Атажанова Гули Махсудбековнанинг
фалсафа доктори (PhD) Диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Минтақада пахта тўқимачилк кластерларини ривожлантиришнинг статистик тадқиқоти” (Хоразм вилояти мисолида), 08.00.06 - “Эконометрика ва статистика”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/Iqt6353
Илмий раҳбар: Саидов Дилшодбек Раззакович, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори, PhD, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети, DSc.03/2025.27.12.I.06.04.
Расмий оппонентлар: Сауханов Жонибек Казиевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Яқубова Юлдуз Раимовна, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ҳудудий пахта-тўқимачилик кластерларини ривожлантириш бўйича таклиф ва тавсийалар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
минтақада пахта-тўқимачилик корхоналарининг даромад тақсимотидаги з-балли аномалиясини кузатиш асосида мақсадли инвестициялашда ишончлилик ва хавфлилик чегараларини баҳолашнинг лог-трансформланган Ф((лн(y^* )-μ)/σ)=α_f пробабилистик-услубий моделига асосланган кластернинг интеграл баҳоси (ИАЛ) ёрдамида инвестиция қайтими юқори – премиум (IAL≥0,7), барқарор – медиум (0,4≤ IAL< 0,7), паст қувватли – инфирм (IAL<0,4) кластер гуруҳларини ажратиш усули таклиф этилган;
минтақада пахта-тўқимачилик кластерларининг ишлаб чиқаришда инновацион ёндошув ва энергетика самарадорлиги, меҳнат унумдорлиги, экспорт салоҳияти, инвестицион фаоллиги, ижтимоий таъсир индекси, сотув, харажат ва ялпи рентабеллик кўрсаткичлари негизида шакллантирилган рақобатбардошлик индексининг кучли RI>0,6 ва кучсиз RI≤0,6 мезон кўрсаткичлари ёрдамида такомиллаштирилган барқарор иқтисодий ўсиш механизми таклиф этилган;
минтақада тўқимачилик ва тикув-трикотаж саноатини инновацион фаоллик ва CГ (Cонтинуоус Гроwтҳ) хусусиятли абсолют маржинал фойдали фаолият кўрсаткичлари, экспорт ҳамда маҳсулот самарадорлигини интеграллаштирган потенсиал синергиясининг ўсиш чегаравий индекси (0-0,2) жуда паст, (0,2-0,4) паст, (0,4–0,6) ўртача, (0,6–0,8) юқори ўртача, (0,8–1) юқори даражалари ёрдамида тузилган кластерлараро самарадорлик харитаси (эффиcиенcй мап) асосида кластерли ривожлантиришнинг ЭФА модели таклиф этилган;
Хоразм вилоятида тўқимачилик ва тикув трикотаж саноатини кластерли-инновацион ривожлантиришнинг АРМАХ моделлари асосида 2026-2030-йиллар учун прогноз параметрлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Минтақада пахта-тўқимачилик кластерларини ривожлантириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
минтақада пахта-тўқимачилик корхоналарининг даромад тақсимотидаги з-балли аномалиясини кузатиш асосида мақсадли инвестициялашда ишончлилик ва хавфлилик чегараларини баҳолашнинг лог-трансформланган Ф((лн(y^* )-μ)/σ)=α_f пробабилистик-услубий моделига асосланган кластернинг интеграл баҳоси (ИАЛ) ёрдамида инвестиция қайтими юқори – премиум (IAL≥0,7), барқарор – медиум (0,4≤ IAL< 0,7), паст қувватли – инфирм (IAL<0,4) кластер гуруҳларини ажратиш усули таклифидан Хоразм вилоятини 2025-2026-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича йўл харитасини амалга оширишда фойдаланилган (Хоразм вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 25-мартдаги 10-09/2817-сон маълумотномаси). Таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Хоразм вилояти пахта-тўқимачилик кластерларини мақсадли инвестициялаш механизмини илмий-методик такомиллаштиришга эришилган, хавфсиз ва ишончли инвестицион муҳитни шакллантириш имконини берган;
минтақада пахта-тўқимачилик кластерларининг ишлаб чиқаришда инновацион ёндошув ва энергетика самарадорлиги, меҳнат унумдорлиги, экспорт салоҳияти, инвестицион фаоллиги, ижтимоий таъсир индекси, сотув, харажат ва ялпи рентабеллик кўрсаткичлари негизида шакллантирилган рақобатбардошлик индексининг кучли RI>0,6 ва кучсиз RI≤0,6 мезон кўрсаткичлари ёрдамида такомиллаштирилган барқарор иқтисодий ўсиш механизмидан Хоразм вилоятини 2024-2025-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича йўл харитасини амалга оширишда фойдаланилган (Хоразм вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 25-мартдаги 10-09/2817-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Хоразм вилоятида пахта-тўқимачилик кластерлари рақобатбардошлигини баҳолаш амалиёти такомиллаштирилган, барқарор иқтисодий ўсиш механизмидан инновацион самарадорлик ва ижтимоий таъсир индексининг 9-10 фоиз ўсиш суръатини таъминлашга хизмат қилган;
минтақада тўқимачилик ва тикув-трикотаж саноатини инновацион фаоллик ва CГ (Cонтинуоус Гроwтҳ) хусусиятли абсолют маржинал фойдали фаолият кўрсаткичлари, экспорт ҳамда маҳсулот самарадорлигини интеграллаштирган потенсиал синергиясининг ўсиш чегаравий индекси (0-0,2) жуда паст, (0,2-0,4) паст, (0,4–0,6) ўртача, (0,6–0,8) юқори ўртача, (0,8–1) юқори даражалари ёрдамида тузилган кластерлараро самарадорлик харитаси (эффиcиенcй мап) асосида кластерли ривожлантиришнинг ЭФА модели таклифидан Хоразм вилоятини 2024-2025-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича йўл харитасини амалга оширишда фойдаланилган (Хоразм вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 25-мартдаги 10-09/2817-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Хоразм вилоятида пахта-тўқимачилик кластерлари синергетик қувватларидан фойдаланиш самарадорлигини оширишга эришилган. Агрокластерли ривожлантириш механизмларини маҳсулот етиштиришда 1,17; фойда маржасида 1,37; инновацион фаолликда 1,43; экспортда 1,3 баробар ўсиш имконини берувчи кластерлараро “эффиcиенcй мап” асосида такомиллаштиришга имкон берган;
Хоразм вилоятида тўқимачилик ва тикув-трикотаж саноатини кластерли-инновацион ривожлантиришнинг АРМАХ моделлари асосида 2026-2030-йиллар учун прогноз параметрлари Хоразм вилоятини 2024-2025 йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича йўл харитасини амалга оширишда фойдаланилган (Хоразм вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 25-мартдаги 10-09/2817-сон маълумотномаси). Таклиф этилган прогноз параметрлари Хоразм вилоятида тўқимачилик, тикув-трикотаж саноатини комплекс ривожлантириш дастурида муддат бўйича мақсадли кўрсаткичларни асослашга хизмат қилган.