Ғофуров Абдушукур Абдужалол ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даражалар бериладиган фан тармоғи номи): «Скандий (III) ва титан (IV) ионларини сорбсион-спектроскопик аниқлаш усулларини ишлаб чиқиш», 02.00.02 – Аналитик кимё (кимё фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/К1117.
Илмий раҳбар: Сманова Зулайҳо Асаналиевна, кимё фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.К.01.13.М.
Расмий оппонентлар: Абдурахмонов Эргашбой, кимё фанлари доктори, профессор; Султонов Марат Мирзаевич, кимё фанлари доктори, профессор
Етакчи ташкилот: Умумий ва ноорганик кимё институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.  
II.Тадқиқотнинг мақсади: атроф муҳит обектларида скандий(III) ва титан(IV) ионларини органик реагентлар ёрдамида сорбсион-спектроскопик аниқлш усулларини ишлаб чиқишдан иборат.
 III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор ипак фиброини толасига Арсеназо III ва Конго қизили реагентлари иммобилланиб, Сc(III) ва Ти(IV) ионларини аниқлаш учун янги гибрид сорбсион-спектроскопик тизим ишлаб чиқилган. Иммобилизациялаш жараёни натижасида аналитик сигнал интенсивлиги ортиши ва аниқлаш сезувчанлигининг 10 мартагача ошиши аниқланган; 
арсеназо III ва Конго қизилининг ипак фиброинидаги иммобилизацияси ҳамда Сc(III) ва Ти(IV) ионлари билан комплекс ҳосил қилишининг оптимал шароитлари аниқланиб, мос равишда pH 3,0 ва pH 4,6 да энг юқори аналитик сигнал кузатилиши асосланган; 
Сc(III)-Арсеназо III ва Ти(IV)-Конго қизили комплексларининг қаттиқ фазадаги барқарорлик константалари илк бор ҳисобланиб, уларнинг қийматлари мос равишда 5,95×1010  ва 4,48×1011 га тенглиги аниқланган ҳамда қаттиқ фазадаги комплексларнинг эритмадагига нисбатан қарийб бир тартиб юқори барқарорлиги исботланган;
фиброин–арсеназо III–Сc(III) ва Фиброин–Конго қизили–Ти(IV) тизимларида мос равишда 15 нм ва 10 нм батохром силжиш кузатилиши аниқланиб, бу ҳолат иммобилизацияланган реагентлар иштирокида ҳосил бўладиган комплексларнинг юқори барқарорлигини тасдиқлаши кўрсатилган;
Сc(III) ва Ти(IV) ионларини аниқлашнинг янги сорбсион-спектроскопик методикаси ишлаб чиқилиб, аниқлашнинг қуйи чегаралари мос равишда 5 мкг/Л ва 8 мкг/Л га етказилган, нисбий стандарт четланиш эса 0,037 дан ошмаслиги аниқланган; 
СЕМ, ИҚ-спектроскопия ва рентген-флуорессент таҳлил натижалари асосида Сc(III) ва Ти(IV) ионларининг иммобилизацияланган реагентлар билан ҳосил қилган комплекслари таркиби ва тузилиши тасдиқланиб, сорбент таркибида Сc ва Ти миқдори мос равишда 6,18% ва 2,49% эканлиги аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Саноат оқова сувларидан скандий(III) ва титан(IV) ионларини аниқлашнинг сорбсион-спектроскопик усулини ишлаб чиқиш бўйича олинган тадқиқот натижалари асосида:
иммобилланган арсеназо III ва конго қизили органик реагентлари ёрдамида скандий(III) ва титан(IV) ионларини аниқлашнинг гибрид сорбсион-спектроскопик усули методикалари «Электрокимёзавод» АЖ амалиётида қўлланилган («Электрокимёзавод» АЖнинг 2025-йил 15-сентябрдаги 716-сонли маълумотномаси). Натижада таклиф этилган гибрид сорбсион-спектроскопик усулларнинг тажриба натижалари бошқа спектрофотометрик усуллар билан қиёслаганда сезгирлиги 10 марта яхшиланганлигини кўрсатган;
иммобилланган арсеназо III ва конго қизили органик реагентлари ёрдамида скандий(III) ва титан(IV) ионларини аниқлаш усули «МОХСАР» МЧЖ Ўзбекистон-Корея қўшма корхонасининг таҳлилий лабораториясида оқова сувлар таҳлили жараёнида скандий(III) ва титан(IV) ионларини сақлаган обектларни таҳлил қилишда синовдан ўтказилган ва қўллаш учун тавсия этилган («МОХСАР» МЧЖ Ўзбекистон-Корея қўшма корхонасининг 2025-йил 25-ноябрдаги 25/04-3-сонли маълумотномаси). Натижада бу усуллар ёрдамида скандий(III) ионларини аниқлаш сезгирлиги 5 мкг/л, титан(IV) ионларини аниқлаш сезгирлиги эса 8 мкг/л даражада эканлиги аниқланган.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish