Раджабова Азизаханум Фармоновнанинг
фалсафа  доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Сурункали тарқалган пародонтитнинг ошқозон-ичак яра касалликлари кечиши фонида эрта ташхислаш ва даволашни такомиллаштириш», 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Tib3879.
Илмий раҳбар: Шадиева Шодия Шухратовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.03.
Расмий оппонентлар: Идиев Ғайрат Элмуродович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Беленова Ирина Александровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси).
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти.
II. Тадқиқотнинг мақсади: сурункали тарқалган пародонтитни ошқозон-ичак яра касалликлари фонида кечиш клиникасини ўрганиш ва комплекс даволаш алгоритмини такомиллаштириш орқали стоматологик ёрдам сифатини оширишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ошқозон-ичак яра касаллиги фонида сурункали тарқалган пародонтитнинг ўзига хос клиник белгилари шаклланиши ҳамда ушбу нозологик шакллар ўртасидаги патогенетик боғлиқлик мавжудлиги исботланган;
сурункали тарқалган пародонтитнинг ошқозон-ичак яра касаллиги фонидаги оғирлик даражаси пародонт тўқималаридаги маҳаллий иммун ўзгаришларга боғлиқлиги аниқланиб, касаллик кечишини башорат қилиш ва даволаш алгоритмини такомиллаштиришда оғиз суюқлигидаги гуморал иммунитет (IgA, IgE) ва цитокинлар (IL−4, IL−8) диагностик аҳамияти исботланган;
асосий касаллик фонида беморларнинг оғиз бўшлиғи гигиеник ҳолати баҳоланиб, сурункали тарқалган пародонтитнинг клиник кечишини инобатга олган ҳолда индивидуал профилактика ва даволаш йўналишлари ишлаб чиқилган;
ошқозон-ичак яра касаллиги фонида кечувчи сурункали тарқалган пародонтитни мажмуавий даволашда такомиллаштирилган алгоритмдан фойдаланиш тиш-жағ тизими ҳамда иммунологик ҳолатга ижобий таъсир қилиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши. 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга татбиғи бўйича 2025 йил 22 майдаги 18/50– сон хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: ошқозон-ичак яра касаллиги фонида сурункали тарқалган пародонтитнинг ўзига хос клиник белгилари шаклланиши ҳамда ушбу нозологик шакллар ўртасидаги патогенетик боғлиқлик мавжудлиги исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: ошқозон-ичак яра касалликлари фонида сурункали тарқалган пародонтитнинг кечиш кўрсаткичлари, ошқозон-ичак яраси билан касалланмаган беморларнинг кўрсаткичларига нисбатан юқори бўлганлиги бу иккала касаллик орасида бевосита боғлиқлик мавжудлигини кўрсатиб, профилактика ва комплекс даволаш усулларини ишлаб чиқиш учун назарий асосларни шакллантирган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар Бухоро вилоят Жондор туман тиббиёт бирлашмаси бўйича буйруқ (08.02.2024 y.; №28), Бухоро вилоят стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (05.03.2025 y.; №01-25) билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ошқозон-ичак яра касалликлари ҳамда сурункали тарқалган пародонтит орасидаги боғлиқликни ва ўзига хос клиник белгиларни инобатга олиб ишлаб чиқилган профилактик тадбирларни амалиётга жорий этиш беморларни ҳаёт сифатини яхшилаш, меҳнат қобилияти йўқотилишини камайтиришга хизмат қилган. Иқтисодий самарадорлиги: ошқозон-ичак яра касалликлари ва сурункали тарқалган пародонтит орасидаги бевосита боғлиқликни ва ўзига хос клиник белгиларни аниқлаш асосида ишлаб чиқилган комплекс даво усули ремиссия даврини узайтириб асоратларни камайтириш орқали 1 нафар бемор учун 689000 сўм маблағни тежалишига олиб келган. Хулоса: ошқозон-ичак яра касалликлари фонида сурункали тарқалган пародонтитнинг кечиш кўрсаткичлари, ошқозон-ичак яраси билан касалланмаган беморларнинг кўрсаткичларига нисбатан юқори бўлганлигини аниқлаш бу иккала касаллик орасида бевосита боғлиқлик мавжудлигини кўрсатган, шу асосда ишлаб чиқилган комплекс даволаш усули самарали таъсир кўрсатиб асоратларни олдини олишга имкон берган;
иккинчи илмий янгилик: сурункали тарқалган пародонтитнинг ошқозон-ичак яра касаллиги фонидаги оғирлик даражаси пародонт тўқималаридаги маҳаллий иммун ўзгаришларга боғлиқлиги аниқланган ҳамда касаллик кечишини прогноз қилиш ва даволаш алгоритмини такомиллаштиришда оғиз суюқлигидаги гуморал иммунитет (IgA, IgE) ва цитокинлар (IL−4, IL−8) диагностик аҳамияти исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: ошқозон–ичак яра касалликлари кечиши фонидаги сурункали тарқалган пародонтитда аниқланган иммун ўзгаришлар - оғиз суюқлигидаги гуморал иммунитет – IgA, IgE ва IL-4, IL-8 интерлейкинларнинг миқдорий ўзгариши касалликнинг оғирлик даражаси белгилаб берган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар Бухоро вилоят Жондор туман тиббиёт бирлашмаси бўйича буйруқ (08.02.2024 y.; №28), Бухоро вилоят стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (05.03.2025 y.; №01-25) билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқотда аниқланган кўрсаткичлар сурункали тарқалган пародонтитни ошқозон–ичак яра касалликлари фонида эрта ташхислаш ҳамда такомиллаштирилган даволаш усулининг самарадолигини аниқлаш имконини яратганлиги касаллик асоратларини камайтириш ва ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилган. Иқтисодий самарадорлиги: ошқозон-ичак яра касалликлари кечиши фонидаги сурункали тарқалган пародонтитда оғиз бўшлиғи иммун статусини даволашдан олдин ва кейин ўрганиш касалликни эрта ташхислаш ва даволаш орқали 1 нафар бемор учун 1265000 сўм маблағ тежалади. Хулоса: тадқиқот натижасида асосий касаллик фонида кечувчи сурункали тарқалган пародонтитнинг оғирлик даражаси оғиз бўшлиғидаги иммун ўзгаришларга боғлиқлиги аниқланган. 
учинчи илмий янгилик: асосий касаллик фонида беморларнинг оғиз бўшлиғи гигиеник ҳолати баҳоланиб, сурункали тарқалган пародонтитнинг клиник кечишини инобатга олган ҳолда индивидуал профилактика ва даволаш йўналишлари ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: беморларда оғиз бўшлиғи гигиеник ҳолатини аниқлаб, профилактик ёндашувни шакллантириш сурункали тарқалган пародонтитни оғир даражаларига ўтишни олдини олган ва даволаш самарадорлигини оширишга хизмат қилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Олинган илмий-амалий маълумотлар Вобкент туман Вобкент вилоят тиббиёт бирлашмаси бўйича буйруқ (20.04.2024 y.; №55), Бухоро вилоят стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (05.03.2025 y.; №01-26) билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: беморларни оғиз бўшлиғи гигиенасига риоя этиш даражасини баҳолаш ва профилактик йўналишида тавсияларни амалиётга жорий этиш пародонт касалликларининг ремиссия даврини узайтиришга, асоратларни камайтириш ва даволаш самарадорлигини оширишга таъсир кўрсатган. Иқтисодий самарадорлиги: оғиз бўшлиғи гигиенасига риоя этиш даражасини аниқлаш ва профилактик тавсияларни амалиётга жорий этиш пародонт касалликларини олдини олиш имконини яратиб, даволаш муддатини қисқартириш имконини беради. Стоматологик даволаш муолажаларини ўтказиш муддати 5 кунга қисқариб, ҳар бир беморга сарфланган маблағнинг 350000 (уч юз эллик минг) сўмга тежалишига эришилади. Хулоса: беморларда оғиз бўшлиғи гигиенасига амал қилиш даражаси аниқлаб, профилактик йўналишда амалий тавсиялар ишлаб чиқиш пародонт касалликларининг олдини олиш, даволаш самарадорлигини ошириш, касаллик асоратларини камайтириш ва иқтисодий самарадорликка эришишга хизмат қилган.
тўртинчи илмий янгилик: ошқозон-ичак яра касаллиги фонида кечувчи сурункали тарқалган пародонтитнинг мажмуавий даволаш алгоритми такомиллаштирилиб, тиш-жағ тизими статуси ва иммунологик кўрсаткичларнинг ижобий динамикаси орқали стоматологик даволаш самарадорлиги ошиши аниқланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: тадқиқотда комплекс ёндашувни ўз ичига олган такомиллаштирилган алгоритм даволаш самарадорлигини оширишга хизмат қилган, даволашданн кейинги стоматологик статус ва иммунологик кўрсаткичлар яллиғланиш жараёнининг пасайганлигини кўрсатган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Олинган илмий-амалий маълумотлар Вобкент туман Вобкент вилоят тиббиёт бирлашмаси бўйича буйруқ (20.04.2024 y.; №55), Бухоро вилоят стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (05.03.2025 y.; №01-26) билан амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: мавжуд бўлган алгоритмни такомиллаштириш ва амалиётга жорий этиш ошқозон–ичак яра касалликлари фонида кечувчи сурункали тарқалган пародонтит билан оғриган беморларда касалликнинг агрессив кечишини камайтиришга, оғиз бўшлиғи иммун статусининг яхшиланишига хизмат қилган, даволаш самарадорлигининг ортиши касаллик асоратларини камайишига, ремиссияни узайтириш ва стоматологик хизмат сифатини оширишга ижобий таъсир кўрсатган. Иқтисодий самарадорлиги: такомиллаштирилган комплекс даволаш алгоритмини амалиётга тадбиқ этиш сурункали тарқалган пародонтитни ошқозон–ичак яра касалликлари фонида самарали даволаш имконини яратиб, даволаш муддати ва асоратлар сонини камайтириш орқали 1 нафар бемор учун 885000 сўм маблағ иқтисод қилинади. Хулоса: илмий тадқиқотда ошқозон–ичак яра касалликлари фонида кечувчи сурункали тарқалган пародонтитни даволаш учун комплекс асосида такомиллаштирилган алгоритм ишлаб чиқилиши иммунологик кўрсаткичларнинг ижобий ўзгаришига, яллиғланиш жараёнининг агрессив кечиши пасайишига олиб келган.