеродинамик синов қурилмаси параметрлари ишлаб чиқилган;
масштаблаштирилган модел ва ҳақиқий автомобил ўртасида аеродинамик қаршилик коеффициентини белгиловчи Рейнолд сони, модел массаси, габарит ўлчамлари ва юза сифатига боғлиқ бўлган математик модел асосланган;
автомобил моделларига таъсир этувчи ҳавонинг қаршилик кучларини аниқлаш орқали аеродинамик қаршилик коеффициентини ҳисоблаш методикаси ишлаб чиқилиб, моделдан ҳақиқий автомобилларга ўтказиш коеффициенти аниқланган;
аеродинамик синов жараёнларини оптималлаштириш усули кичик масштабли синов қурилмаси ва CФД моделлаштиришни биргаликда қўллаб, синов харажатларини кескин камайтирилган ва лойиҳалаш самарадорлигини оширилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Автомобилларнинг аеродинамик қаршилигини масштаблаштирилган синов қурилмасида аниқлаш бўйича олинган натижалар асосида:
автомобилларнинг масштаблаштирилган моделларидан фойдаланган ҳолда аеродинамик синовлар учун махсус қурилма ишлаб чиқилган (“УзАуто Моторс” АЖ нинг 2025 йил 18 июлдаги далолатномаси). Натижада масштаблаштирилган моделлар ёрдамида аеродинамик синовларни амалга ошириш, синов усулларини автомобил дизайн ва конструксияларида лойиҳалаш босқичида қўллаш имконияти яратилган.
аеродинамик қаршилик коеффициентини реал автомобилларга ўтказиш коеффитиенти аниқланган (“ЎзАвтосаноат” АЖ нинг 2025 йил 19 сентябрдаги 17/07-25-1605-сонли маълумотномаси). Натижада автомобилларни лойиҳалаш жараёнининг дастлабки босқичида аеродинамик қаршилик коеффициентини аниқлаш имкони яратилади, натижада лойиҳалаш босқичи меҳнат сарфи 4 баробар, сарф-харажатлар 7 баробар камайтиришга эришилган.
ҳаво оқимини модел юзаси тарқалишини оптималлаштириш усули келтирилган (“ЎзАвтосаноат” АЖ нинг 2025 йил 19 сентябрдаги 17/07-25-1605-сонли маълумотномаси). Натижада автомобилларни лойиҳалаш босқичида аеродинамик қаршилик коеффициентини 0,01 қийматга камайтириш орқали ёнилғи сарфини 0,5%га камайтиришга эришилган.