Усаров Зафар Омоновичнинг
техника фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “99мТc ва 177Лу радионуклидлари асосида радиофармацевтик препаратлар олиш технологияларини ишлаб чиқиш ва ишлаб чиқариш чиқиндиларидан бойитилган 176Йб изотопини регенерация қилиш”, 01.04.01 – Экспериментал физиканинг асбоблари ва усуллари (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2026.1.DSc/Т607
Илмий маслаҳатчи: Хужаев Сайдахмад, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ядро физикаси институти қошидаги “Радиопрепарат” давлат муассасаси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ядро физикаси институти, DSc.05/27.12.2025.FM/Т.13.01.
Расмий оппонентлар:     Васидов Абдисамат, техника фанлари доктори, катта илмий ходим; Абдуразақов Асқар Шералиевич, техника фанлари доктори, катта илмий ходим; Миррахимова Танзила Ахроровна, фармацевтика фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.  
II. Тадқиқотнинг мақсади лиёфилизат шаклидаги фармацевтик композициялар ҳамда юқори радиокимёвий унумдорликка эга бўлган 177Лу ва 99мТc билан нишонланган радиофармацевтик препаратларни олиш технологияларини ишлаб чиқиш, шунингдек ишлаб чиқариш чиқиндиларидан 176Йб изотопи билан бойитилган иттербийни юқори радиокимёвий унумдорлик ва кимёвий тозаликни таъминлаган ҳолда регенерация қилишнинг самарали усулини ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
изополимолибдатини (Мо7О24)6− синтез қилишда НаОҲ (2,0 М) ва ҲCл (3,0 М)нинг оптимал консентрациялари аниқланиб, улар генератор колонкаси сорбентида максимал сорбцияни ҳамда Ал2О3 сорбентининг сорбцион сиғимини 1,25 бараварга ошишини таъминлаши кўрсатилган;
лиёфилизат шаклидаги “Течнопрост–[ПСМА-11]” радиофармацевтик композицияни синтез қилишда ингредиентларнинг оптимал нисбатлари аниқланган: ПСМА-11 пептид-лиганди, қайтарувчи агент Сн(ИИ), натрий тартрат, Л-систеин ва (На99мТcО4) миқдорлари белгиланган;
биринчи марта “Течнопрост–[(99мТc)–ПСМА-11]” радиофармацевтик препаратини олишда натрий тартрат (20 мг) ва Л-систеиннинг (1 мг) оптимал миқдорлари аниқланиб, улар 99,0 % дан юқори радиокимёвий унумдорликни таъминлаши кўрсатилган, шунингдек максимал радиоактивлик (1,85 ГБқ), ҳажмий радиоактивлик (925 МБқ/мл На99мТcО4) ва нишонлаш шароитлари аниқланган;
ПСМА-617 пептид-лиганди (50 мкг) ва аскорбин кислотаси (50–100 мг) сақловчи лиёфилизат шаклидаги “Лутапрост–[ПСМА–617]” радиофармацевтик композицияни синтез қилишнинг оптимал шароитлари аниқланиб, улар 177Лу радионуклиди билан 99,0 % дан юқори радиокимёвий тозаликда нишонлашни таъминлаши белгиланган;
лиёфилизат шаклидаги “Лутапрост–[ПСМА–617]” радиофармацевтик композицияни 177Лу радионуклиди билан нишонлаш реакциясининг оптимал шароитлари белгиланган: 48 нмол ПСМА-617 ва 10,2 ГБқ 177Лу, бунда 177ЛуCл3 субстанциясининг ҳажмий радиоактивлиги ≥37 ГБқ/мл бўлиб, улар нишонланган [(177Лу)Лу-ПСМА-617] комплексининг 99,0 % дан юқори радиокимёвий унумдорлигини таъминлайди;
ДОТА-ТАТЕ пептид-лиганди, аскорбин кислотаси ва Л-систеинни ўз ичига олган лиёфилизат шаклидаги “[ЛУТА-ТАТЕ]” радиофармацевтик композициянинг оптимал таркиби аниқланиб, шунингдек Лу-177 радионуклиди билан нишонлашнинг оптимал шароитлари ўрнатилган (бир флакон лиёфилизат учун 10,2 ГБқ гача);
биринчи марта лиёфилизат шаклидаги “Течнопрост–[ПСМА-11]”, “Лутапрост–[ПСМА–617]”, “[ЛУТА-ТАТЕ]” радиофармацевтик композицияларни, шунингдек “Лутапрост–[(177Лу)Лу-ПСМА-617], инъексия учун”, “Течнопрост–[(99мТc)Тc–ПСМА-11], инъексия учун” ва “[ЛУТА-ТАТЕ:177Лу], Лу-177 билан нишонланган ДОТА-ТАТЕ, инъексия учун” радиофармацевтик препаратларини олиш технологиялари ишлаб чиқилган;
биринчи марта нурлантирилган намуналарни қайта ишлаш чиқиндиларидан бойитилган 176Йб изотопини хлорид шаклида юқори радиокимёвий унумдорлик (97,5 % дан ортиқ) ва юқори кимёвий тозалик (99,9 % дан ортиқ) билан регенерация қилиш технологияси ишлаб чиқилган.
 IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Радиофармацевтик препаратларини ишлаб чиқариш технологияларини, “99мТc, ГТ-2 Генератори” тиббий ускунаси ва лютеций-177 радионуклидини ишлаб чиқариш натижасида саноат чиқиндиларидан 176Йб билан бойитилган хлорид шаклида Йб нинг граммлар миқдорини регенерация қилиш технологиясини ишлаб чиқиш бўйича олинган тадқиқот натижаларига асосланиб:
ПСМА-617 лиёфилизат тўпламини ва “Простата бези саратони терапияси учун лютеций-177 билан нишонланган [177Лу]ПСМА-617 радиоактив фармацевтик препаратини олиш”нинг ишлаб чиқилган усули Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигида (ЎзР фойдали модел патенти № УЗ ФАП 02050, 05.05.2022) рўйхатдан ўтказилган. Мазкур ихтиродан фойдаланиш натижасида лиёфилизат шаклидаги “Лутапрост–[ПСМА–617]” фармацевтик композицияси ҳамда юқори радиокимёвий унумдорлик ва 98,5 % дан ортиқ тозаликни таъминловчи “Лутапрост–[(177Лу)Лу-ПСМА-617], лютеций–177 билан нишонланган, инъексия учун” радиофармацевтик препаратини (Рўйхатдан ўтказилганлик гувоҳномаси ДВ/М 04151/06/22) ишлаб чиқариш йўлга қўйилган; 
ПСМА-11 лиёфилизат тўпламини ва “Простата бези саратонини диагностика қилиш учун технеций-99м билан нишонланган [99мТc]-ПСМА-11 радиоактив фармацевтик препаратини олишнинг ишлаб чиқилган усули Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигида (ЎзР фойдали модел патенти № УЗ ФАП 02118, 24.05.2022) рўйхатдан ўтказилган. Мазкур ихтиродан фойдаланиш натижасида лиёфилизат шаклидаги “Течнопрост–[ПСМА–11]” фармацевтик композиция ҳамда юқори радиокимёвий унумдорлик ва 99,0 % дан ортиқ тозаликни таъминловчи “Течнопрост–[99мТc]-ПСМА-11, 99мТc билан нишонланган, инъексия учун” радиофармацевтик препаратини (Рўйхатдан ўтказилганлик гувоҳномаси ДВ/М 04244/09/22) ишлаб чиқариш йўлга қўйилган; 
Қайта ишланган нурлантирилган иттербий-176 намуналаридан хлорид шаклида иттербий-176 билан бойитилган иттербийни олишнинг ишлаб чиқилган усули Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигида (ЎзР фойдали модел патенти № УЗ ФАП 02143, 30.08.2022) рўйхатдан ўтказилган. Мазкур ихтиродан фойдаланиш натижасида нурлантилиб қайта ишланган иттербий намуналарини 97,5 % дан юқори радиокимёвий унумдорлик билан регенерация қилишни ишлаб чиқариши йўлга қўйилган;
Нейроендокрин ўсмаларни терапия қилиш учун “[ДОТА–ТАТЕ]” фармацевтик композицияси ва “Ташувчисиз лютеций-177 билан нишонланган [(177Лу)Лу–ДОТА-ТАТЕ]” радиофармацевтик препаратини олишнинг ишлаб чиқилган усули Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигида (ЎзР ихтиро патенти № УЗ ИАП 8055, 23.10.2024) рўйхатдан ўтказилган. Мазкур ихтиродан фойдаланиш натижасида юқори радиокимёвий унумдорлик ва 99,0 % дан ортиқ юқори радиокимёвий тозаликни таъминловчи лиёфилизат шаклидаги “[ЛУТА-ТАТЕ]” фармацевтик композиция ҳамда “[ЛУТА-ТАТЕ-Лу(177Лу)], Лу-177 билан нишонланган ДОТА-ТАТЕ, инъексия учун” радиофармацевтик препаратини ишлаб чиқариш йўлга қўйилган;
Нурлантирилган бойитилган молибден-98 асосида тайёрланган технеций-99м генераторидан натрий пертехнетат (99мТc) эритмасини олишнинг ишлаб чиқилган усули Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигида (ЎзР фойдали модел патенти № УЗ ФАП 2741, 22.10.2021) рўйхатдан ўтказилган. Мазкур ихтиродан фойдаланиш натижасида юқори номинал радиоактивликка эга “99мТc генератори, ГТ-2” тиббий буюмини (Рўйхатдан ўтказилганлик гувоҳномаси ДВ/М 03939/10/21) ишлаб чиқариш йўлга қўйилган.
Лиёфилизат шаклидаги “Течнопрост–[ПСМА-11]”, “Лутапрост–[ПСМА–617]”, “[ЛУТА-ТАТЕ]” радиофармацевтик композицияларни, “Лутапрост–[(177Лу)Лу-ПСМА-617], инъексия учун”, “Течнопрост–[(99мТc)Тc–ПСМА-11], инъексия учун” ва “[ЛУТА-ТАТЕ-Лу(177Лу)], Лу-177 билан нишонланган ДОТА-ТАТЕ, инъексия учун” радиофармацевтик препаратларини олиш технологиялари, шунингдек нурлантирилган намуналарни қайта ишлаш чиқиндиларидан бойитилган 176Йб изотопини регенерация қилиш технологияси ЎзР ФА Ядро физикаси институти, «РАДИОПРЕПАРАТ» ДМ да амалиётга жорий этилган (ЎзР Фанлар академиясининг 2026-йил 23-апрелдаги № 2/1255-1075-сон хати). Жорий этиш натижасида маҳаллий тиббиёт муассасаларини замонавий диагностик ва даволаш воситалари билан таъминлаш имконияти яратилди, шунингдек ишлаб чиқаришнинг иқтисодий самарадорлиги ҳамда импорт ўрнини босиш даражаси оширилган.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish