Туракулова Шахзодахон Шухратхон қизининг  
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Бепуштлиги бўлган аёлларда эндометриознинг кичик шаклларини ташхислаш ва даволаш усулларини оптималлаштириш”, 14.00.01 – Акушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/Tib4811.
Илмий раҳбар: Зуфарова Шахноза Алимджановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.05.
Расмий оппонентлар: Пахомова Жанна Евгеньевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Каримова Феруза Джавдатовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади бепуштлиги бўлган аёлларда эндометриознинг "кичик шакллари"ни эрта ташхислаш ва даволаш тактикасини клиник-инструментал усулларни тўқима гомеостазини таъминловчи жараёнлар ва эндометрий тўқимасининг гетеротопик кўчиши учун масъул генлар полиморфизмининг молекуляр-генетик таҳлили билан интеграциялаш асосида оптималлаштиришдан иборат.
III. Илмий тaдқиқoтнинг илмий янгилиги:
бепуштлиги бўлган аёлларда эндометриознинг кичик шаклларини эрта ташхислаш алгоритми ва хавфни стратификация қилишнинг комплекс мезонлари асослаб, бепуштлик қайд этилган беморлар орасидан эндометриознинг кичик шакллари эҳтимоли юқори аёлларни тизимли тартибда аниқлаш, ташхислашдаги кечикишларни минималлаштириш ҳамда шахсийлаштирилган тактикани, хусусан, синов гормонал супрессиясидан тортиб, диагностик-терапевтик лапароскопиягача, шунингдек, репродуктив технологияларни эрта режалаштиришгача ўз вақтида танлаш имконини бергани асосланган;
эндометрий тўқимасининг гетеротопик имплантацияси, сурункали яллиғланиш ва бепуштлик шаклланиши учун энг юқори нисбий хавф (RR>2,5) ва ишончли аҳамиятлилик даражасига (p≤ 0,01) эга бўлган энг муҳим триада комбинациясининг (NOS3C + SOD2Val + IL6*C ва EDN1Asn + IL1BC + IL6*C) ниҳоятда муҳим ўзаро таъсири исботланган;
бирламчи бепуштликда эндотелиал-ангиоген ва редокс-дисфункцияни юзага келтирувчи NOS3–SOD2–IL6 комплекси етакчи эканлиги, иккиламчи бепуштликда эса эндометрийнинг персистирланувчи яллиғланиши ва фибрози билан боғлиқ EDN1–IL1B–IL6 ўқи устиворлик қилиши аниқланган;
даволаш самарадорлиги беморнинг молекуляр-генетик профилига бевосита боғлиқ эканлиги аниқланди: “нохуш” аллеллар бирикмаси (NOS3C, EDN1Asn, IL6C, IL1BC) мавжуд бўлганда, комбинацияланган терапияни қўллаш 70–79% ҳолатда клиник яхшиланишни таъминлайди, стандарт гормонал схемада эса бу кўрсаткич 30–40% дан ошмагани аниқланган.
IV. Тaдқиқoт нaтижaлaрининг жoрий қилиниши. 
Олинган илмий натижалар бепуштлиги бўлган аёлларда эндометриознинг “кичик шакллари”ни эрта ташхислаш ва даволаш тактикасини оптималлаштириш имконини берди:
биринчи илмий янгилик: бепуштлиги бўлган аёлларда эндометриознинг кичик шаклларини эрта ташхислаш алгоритми ва хавфни стратификация қилишнинг комплекс мезонлари асослаб, бепуштлик қайд этилган беморлар орасидан эндометриознинг кичик шакллари эҳтимоли юқори аёлларни тизимли тартибда аниқлаш, ташхислашдаги кечикишларни минималлаштириш ҳамда шахсийлаштирилган тактикани, хусусан, синов гормонал супрессиясидан тортиб, диагностик-терапевтик лапароскопиягача, шунингдек, репродуктив технологияларни эрта режалаштиришгача ўз вақтида танлаш имконини бергани асосланганлиги Тошкент педиатрия тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025 йил 4 июндаги 10-сонли қарори билан тасдиқланган “Бепушт аёлларда эндометриознинг “кичик шакллари”ни ноинвазив ташхислаш ва даволаш алгоритми” номли услубий тавсияномага киритилган. Мазкур алгоритм Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий маркази Хоразм филиалининг 2025 йил 15 июлдаги 65-1-сонли ҳамда Андижон филиалининг 2025 йил 24 июлдаги 103-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 3 февралдаги 02/09-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: бепушт аёлларда эндометриознинг кичик шаклларини эрта ташхислаш учун ишлаб чиқилган хавфни стратификациялаш мезонлари ва алгоритмининг жорий этилиши касалликни ўз вақтида аниқлашга, даволаш тактикасини оптималлаштиришга, бепуштликни даволаш самарадорлигини оширишга ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: эндометриознинг кичик шаклларини эрта ташхислаш бўйича ишлаб чиқилган алгоритмни жорий этиш ташхис қўйишдаги кечикишларни қисқартириш, асоссиз диагностик муолажалар сонини ва даволаш муддатини камайтириш имконини беради. Бу эса соғлиқни сақлаш тизими харажатларини ҳамда беморларнинг молиявий сарфларини 5704200 сўмга камайтиради. Хулоса: ишлаб чиқилган алгоритмни жорий этиш эндометриознинг кичик шаклларини эрта ташхислашни таъминлайди ва бепуштликни даволаш самарадорлигини оширади.
иккинчи илмий янгилик: эндометрий тўқимасининг гетеротопик имплантацияси, сурункали яллиғланиш ва бепуштлик шаклланиши учун энг юқори нисбий хавф (RR>2,5) ва ишончли аҳамиятлилик даражасига (p≤ 0,01) эга бўлган энг муҳим триада комбинациясининг (NOS3C + SOD2Val + IL6*C ва EDN1Asn + IL1BC + IL6*C) ниҳоятда муҳим ўзаро таъсири исботланганлиги Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг Илмий кенгаши томонидан 2025 йил 4 июндаги 10-сонли баённома билан тасдиқланган “Бепушт аёлларда эндометриознинг «кичик шакллари»ни ноинвазив диагностика қилиш ва даволаш алгоритми” номли услубий тавсияномага киритилган. Хоразмдаги РИАИ ва АТМ филиали 2025 йил 15 июлдаги 65-1-сонли ҳамда Андижондаги РИАИ ва АТМ филиали 2025 йил 24 июлдаги 103-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техника кенгашининг 2026 йил 3 февралдаги 02/09-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эндометриоз ва бепуштлик ривожланиши билан боғлиқ бўлган энг муҳим генетик ўзаро таъсирларнинг аниқланиши касаллик хавфини эрта прогнозлашга, репродуктив ёшдаги аёлларда ўз вақтида профилактика ўтказиш ва даволаш самарадорлигини оширишга ёрдам беради, бу эса уларнинг репродуктив саломатлиги ва ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: эндометриоз ва бепуштлик ривожланишининг юқори хавфига эга генетик маркерларни аниқлаш диагностика жараёнини оптималлаштириш, узоқ муддатли ва такрорий текширувлар харажатларини камайтириш, шунингдек, даволаш тадбирлари ва ёрдамчи репродуктив технологиялардан фойдаланиш самарадорлигини ошириш имконини беради. Асосий гуруҳда рецидивларни даволаш харажатлари 4753500 сўмни, таққослаш гуруҳида эса 10457700 сўмни ташкил этди. Иқтисодий самарадорлик 5704200 сўмни ташкил қилади. Хулоса: аниқланган генетик ўзаро таъсирлар эндометриоз ва бепуштлик ривожланиши хавфини эрта ташхислаш ва прогнозлашни такомиллаштиришга имкон беради, бу эса даволаш-профилактика чора-тадбирлари самарадорлигини оширишга ёрдам беради.
учинчи илмий янгилик: бирламчи бепуштликда эндотелиал-ангиоген ва редокс-дисфункцияни юзага келтирувчи NOS3–SOD2–IL6 комплекси етакчи эканлиги, иккиламчи бепуштликда эса эндометрийнинг персистирланувчи яллиғланиши ва фибрози билан боғлиқ EDN1–IL1B–IL6 ўқи устиворлик қилиши аниқланганлиги Тошкент педиатрия тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025 йил 4 июндаги 10-сонли қарори билан тасдиқланган “Бепушт аёлларда эндометриознинг “кичик шакллари”ни ноинвазив диагностика қилиш ва даволаш алгоритми” номли услубий тавсияномага киритилган. Мазкур тавсиянома РИИАИОИМ Хоразм филиалининг 2025 йил 15 июлдаги 65-1-сонли ҳамда Андижон филиалининг 2025 йил 24 июлдаги 103-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилди (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техникавий кенгашининг 2026 йил 3 февралдаги 02/09-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эндометриознинг кичик шаклларида ген-ген ўзаро таъсирларининг аниқланиши бепуштликка эрта ташхис қўйиш, даволашни индивидуаллаштириш ва аёлларнинг репродуктив саломатлигини яхшилашга ёрдам беради, бу эса ўз навбатида уларнинг репродуктив саломатлиги ва ҳаёт сифатини оширишга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: ген-ген ўзаро таъсирларининг аниқланиши эндометриознинг кичик шакллари диагностикасини оптималлаштириш, асоссиз текширувлар ҳажмини камайтириш ва бепуштликни даволаш самарадорлигини ошириш орқали соғлиқни сақлаш тизими харажатларини пасайтириш имконини беради. Асосий гуруҳда рецидивларни даволаш харажатлари – 4753500 сўмни, таққослаш гуруҳида эса – 10457700 сўмни ташкил этди. Иқтисодий самарадорлик 5704200 сўмни ташкил қилади. Хулоса: аниқланган ген-ген ўзаро таъсирлари бепуштликда эндометриознинг кичик шаклларига эрта ташхис қўйиш имкониятларини кенгайтириб, даволаш самарадорлигини оширади.
тўртинчи илмий янгилик: даволаш самарадорлиги беморнинг молекуляр-генетик профилига бевосита боғлиқ эканлиги аниқланди: “нохуш” аллеллар бирикмаси (NOS3C, EDN1Asn, IL6C, IL1BC) мавжуд бўлганда, комбинацияланган терапияни қўллаш 70–79% ҳолатда клиник яхшиланишни таъминлайди, стандарт гормонал схемада эса бу кўрсаткич 30–40% дан ошмагани аниқланганлиги Тошкент педиатрия тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025 йил 4 июндаги 10-сонли баёни билан тасдиқланган «Бепушт аёлларда эндометриознинг “кичик шакллари”ни ноинвазив ташхислаш ва даволаш алгоритми» номли услубий тавсияномага киритилган. РИАИАТМ Хоразм филиалининг 2025 йил 15 июлдаги 65-1-сонли ва РИАИАТМ Андижон филиалининг 2025 йил 24 июлдаги 103-сонли буйруқлари билан амалиётга татбиқ этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техникавий кенгашининг 2026 йил 3 февралдаги 02/09-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: терапияни танлашда бемор аёлларнинг молекуляр-генетик профилини ҳисобга олиш эндометриоз ва бепуштликни даволаш самарадорлигини оширишга, янада индивидуаллашган ёндашувни таъминлашга ҳамда аёлларнинг репродуктив саломатлиги ва ҳаёт сифатини яхшилашга имкон беради. Иқтисодий самарадорлиги: терапияни танлашда бемор аёлларнинг молекуляр-генетик профилини ҳисобга олиш даволаш натижадорлигини ошириш, гормонал терапиянинг самарасиз курслари ва такрорий даволаш-ташхислаш муолажалари сонини камайтириш имконини беради, бу эса соғлиқни сақлаш тизими ва беморларнинг молиявий харажатларини камайтиради. Асосий гуруҳда рецидивларни даволаш харажатлари – 4753500 сўмни, таққослаш гуруҳида эса – 10457700 сўмни ташкил этди. Иқтисодий самарадорлик 5704200 сўмга тенг. Хулоса: бемор аёлларнинг молекуляр-генетик профилини ҳисобга олиш эндометриозни даволаш самарадорлигини оширишга ва терапевтик тактикани танлашни мақбуллаштиришга имкон яратади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish