Равшанов Жаҳонгир Азимжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси химояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Синтетик катинонларга қарам беморларда суицидал хулқ-атворнинг ўзига хослиги», 14.00.18 – Психиатрия ва наркология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйҳатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Tib3856.
Илмий раҳбар: Ашуров Зарифжон Шарифович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган руҳий саломатлик илмий-амалий тиббиёт маркази ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.16.01 рақамли илмий кенгаш асосидаги илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Турсунходжаева Людмила Александровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Абдуллажанова Шахло Джурахановна, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Aбу Aли ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
II. Тадқиқотнинг мақсади: синтетик катинонларга қарам беморларда суицидал хулқ-атворни клиник-психологик жиҳатдан тадқиқ этиш, унинг ўзига хос хусусиятлари аниқлаш ҳамда самарали психокоррекцион аралашув дастурини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
синтетик катинонларга қарам беморларда суицидал хулқ-атворнинг антивитал кечинмалар, суицидал фикрлар, суицидал режалар, суицидал ниятлар ва суицидал уринишларни қамраб олган клиник континууми аниқланган ҳамда суицидал жараённинг сурункали пресуицидал давр, аффектив-редуцирланган тип, ташқи вербал сигналларнинг чекланганлиги ва интоксикация ҳолатидан ташқарида шаклланиши билан кечиши исботланган;
суицидал тенденцияларнинг мавжудлиги абстинент синдром тузилмасида аффектив бузилишларнинг клиник ифодаланиш даражаси ва синтетик катинонларга қарамликнинг юқори прогредиент кечиши билан ўзаро боғлиқлиги аниқланган;
синтетик катинонларга қарам беморларда суицидал хулқ-атвор шаклланишига эмоционал юкламаларга толерантликнинг пасайиши, ижтимоий-психологик дезадаптациянинг юқори даражаси ҳамда суицидоген конфликтларнинг комплекс таъсири исботланган;
синтетик катинонларга қарам беморларда суицидал хулқ-атворни клиник-психологик коррекция қилиш дастури суицидоген омиллар таъсирини камайтириш, антисуицидал барьерни кучайтириш ва такрорий суицидал ҳаракатларнинг олдини олишга йўналтирилган мақсадли психокоррекцион блоклар билан такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши.
Синтетик катинонларга қарам беморларда суицидал хулқ-атворнинг ўзига хослиги бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: синтетик катинонларга қарам беморларда суицидал хулқ-атворнинг антивитал кечинмалар, суицидал фикрлар, суицидал режалар, суицидал ниятлар ва суицидал уринишларни қамраб олган клиник континууми аниқланган ҳамда суицидал жараённинг сурункали пресуицидал давр, аффектив-редуцирланган тип, ташқи вербал сигналларнинг чекланганлиги ва интоксикация ҳолатидан ташқарида шаклланиши билан кечиши исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 октабрда №10-25/724-т сон билан тасдиқланган «Алгоритм оценки риска и коррекции суицидального поведения у пациентов с зависимостью от синтетических катинонов» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган руҳий саломатлик илмий-амалий тиббиёт марказининг наркологик хизмати бўйича Тошкент вилояти филиали 21.11.2025 йилда №36-сонли ҳамда Республика ихтисослаштирилган руҳий саломатлик илмий-амалий тиббиёт марказининг наркологик хизмати бўйича Тошкент шаҳар филиали 15.12.2025 йилда №55-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 16 февралда №03/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: синтетик катинонларга қарам шахсларда суицидал хавфни эрта босқичда аниқлаш орқали суицидал хулқ-атворнинг оғир формалари ва такрорий суицидал ҳаракатларнинг олдини олиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: депрессив симптоматика, умидсизлик ҳисси ва шахсий хавотир даражасини баҳолаш орқали суицидал хавфни эрта аниқлаш такрорий госпитализациялар сонини камайтиради, яъни 1 та такрорий госпитализацияни олдини олиш орқали 936630 сўм тўғридан-тўғри тиббий харажатларни тежаш имконини берган;
иккинчи илмий янгилик: суицидал тенденцияларнинг мавжудлиги абстинент синдром тузилмасида аффектив бузилишларнинг клиник ифодаланиш даражаси ва синтетик катинонларга қарамликнинг юқори прогредиент кечиши билан ўзаро боғлиқлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 октабрда №10-25/724-т сон билан тасдиқланган «Алгоритм оценки риска и коррекции суицидального поведения у пациентов с зависимостью от синтетических катинонов» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган руҳий саломатлик илмий-амалий тиббиёт марказининг наркологик хизмати бўйича Тошкент вилояти филиали 21.11.2025 йилда №36-сонли ҳамда Республика ихтисослаштирилган руҳий саломатлик илмий-амалий тиббиёт марказининг наркологик хизмати бўйича Тошкент шаҳар филиали 15.12.2025 йилда №55-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 16 февралда №03/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: абстинент синдром даврида аффектив бузилишлари яққол ифодаланган беморларни эрта хавф гуруҳига ажратиш орқали суицидал уринишлар, такрорий суицидал ҳаракатлар ва ижтимоий дезадаптациянинг олдини олиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: хавф гуруҳига кирувчи беморларни эрта аниқлаш орқали такрорий суицидал уриниш ҳамда реанимация ва интенсив терапия бўлимига госпитализациялар сонини камайиши натижасида ҳар бир бемор учун 1682800 сўмни тежаш имконини берган;
учинчи илмий янгилик: синтетик катинонларга қарам беморларда суицидал хулқ-атвор шаклланишига эмоционал юкламаларга толерантликнинг пасайиши, ижтимоий-психологик дезадаптациянинг юқори даражаси ҳамда суицидоген конфликтларнинг комплекс таъсири исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 октабрда №10-25/724-т сон билан тасдиқланган «Алгоритм оценки риска и коррекции суицидального поведения у пациентов с зависимостью от синтетических катинонов» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган руҳий саломатлик илмий-амалий тиббиёт марказининг наркологик хизмати бўйича Тошкент вилояти филиали 21.11.2025 йилда №36-сонли ҳамда Республика ихтисослаштирилган руҳий саломатлик илмий-амалий тиббиёт марказининг наркологик хизмати бўйича Тошкент шаҳар филиали 15.12.2025 йилда №55-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 16 февралда №03/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: синтетик катинонларга қарам беморларда шахсий хусусиятлар ва суицидоген конфликтларни эрта аниқлаш орқали суицидал хулқ-атвор шаклланиш хавфини камайтириш, беморларнинг ижтимоий мослашувини яхшилаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: синтетик катинонларга қарам беморларда шахсий хусусиятлар ва суицидоген конфликтларни эрта аниқлаш асосида индивидуал профилактика ва психокоррекцияни тўғри йўналтириш, реабилитация самарадорлигини ошириш ҳамда такрорий реабилитация курсига эҳтиёжни камайтириш орқали ҳар бир бемор учун 6664000 сўм тежаш имконини берган;
тўртинчи илмий янгилик: синтетик катинонларга қарам беморларда суицидал хулқ-атворни клиник-психологик коррекция қилиш дастури суицидоген омиллар таъсирини камайтириш, антисуицидал барьерни кучайтириш ва такрорий суицидал ҳаракатларнинг олдини олишга йўналтирилган мақсадли психокоррекцион блоклар билан такомиллаштирилганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 октабрда №10-25/724-т сон билан тасдиқланган «Алгоритм оценки риска и коррекции суицидального поведения у пациентов с зависимостью от синтетических катинонов» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган руҳий саломатлик илмий-амалий тиббиёт марказининг наркологик хизмати бўйича Тошкент вилояти филиали 21.11.2025 йилда №36-сонли ҳамда Республика ихтисослаштирилган руҳий саломатлик илмий-амалий тиббиёт марказининг наркологик хизмати бўйича Тошкент шаҳар филиали 15.12.2025 йилда №55-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 16 февралда №03/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: клиник-психологик дастурни амалиётга жорий этиш орқали синтетик катинонларга қарам беморларда такрорий суицидал ҳаракатлар хавфини пасайтириш, ремиссия барқарорлигини ошириш, оилавий-ижтимоий мослашувни яхшилаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: клиник-психологик дастурни амалиётга жорий этиш орқали беморларда қайта госпитализация ва такрорий реабилитацияга эҳтиёжни камайтириш ҳисобига қайта стационар даволаниш ва реабилитация курси харажатлари бўйича 8389500 сўм харажатларни қисқартириш имконини берган.