Sadikov Aslan Igorevichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Dermatitlarni davolashda sink oksidi nano-zarrachalarining patogenetik, elektron-mikroskopik, mikrobiologik va patomorfologik jihatlari” 14.00.15 – Patologik anatomiya va 14.00.11 – Dermatologiya va venerologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.4.DSc/ Tib5069.
Ilmiy rahbar: Siddikov Akmal` Abdikaxarovich, tibbiyot fanlari doktori (DSc) professor; Zaslavskiy Denis Vladimirovich, tibbiyot fanlari doktori professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti, PhD.06/2025.27.12.Tib.21.01.
Rasmiy opponentlar: Shokirova Sadoqat Muxammatsolievna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Muxamedov Baxrambek Ilamanovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Oxlopkov Vitaliy Aleksandrovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqot maqsadi: tovuq tuxumi oqsili (albumin) asosida biosintez qilingan rux oksidi nanobirikmalarining (ZnO-NP) kontakt dermatitlarni davolashda qo‘llanish imkoniyatlarini kliniko-morfologik, immunogistokimyoviy, elektron-mikroskopik va mikrobiologik in vitro hamda in vivo tadqiqotlar natijalarini inobatga olgan holda kompleks o‘rganishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
derma qavatida makrofaglar (CD68) va etuk dendrit hujayralarining (Langerin/CD207) spesifik ekspressiya gradienti va topografik taqsimlanishi ochib berilib, bu jarayon surunkali dermatitlar patogenezini belgilovchi asosiy immunomorfologik determinant ekanligi isbotlangan;
ilk bor al`bumin biomatrisasi asosida nanoo‘lchamli (10-50 nm) rux oksidi birikmalarini (ZnO-NW) shakllantirishning biomimetik mexanizmlari, ushbu yondashuv nanozarrachalarning yuqori strukturaviy barqarorligi va biologik faolligini ta’minlashi asoslangan;
ZnO-NW nanobirikmalarining rezistent shtammlarga qarshi ta’sir mexanizmi patogenetik jihatdan ochib berilib, undan ajralib chiquvchi Zn-2+ ionlari aktiv kislorod formalarini (ROS) generatsiya qilishi orqali bakterial hujayralarning strukturaviy destruksiyasini ta’minlovchiligi isbotlangan;
ZnO-NW nanobirikmalarining teri patologiyalarida zararlangan to‘qimalar regeneratsiyasini tezlashtirish va bakterial yuklamani kamaytirishdagi patogenetik-yo‘naltirilgan dual (qo‘shma) ta’siri konseptual jihatdan asoslangan;
biosintez qilingan ZnO-NW nanobirikmalarining eritrotsitlar va normal hujayralar (HEK-293) uchun hatto yuqori konsentratsiyalarda ham toksik ta’sirga ega emasligi va mutlaq hujayraviy sitomosligi (bioxavfsizligi) isbotlangan;
terining destruktiv va infeksion-yallig‘lanish kasalliklarini davolashda target antibakterial va regenerativ potensialga ega nanoagentlarni (ZnO-NW) qo‘llashga yo‘naltirilgan yangi strategik yondashuv shakllantirilgan va ilmiy asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
O‘tkazilgan kompleks klinik-morfologik, biokimyoviy va immunogistokimyoviy tadqiqotlar asosida turli shakllardagi ekzema bilan og‘rigan bemorlarda metodik tavsiyalar ishlab chiqilib "Nanochastisi sinka kak perspektivniy innovatsionniy metod lecheniya v dermatovenerologii" (Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti 01-02/u-t-55 2025 yil 31 may "ZNO-nanovolokna vdermatologii: antimikrobnaya aktivnost` i biosovmestimost`" (Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti tomonidan Ilmiy kengashda tasdiqlangan № 01-02/u-t-79 2025 yil 04-iyul`).
birinchi ilmiy yangilik: derma qavatida makrofaglar (CD68) va etuk dendrit hujayralarining (Langerin/CD207) spesifik ekspressiya gradienti va topografik taqsimlanishi ochib berilib, bu jarayon surunkali dermatitlar patogenezini belgilovchi asosiy immunomorfologik determinant ekanligi isbotlangan. O‘tkazilgan tadqiqotlar natijalari kundalik klinik faoliyatga muvaffaqiyatli integratsiya qilindi. Joriy etish quyidagi tibbiyot muassasalarida amalga oshirildi: Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya klinikasi Andijon filiali ilmiy-amaliy tibbiyot markazi (№-447 07.07.2025), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (№-25 18.07.2025), Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy markazining Farg‘ona filiali (№-13 05.08.2025), shuningdek Leningrad viloyati davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasasi "Ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam markazi" (№ 48/1 06.06.2025). Bundan tashqari, natijalar Sankt-Peterburg davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasalarida qo‘llanildi: "№-1 dermatovenerologiya dispanseri" (№ 28 06.06.2025) va "Dermatovenerologiya dispanseri - Dermatologiya va venerologiya klinikalari" (№ 32/2 10.06.2025). Ushbu amaliyotni kengaytirish tadqiqot natijalarining amaliy qiymatini ko‘rsatadi. Ijtimoiy samaradorlik. Tadqiqot natijalarini joriy etish quyidagilarga yordam beradi: Terining kontakt dermatitini hujayraviy va biokimyoviy darajada diagnostikasini takomillashtirish. Bemorlarning individual patogenetik xususiyatlarini aniqlash, bu esa davolash sxemalarini yaxshilash imkonini beradi. Qaytalanishlar chastotasini kamaytirish va bemorlar hayot sifatini yaxshilash. Iqtisodiy samaradorlik: ZnO nanovolokon (ZnO NW) asosidagi preparatlarni dermatologik amaliyotda qo‘llash sezilarli iqtisodiy va ijtimoiy samaradorlikni namoyon etadi. Yaqqol bakterisid va antibioplyonka ta’siri hisobiga ZnO NW tizimli va mahalliy antibiotiklarga bo‘lgan ehtiyojni keskin kamaytiradi. Yaralar va dermatozlarning tezroq bitishi kurs davomiyligini qisqartiradi: kuniga ikki marta qo‘llaniladigan 30 kunlik kursda tejam 253000–380000 UZS ga teng. Xulosa: Natijada kasallik qaytalanishlarining kamayishi, davolash samaradorligining oshishi va bemorlar hayot sifatining yaxshilanishiga erishiladi, shuningdek antibiotiklarga bo‘lgan ehtiyojning qisqarishi hisobiga umumiy davolash xarajatlari sezilarli darajada kamayadi.
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor al`bumin biomatrisasi asosida nanoo‘lchamli (10-50 nm) rux oksidi birikmalarini (ZnO-NW) shakllantirishning biomimetik mexanizmlari, ushbu yondashuv nanozarrachalarning yuqori strukturaviy barqarorligi va biologik faolligini ta’minlashi asoslangan. Amaliyotga joriy etish. O‘tkazilgan tadqiqotlar natijalari kundalik klinik faoliyatga muvaffaqiyatli integratsiya qilindi. Joriy etish quyidagi tibbiyot muassasalarida amalga oshirildi: Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya klinikasi Andijon filiali ilmiy-amaliy tibbiyot markazi (№-447 07.07.2025), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (№-25 18.07.2025), Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy markazining Farg‘ona filiali (№-13 05.08.2025), shuningdek Leningrad viloyati davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasasi "Ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam markazi" (№ 48/1 06.06.2025). Bundan tashqari, natijalar Sankt-Peterburg davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasalarida qo‘llanildi: "№-1 dermatovenerologiya dispanseri" (№ 28 06.06.2025) va "Dermatovenerologiya dispanseri - Dermatologiya va venerologiya klinikalari" (№ 32/2 10.06.2025). Ushbu amaliyotni kengaytirish tadqiqot natijalarining amaliy qiymatini ko‘rsatadi. Ijtimoiy samaradorlik. Bir bemorga to‘g‘ri keladigan sof iqtisodiy tejam taxminan 165000–292000 UZS ni tashkil etadi. Yiliga 1000 bemorda bu ko‘rsatkich 341–468 mln UZS ga aylanadi. 250 o‘rinli statsionar sharoitida xalqaro hisob-kitoblar yiliga 554–658 mln UZS tejamni tasdiqlaydi. Shu bilan birga gospitalizatsiyalar va asoratlar sonining kamayishi qo‘shimcha ravishda taxminan 88–132 mln UZS tejamni ta’minlaydi, natijada umumiy tejam yiliga 429–600 mln UZS oralig‘ida bo‘ladi. Xulosa: Immunogistokimyoviy tahlilni qo‘llash terining kontakt dermatiti diagnostikasi aniqligini oshirish va terapiyani individuallashtirish imkonini beradi, bu esa uzoq muddatli davolash va gospitalizatsiya xarajatlarini kamaytiradi.
uchinchi ilmiy yangilik: ZnO-NW nanobirikmalarining rezistent shtammlarga qarshi ta’sir mexanizmi patogenetik jihatdan ochib berilib, undan ajralib chiquvchi Zn-2+ ionlari aktiv kislorod formalarini (ROS) generatsiya qilishi orqali bakterial hujayralarning strukturaviy destruksiyasini ta’minlovchiligi isbotlangan. Amaliyotga joriy etish. O‘tkazilgan tadqiqotlar natijalari kundalik klinik faoliyatga muvaffaqiyatli integratsiya qilindi. Joriy etish quyidagi tibbiyot muassasalarida amalga oshirildi: Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya klinikasi Andijon filiali ilmiy-amaliy tibbiyot markazi (№-447 07.07.2025), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (№-25 18.07.2025), Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy markazining Farg‘ona filiali (№-13 05.08.2025), shuningdek Leningrad viloyati davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasasi "Ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam markazi" (№ 48/1 06.06.2025). Bundan tashqari, natijalar Sankt-Peterburg davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasalarida qo‘llanildi: "№-1 dermatovenerologiya dispanseri" (№ 28 06.06.2025) va "Dermatovenerologiya dispanseri - Dermatologiya va klinikalar venerologiyasi" (№ 32/2 10.06.2025). Ushbu amaliyotni kengaytirish tadqiqot natijalarining amaliy qiymatini ko‘rsatadi. Ijtimoiy samaradorlik: Terining disxromiyalari immunologik xususiyatlarini aniqlash yallig‘lanishga qarshi va immuntrop terapiyani to‘g‘ri tanlash imkonini beradi. Diagnostika aniqligining oshishi glyukokortikoidlarni ortiqcha qo‘llash va nojo‘ya ta’sirlar xavfini kamaytiradi. Iqtisodiy samaradorlik: ZnO NW asosidagi preparatlar antibiotiklarga ehtiyojni kamaytiradi va 30 kunlik kursda 253000–380000 UZS tejamni ta’minlaydi. Xulosa: Immunogistokimyoviy tahlilni qo‘llash diagnostika aniqligini oshiradi va davolashni individuallashtiradi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ZnO-NW nanobirikmalarining teri patologiyalarida zararlangan to‘qimalar regeneratsiyasini tezlashtirish va bakterial yuklamani kamaytirishdagi patogenetik-yo‘naltirilgan dual (qo‘shma) ta’siri konseptual jihatdan asoslangan. Natijalar sezuvchan va barqaror bakteriya shtammlarining o‘sishiga nisbatan ingibirlovchi ta’sirni ko‘rsatadi. Amaliyotga joriy etish. O‘tkazilgan tadqiqotlar natijalari kundalik klinik faoliyatga muvaffaqiyatli integratsiya qilindi. Joriy etish quyidagi tibbiyot muassasalarida amalga oshirildi: Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya klinikasi Andijon filiali ilmiy-amaliy tibbiyot markazi (№-447 07.07.2025), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (№-25 18.07.2025), Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy markazining Farg‘ona filiali (№-13 05.08.2025), shuningdek Leningrad viloyati davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasasi "Ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam markazi" (№ 48/1 06.06.2025). Bundan tashqari, natijalar Sankt-Peterburg davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasalarida qo‘llanildi: "№-1 dermatovenerologiya dispanseri" (№ 28 06.06.2025) va "Dermatovenerologiya dispanseri - Dermatologiya va klinikalar venerologiyasi" (№ 32/2 10.06.2025). Ushbu amaliyotni kengaytirish tadqiqot natijalarining amaliy qiymatini ko‘rsatadi. Ijtimoiy samaradorlik: Iqtisodiy samaradorlik: Bir bemorga to‘g‘ri keladigan sof iqtisodiy tejam taxminan 165000–292000 UZS ni tashkil etadi. Yiliga 1000 bemorda bu ko‘rsatkich 341–468 mln UZS ga aylanadi. 250 o‘rinli statsionar sharoitida xalqaro hisob-kitoblar yiliga 554–658 mln UZS tejamni tasdiqlaydi. Shu bilan birga gospitalizatsiyalar va asoratlar sonining kamayishi qo‘shimcha ravishda taxminan 88–132 mln UZS tejamni ta’minlaydi, natijada umumiy tejam yiliga 429–600 mln UZS ni tashkil etadi. Xulosa: Immunogistokimyoviy tahlilni qo‘llash terining kontakt dermatiti diagnostikasi aniqligini oshirish va terapiyani individuallashtirish imkonini beradi, bu esa uzoq muddatli davolash va gospitalizatsiya xarajatlarini kamaytiradi.
beshinchi ilmiy yangilik: biosintez qilingan ZnO-NW nanobirikmalarining eritrotsitlar va normal hujayralar (HEK-293) uchun hatto yuqori konsentratsiyalarda ham toksik ta’sirga ega emasligi va mutlaq hujayraviy sitomosligi (bioxavfsizligi) isbotlangan. Amaliyotga joriy etish. O‘tkazilgan tadqiqotlar natijalari kundalik klinik faoliyatga muvaffaqiyatli integratsiya qilindi. Joriy etish quyidagi tibbiyot muassasalarida amalga oshirildi: Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya klinikasi Andijon filiali ilmiy-amaliy tibbiyot markazi (№-447 07.07.2025), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (№-25 18.07.2025), Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy markazining Farg‘ona filiali (№-13 05.08.2025), shuningdek Leningrad viloyati davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasasi "Ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam markazi" (№ 48/1 06.06.2025). Bundan tashqari, natijalar Sankt-Peterburg davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasalarida qo‘llanildi: "№-1 dermatovenerologiya dispanseri" (№ 28 06.06.2025) va "Dermatovenerologiya dispanseri - Dermatologiya va klinikalar venerologiyasi" (№ 32/2 10.06.2025). Ushbu amaliyotni kengaytirish tadqiqot natijalarining amaliy qiymatini ko‘rsatadi. Ijtimoiy samaradorlik: Iqtisodiy samaradorlik: Diagnostika va davolash xarajatlarining kamayishi hisobiga umumiy tejam yiliga 462 mln so‘mni tashkil etdi (102 mln so‘m diagnostikada va 360 mln so‘m davolashda). Har bir bemorda vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik davri o‘rtacha 3 kunga qisqardi (7 kundan 4 kungacha), bu esa aholining mehnat qobiliyatini saqlash hisobiga qo‘shimcha ijtimoiy-iqtisodiy samara berdi. Kunlik o‘rtacha ish haqi 200000 so‘m bo‘lganda umumiy tejam yiliga taxminan 360 mln so‘mni tashkil etdi. Xulosa: Immunogistokimyoviy tahlilni qo‘llash terining disxromiyalari diagnostikasi aniqligini oshirish va terapiyani individuallashtirish imkonini beradi, bu esa uzoq muddatli davolash va gospitalizatsiya xarajatlarini kamaytiradi.
oltinchi ilmiy yangilik: terining destruktiv va infeksion-yallig‘lanish kasalliklarini davolashda target antibakterial va regenerativ potensialga ega nanoagentlarni (ZnO-NW) qo‘llashga yo‘naltirilgan yangi strategik yondashuv shakllantirilgan va ilmiy asoslangan. Amaliyotga joriy etish. O‘tkazilgan tadqiqotlar natijalari kundalik klinik faoliyatga muvaffaqiyatli integratsiya qilindi. Joriy etish quyidagi tibbiyot muassasalarida amalga oshirildi: Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya klinikasi Andijon filiali ilmiy-amaliy tibbiyot markazi (№-447 07.07.2025), Farg‘ona viloyati patologik anatomiya byurosi (№-25 18.07.2025), Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy markazining Farg‘ona filiali (№-13 05.08.2025), shuningdek Leningrad viloyati davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasasi "Ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam markazi" (№ 48/1 06.06.2025). Bundan tashqari, natijalar Sankt-Peterburg davlat byudjet sog‘liqni saqlash muassasalarida qo‘llanildi: "№-1 dermatovenerologiya dispanseri" (№ 28 06.06.2025) va "Dermatovenerologiya dispanseri - Dermatologiya va klinikalar venerologiyasi" (№ 32/2 10.06.2025). Ushbu amaliyotni kengaytirish tadqiqot natijalarining amaliy qiymatini ko‘rsatadi. Ijtimoiy samaradorlik: Iqtisodiy samaradorlik: Diagnostika va davolash xarajatlarining kamayishi hisobiga umumiy tejam yiliga 462 mln so‘mni tashkil etdi (102 mln so‘m diagnostikada va 360 mln so‘m davolashda). Har bir bemorda vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik davri o‘rtacha 3 kunga qisqardi (7 kundan 4 kungacha), bu esa aholining mehnat qobiliyatini saqlash hisobiga qo‘shimcha ijtimoiy-iqtisodiy samara berdi. Kunlik o‘rtacha ish haqi 200000 so‘m bo‘lganda umumiy tejam yiliga taxminan 360 mln so‘mni tashkil etdi. Xulosa: Immunogistokimyoviy tahlilni qo‘llash terining disxromiyalari diagnostikasi aniqligini oshirish va terapiyani individuallashtirish imkonini beradi, bu esa uzoq muddatli davolash va gospitalizatsiya xarajatlarini kamaytiradi.
