Турғунов Нозимжон Маҳмудовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Чигит экиш сеялкаси кўмувчи ишчи органларини такомиллаштириш ва параметрларини асослаш”, 05.07.01 - Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация машиналари. Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация ишларини механизациялаш (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Т4731.
Илмий раҳбарнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Ботиров Абдусаттор Гаппарович, техника фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Наманган давлат техника университети., PhD.03/2025.27.12.Т.15.06.
Расмий оппонентларнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони:
Тўхтақўзиев Абдусалим, техника фанлари доктори, профессор; Рахмонов Ҳусан Тожиевич, техника фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент
Етакчи ташкилот номи: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиётга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистон Республикаси тупроқ-иқлим шароитига мос чигит экиш сеялкасининг кўмувчи иш органининг кам энергия сарфляган ҳолда экиш технологиясини такомиллаштириш ва технологияни амалга ошириш учун эккич, чанғи, сиббаловчи-зичловчи ғилдиракдан иборат ишчи органлардан фойдаланиб, уларнинг параметрларини асослашдан иборатдир.
III. Диссертация тадқиқотининг илмий янгилиги
эккич пичоғининг эгрилик радиуси, баландлиги ва узунлигини аниқлаш имконини берадиган аналитик ифодалар уруғларни экиш ҳамда эккич қанотининг тупроққа ботиш чуқурлиги, тупроқ уюми ва зичлагичнинг баландлигини инобатга олган ҳолда ишлаб чиқилган;
такомиллаштирилган экиш сексияси чанғисининг параметрлари баландлиги, эгилган қисми радиуси ва зичловчи қисми узунликларини аниқлаш ифодалари сҳанғи олдида тупроқ уюми ҳосил бўлмаслик шарти ва орқа зичловчи қисми узунлигини инобатга олган ҳолда ишлаб чиқилган;
шҳиббаловчи – зичловчи ғилдиракларнинг қамров кенглиги, ғилдирак ишчи сиртини горизонтга нисбатан ўрнатилиши бурчаги ва диаметрини аниқлаш имконини берадиган аналитик боғланишлар, тупроққа ботиш чуқурлиги, эккич қаноти билан чанғи орасидаги тирқиш кенглиги ва ишқаланиш бурчакларини инобатга олган ҳолда ишлаб чиқилган;
экиш сеялкаси эккич қаноти билан чанғи орасидаги тирқишнинг кенглиги, шиббаловчи-зичловчи ғилдиракнинг диаметри, шиббаловчи-зичловчи ғилдиракнинг иш сиртини горизонтга нисбатан ўрнатилиши ва чигитларни экилиш чуқурлигини агрегат тезлигининг мақбул қийматларини ва чигитни экишни сифатли бажарилишини таъминлаш шартларидан келиб чиққан ҳолда, тажрибаларни математик режалаштириш усули билан ўтказилган тадқиқотларда олинган регрессия тенгламаларини ечиш усули орқали аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Чигитларни аниқ экадиган механик экиш сексиясини такомиллаштириш ва унинг параметрларини асослаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
чигитларни экиш технологик жараёни бажарилишининг сифат кўрсаткичларини баҳолашга дастлабки талаблар ҳамда экиш сексияси, резина қопламали шиббаловчи - зичловчи ғилдирак билан жиҳозланган механик экиш сеялкаси конструксиясини лойиҳалаш ва ишлаб чиқариш учун техник топшириқ тасдиқланган (Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2024-йил 23-октябрдаги 05/04-04-532-сон маълумотномаси). Натижада, такомиллаштирилган механик экиш сексияси конструксиясини ишлаб чиқиш имкони яратилган;
такомиллаштирилган ишчи органлар билан жиҳозланган сеялканинг экиш сексиясини ишлаб чиқаришни ўзлаштириш учун лойиҳа-конструкторлик ҳужжатлари (техник топшириқ ва чизмалар). “БМКБ-Агромаш”АЖ да лойиҳалаш жараёнига жорий этилган(Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2024-йил 23-октябрдаги 05/04-04-532-сон маълумотномаси).. Натижада, такомиллаштирилган экиш сексияси ишчи органларининг саноат нусхасини ишлаб чиқариш имкони яратилган;
янги ишлаб чиқилган экиш сексиясининг резина қопламали шиббаловчи - зичловчи ғилдирак билан жиҳозланган тажриба нусхаси Наманган вилояти Чортоқ туманидаги “Олимжон-Абдували-Абдуғани” ва “Бувахон-Робахон файзи” фермер хўжаликларида жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2024 йил 23 октябрдаги 05/04-04-532-сон маълумотномаси). Натижада, шиббаловчи-зичловчи ғилдираклар билан жиҳозланган сеялка бир гектар ерга чигитни экишда қўлланилганда меҳнат сарфини 12,5 фоизга ва тўғридан-тўғри харажатларни 7,1 фоизга камайтиришга эришилган.