Абдуллазизова Умидахон Салохиддин қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Тарқоқ склерозни эрта ташхислаш ва оғирлигини прогнозлашда яллиғланиш биомаркерларини аҳамияти», 14.00.13 – Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Tib4553.
Илмий раҳбар: Мусаева Юлдуз Алписовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.04.
Расмий оппонентлар: Маджидова Якутхон Набиевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Исмоилова Раъно Олимджановна, тиббиёт фанлари доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади тарқоқ склероз касаллигини эрта ташхислашда олигоклонал занжирлар ва κ-эркин енгил занжирларининг (κFLC) диагностик сезгирлигини ҳамда касаллик фаоллиги ва кечиш оғирлигини башоратлашдаги аҳамиятини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тарқоқ склерозни эрта ташхислашда олигоклонал занжирларнинг интратекал IgG синтезининг ва яллиғланиш жараёнини акс эттирувчи сезгир иммунологик биомаркер сифатида касаллик фаоллигини эрта босқичларда аниқлаш ва клиник натижаларни яхшилаши исботланган;
олигоклонал занжирлар асосида шакллантирилган эрта ташхис ва беморларни дифференциал олиб бориш ёндашуви, касалликнинг прогрессияланиш суръатини секинлаштириши ҳамда EDSS шкаласи бўйича неврологик ногиронлик даражасининг ортишини ишончли камайтириши исботланган;
олигоклонал занжирлар мусбат ҳолатнинг марказий асаб тизимидаги интратекал иммун фаоллик даражасини акс эттириши ва касалликнинг клиник фаоллиги ҳамда МРТ кўрсаткичлари билан интратекал яллиғланиш ва демиелинизация фаоллигини акс эттириши туфайли мусбат корреляцион боғлиқлиги мавжудлиги аниқланган;
тарқоқ склерозни олигоклонал занжирлар асосида эрта ташхислаш ва тавсия этилган кўрсатмаларни қўллаш, терапевтик ёндашувни оптималлаштириш хисобига такрорий хуружлар частотасини камайтириши, оғир ва прогрессив шаклларга ўтиш хавфини пасайтириши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Тарқоқ склероз билан касалланган беморларни эрта ташхислаш, касалликнинг ноқулай кечиш хавфини баҳолаш ва ногиронлик даражасини камайтириш буйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: тарқоқ склерозни эрта ташхислашда олигоклонал занжирларнинг интратекал IgG синтези ва яллиғланиш жараёнини акс эттирувчи сезгир иммунологик биомаркер сифатида касаллик фаоллигини эрта босқичларда аниқлаш ҳамда клиник натижаларни яхшилашдаги аҳамияти бўйича таклифлар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-техник эксперт комиссиясининг 2025 йил 29 октябрдаги № 4-сонли хулосасига мувофиқ Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалиётига (2025 йил 7ноябрдаги 01/7/44-сонли буйруқ) ва Фарғона жамоат саломатлиги институти кўп тармоқли клиникаси амалиётига (2025 йил 7 ноябрдаги 37-сонли буйруқ) жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: тарқоқ склерозни эрта ташхислаш имкониятларини ошириш ва касалликни кеч аниқлаш хавфини камайтириш орқали беморларнинг функционал фаоллигини сақлаб қолиш ва ногиронлик шаклланишини секинлаштиришда намоён бўлди. Иқтисодий самарадорлиги: 15 нафар беморни текширишда иқтисодий фойда 9750000 сўмни, иқтисодий самарадорлик даражаси эса 76,5% ни ташкил этди. Хулоса: диагностик алгоритмни оптималлаштириш ҳисобига такрорий инструментал ва лаборатор текширувлар билан боғлиқ харажатларни камайтиришда ифодаланади.
иккинчи илмий янгилик: олигоклонал занжирлар асосида шакллантирилган эрта ташхис ва беморларни дифференциал олиб бориш ёндашуви, касалликнинг прогрессияланиш суръатини секинлаштириши ҳамда EDSS шкаласи бўйича неврологик ногиронлик даражасининг ортишини ишончли камайтириши бўйича таклифлар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-техник эксперт комиссиясининг 2025 йил 29 октябрдаги № 4-сонли хулосасига мувофиқ Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалиётига (2025 йил 7 ноябрдаги 01/7/44-сонли буйруқ) ва Фарғона жамоат саломатлиги институти кўп тармоқли клиникаси амалиётига (2025 йил 7 ноябрдаги 37-сонли буйруқ) жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: эрта ташхис қўлланилиши неврологик ногиронликнинг олдини олиш ва беморларнинг ҳаёт сифатини сақлашга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: ўз вақтида даволашни бошлаш орқали асоратлар ва госпитализациялар камайиб, 975000 сўмгача тежамкорлик таъминланди. Хулоса: олигоклонал занжирлар асосида ишлаб чиқилган эрта ташхис ва дифференциал ёндашув касалликнинг прогрессия суръатини статистик ишончли даражада секинлаштириши ҳамда EDSS шкаласи бўйича неврологик дефицитнинг ортишини чеклашда юқори клиник самарадорликка эга эканлиги илмий жиҳатдан асосланди.
учинчи илмий янгилик: олигоклонал занжирлар мусбат ҳолатнинг марказий асаб тизимидаги интратекал иммун фаоллик даражасини акс эттириши ва касалликнинг клиник фаоллиги ҳамда МРТ кўрсаткичлари билан интратекал яллиғланиш ва демиелинизация фаоллигини акс эттириши туфайли мусбат корреляцион боғлиқлиги мавжудлиги бўйича таклифлар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-техник эксперт комиссиясининг 2025 йил 29 октябрдаги № 4-сонли хулосасига мувофиқ Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалиётига (2025 йил 7 ноябрдаги 01/7/44-сонли буйруқ) ва Фарғона жамоат саломатлиги институти кўп тармоқли клиникаси амалиётига (2025 йил 7 ноябрдаги 37-сонли буйруқ) жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: терапевтик тактикани персоналлаштириб танлаш имконияти ва ногиронлик суръатларини камайтириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: даволаш-диагностика жараёнини рационаллаштириш ва асоратланган шаклларни олиб бориш харажатларини 975000 сўмга камайтириш имконини берди. Хулоса: олигоклонал занжирларнинг марказий асаб тизимида интратекал иммун фаоллик маркери сифатида клиник фаоллик ва нейровизуал кўрсаткичлар билан корреляцион боғлиқлиги аниқланиб, уларнинг касаллик кечишини баҳолаш ва прогнозлашдаги юқори диагностик ва прогностик аҳамияти исботланади.
тўртинчи илмий янгилик: тарқоқ склерозни олигоклонал занжирлар асосида эрта ташхислаш ва тавсия этилган кўрсатмаларни қўллаш, терапевтик ёндашувни оптималлаштириш хисобига такрорий хуружлар частотасини камайтириши, оғир ва прогрессив шаклларга ўтиш хавфини пасайтириши бўйича таклифлар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий-техник эксперт комиссиясининг 2025 йил 29 октябрдаги № 4-сонли хулосасига мувофиқ Андижон вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалиётига (2025 йил 7 ноябрдаги 01/7/44-сонли буйруқ) ва Фарғона жамоат саломатлиги институти кўп тармоқли клиникаси амалиётига (2025 йил 7 ноябрдаги 37-сонли буйруқ) жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: ихтисослаштирилган неврологик ёрдам сифати ва беморларнинг ўтказилаётган диагностик тадбирларга бўлган ишончини ошириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: даволаш-диагностика жараёнини рационаллаштириш ва асоратланган шаклларни олиб бориш харажатларини 975000 сўмга камайтириш имконини берди. Хулоса: олигоклонал занжирларга асосланган эрта ташхис ва клиник олиб бориш алгоритмини қўллаш такрорий хуружлар частотасини камайтириш, касалликнинг прогрессив шаклларига трансформация хавфини пасайтириш ва умумий клиник натижаларни яхшилайди.