Шатурсунова Мадина Абдужамиловнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Қандли диабетда суяк бўғим тизими бузилишлари патогенезининг метаболитик аспектлари», 14.00.16 – Нормал ва патологик физиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам В2025.3.PhD/Tib6290. 
Илмий раҳбарлар: Ахмедова Дилафруз Бахадировна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Карабаев Аминжон Гадаевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Жўраева Мохигул Агзамжоновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Хожа Аҳмад Яссавий номидаги Халқаро Қозоқ–Турк университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: диабетда суяк ва бўғим тизими бузилишларининг патогенетик механизмларининг ривожланишини олдиндан белгиловчи омилларнинг ўрни такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
аллоксанни уч марта киритиш орқали узоқ давом этадиган экспериментал гипергликемия моделида барқарор ўсиб борадиган гипергликемия, гликирланган гемоглобин даражасининг ошиши, инсулин концентрациясининг пасайиши ҳамда кортизол даражасининг ортиши орқали метаболик бузилишларнинг юқори хавф даражаси асосланган;
аллоксан билан индукция қилинган қандли диабетнинг узоқ муддатли кечиши шароитида суяк тўқимасида синтетик жараёнларнинг сусайиши, остеокластларнинг фаоллашиши, суяк тўқимасининг резорбция кўрсаткичларининг ошиши ҳамда бўғим тўқимаси таркибий ўзгаришларининг шаклланишидаги патогенетик механизмлар аниқланган;
суяк тўқимасининг шаклланиши ва резорбцияси жараёнлари ўртасидаги дисбаланс тажриба ҳайвонларида таняч-ҳаракат аппаратида ривожланадиган морфологик ўзгаришлар билан боғлиқлиги, шунингдек суяк резорбцияси кўрсаткичлари билан қондаги кортизол концентрацияси ўртасида мусбат, инсулин даражаси билан эса салбий корреляцион боғлиқлик мавжудлиги асосланган;
қандли диабет шароитида суяк ва бўғим тўқималарида яллиғланиш реакцияларининг ривожланиши, уларнинг тоғай ва субхондрал суякдаги деструктив ўзгаришлар билан узвий боғлиқлиги ҳамда яллиғланиш цитокинлари даражаси билан экспериментал моделларда бўғимлар шикастланишининг оғирлик даражаси ўртасида ишончли корреляцион боғлиқлик мавжудлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Қандли диабетда суяк-бўғин тизими бузишлари патогензининг метаболитик аспектларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янглилик: аллоксанни уч марта киритиш орқали узоқ давом этадиган экспериментал гипергликемия моделида барқарор ўсиб борадиган гипергликемия, гликирланган гемоглобин даражасининг ошиши, инсулин концентрациясининг пасайиши ҳамда кортизол даражасининг ортиши орқали метаболик бузилишларнинг юқори хавф даражаси асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи кенгаши томонидан 2025 йил 2 февралда 0225/482-t-сон билан тасдиқланган «Қандли диабетда суяк-буғин тизимида  юзага келадиган ўзгаришларни аниқлаш усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Андижон филиали бўйича 30.04.2025 йилдаги 01-10/13-сон, Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сурхондарё филиали бўйича 15.05.2025 йилдаги 19-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31/04-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: аллоксанли диабет шароитида гипергликемия моделлаштирилиши, барқарор равишда ўсиб борадиган гипергликемия, гликирланган гемоглобин даражасининг ошиши, инсулин концентрациясининг пасайиши, кортизол даражасининг ошиши орқали хавф даражасини баҳолаш орқали беморларнинг саломатлик ҳолатини тиклаш ва тиклаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида бир курс даволаниш учун сарфланадиган ўртача 1356000 сўм маблағлари қандли диабетни узоқ давом этадиган асоратларини олдини олиш орқали беморларни шифохонада қолиш муддатини қисқартириш ва меҳнат қобилиятини тезроқ тиклаш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: аллоксан билан индукция қилинган қандли диабетнинг узоқ муддатли кечиши шароитида суяк тўқимасида синтетик жараёнларнинг сусайиши, остеокластларнинг фаоллашиши, суяк тўқимасининг резорбция кўрсаткичларининг ошиши ҳамда бўғим тўқимаси таркибий ўзгаришларининг шаклланишидаги патогенетик механизмлар аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи кенгаши томонидан 2025 йил 2 февралда 0225/482-t-сон билан тасдиқланган «Қандли диабетда суяк-буғин тизимида  юзага келадиган ўзгаришларни аниқлаш усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Андижон филиали бўйича 30.04.2025 йилдаги 01-10/13-сон, Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сурхондарё филиали бўйича 15.05.2025 йилдаги 19-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31/04-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган усулни амалга ошириш натижалари ўткир ўлимга олиб келадиган қон йўқотиш натижасида юзага келган патогенетик ўзгаришларни янги, самаралироқ воситалар ёрдамида самарали тиклаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида бир курс даволаниш учун сарфланадиган ўртача 1356000 сўм маблағлари қандли диабетни узоқ давом этадиган асоратларини олдини олиш орқали беморларни шифохонада қолиш муддатини қисқартириш ва меҳнат қобилиятини тезроқ тиклаш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: суяк тўқимасининг шаклланиши ва резорбцияси жараёнлари ўртасидаги дисбаланс тажриба ҳайвонларида таняч-ҳаракат аппаратида ривожланадиган морфологик ўзгаришлар билан боғлиқлиги, шунингдек суяк резорбцияси кўрсаткичлари билан қондаги кортизол концентрацияси ўртасида мусбат, инсулин даражаси билан эса салбий корреляцион боғлиқлик мавжудлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи кенгаши томонидан 2025 йил 2 февралда 0225/482-t-сон билан тасдиқланган «Қандли диабетда суяк-буғин тизимида  юзага келадиган ўзгаришларни аниқлаш усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Андижон филиали бўйича 30.04.2025 йилдаги 01-10/13-сон, Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сурхондарё филиали бўйича 15.05.2025 йилдаги 19-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31/04-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қандли диабет негизида юзага келган ўзгаришлар суяк тўқимасини шакллантириш ва резорбция жараёнларидаги дисбаланс тажриба ҳайвонларнинг таняч-ҳаракат аппаратидаги морфологик ўзгаришлари, суяк резорбцияси кўрсаткичлари билан қондаги кортизол концентрацияси ўртасида мусбат корреляцион алоқалар ва инсулин даражаси билан салбий боғлиқлик ҳолатини олдини олиш, даволаш самарадорлигини ошириш ва шифохонада қолиш муддатини қисқартириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида бир курс даволаниш учун сарфланадиган ўртача 1356000 сўм маблағлари қандли диабетни узоқ давом этадиган асоратларини олдини олиш орқали беморларни шифохонада қолиш муддатини қисқартириш ва меҳнат қобилиятини тезроқ тиклаш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: қандли диабет шароитида суяк ва бўғим тўқималарида яллиғланиш реакцияларининг ривожланиши, уларнинг тоғай ва субхондрал суякдаги деструктив ўзгаришлар билан узвий боғлиқлиги ҳамда яллиғланиш цитокинлари даражаси билан экспериментал моделларда бўғимлар шикастланишининг оғирлик даражаси ўртасида ишончли корреляцион боғлиқлик мавжудлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи кенгаши томонидан 2025 йил 2 февралда 0225/482-t-сон билан тасдиқланган «Қандли диабетда суяк-буғин тизимида  юзага келадиган ўзгаришларни аниқлаш усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Андижон филиали бўйича 30.04.2025 йилдаги 01-10/13-сон, Академик Ё.Х.Турақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сурхондарё филиали бўйича 15.05.2025 йилдаги 19-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31/04-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қандли диабетнинг кеч ташхисланиши, даволашдаги камчилликлар, суяк ва бўғим тўқималарида яллиғланиш реакцияларининг ривожланишига олиб келиши, бу эса тоғай ва субхондрал суякдаги ўзгаришларга сабаб бўлиши, яллиғланиш цитокинлар даражаси ва тажриба моделларда бўғимлар заҳарланишининг даражаси ўртасида корреляцион боғлиқликни инобатга олган тартибида даволашнинг янада самарали усулини жорий этиш асорталарни олдини олиш ўлим ва интоксикaция даражасини камайтириш орқали беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида бир курс даволаниш учун сарфланадиган ўртача 1356000 сўм маблағлари қандли диабетни узоқ давом этадиган асоратларини олдини олиш орқали беморларни шифохонада қолиш муддатини қисқартириш ва меҳнат қобилиятини тезроқ тиклаш натижасида иқтисод қилинади.