Суюнов Рашид Уктамовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Асаларилар варроатозининг эпизоотологияси ва олинган асални ветеринария-санитария жиҳатдан баҳолаш”, 03.00.06 - Зоология (ветеринария фанлари), 16.00.04 - Ветеринария фармакологияси ва токсикологияси. Ветеринария санитарияси, экологияси, зоогигиенаси ва ветеринар-санитария экспертизаси (ветеринария фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам B2025.1.PhD/В151
Илмий раҳбар: Юнусов Худайназар Бекназарович, биология фанлари доктори, профессор, Ибрагимов Фуркат Буриевич, ветеринария фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номиСамарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети, DSc.08/2025.27.12.В.11.01.
Расмий оппонентлар: Холиқов Аброр Азамович, ветеринария фанлари доктори, доцент; Исаев Жасур Музаффарович, ветеринария фанлари бўйича фалсафа доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети ҳузуридаги Л.М.Исаев номидаги микробиология, вирусология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий тадқиқот институтини.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Асалариларда варроатознинг тарқалиш даражаси ва йил фасллари бўйича эпизоотик динамикасини аниқлаш, касалликка қарши хорижий ва маҳаллий дори воситаларини синовдан ўтказиш, шунингдек, варроатоз билан зарарланган асаларилардан олинган асални ветеринария-санитария жиҳатдан баҳолаш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Асалари варроатозининг инвазия экстенсивлиги Самарқанд вилоятида ўртача 33,3 %, Қашқадарё вилоятида 40 %, Бухоро вилоятида 23,3 % ва Хоразм вилоятида 30 % ни ташкил этиши аниқланган;
Варроатознинг мавсумий динамикаси, баҳор фаслида ўртача 26,6 % ни, ёз фаслида 33,3 % ни, куз фаслида 21,7 % ни, қиш фаслида эса 13,3 % ни ташкил этганлиги ҳамда инвазия экстенсивлигининг энг юқори кўрсаткичи ёз фаслига тўғри келиши аниқланган; 
илк бор қиёсий тажрибалар асосида Бипин-Т ва Флуцин препаратларининг варроатозга қарши самарадорлиги баҳоланди. Ўтказилган тадқиқотлар натижаларига кўра, Бипин-Т препарати 92,1 %, Флуцин препарати эса 89,7 % даволовчи таъсирга эга эканлиги илмий жиҳатдан исботланди;
Варроатоз билан зарарланган асаларилар оилаларидан олинган асал намуналарининг ҳиди, таъми ва консистенсияси соғлом асаларилар асалига нисбатан мос равишда 1,4; 1,3 ва 1,33 баллга паст эканлиги аниқланган;
Варроатоз билан зарарланган асаларилар оилаларидан олинган асалда намлик миқдори 2,9 % га юқори, диастаза ферменти фаоллиги 4,1 Готе бирлигига паст, пҲ кўрсаткичи 0,4 га кислоталиги юқори, ҳамда инверт шакар миқдори 7 % га камлиги илмий асосланган;
асалариларнинг  варроатозида улардан олинган асал намуналарида қўрғошин (0,12 мг/кг), кадмий (0,06 мг/кг) ҳамда амитраз қолдиқлари (0,13 мг/кг) миқдори ГОСТ стандартида рухсат этилган даражадан юқори экани аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Асаларилар варроатозининг эпизоотологияси ва олинган асални ветеринария санитария жиҳатдан баҳолаш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқотлар натижалари асосида: 
“Асаларилар варроатози ва зарарланган асаларилар оилаларидан олинган асални ветеринария-санитария жиҳатидан баҳолаш” бўйича илмий-амалий тавсиялар ишлаб чиқилган, тасдиқланган ва асаларичилик амалиётига жорий этилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025 йил 18-декабрдаги №02/23- 941- сон маълумотномасига асосан). Мазкур тавсиялар қўллаш натижасида асаларичилик хўжаликларида варроатозни 92,1% га камайгани, асалариларнинг ўлими эса 8% дан ошмагани ҳамда олинган асалда диастаза ферменти фаоллигини 4,1 Готе бирлигига, инверт шакар миқдорини 7 % оширишга эришилган; 
Варроатозга қарши Флуцин препаратини (1 мл/5 л дозада 7 кун оралиғида 3 марта пуркаш усулида) қўллаш бўйича илмий асосланган хулосалар ишлаб чиқилиб хўжаликларга жорий этилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025 йил 18-декабрдаги №02/23- 941- сон маълумотномасига асосан). Натижада фермер хо'жаликларида ворроатоз касаллигини камайишига, дори препаратлари қолдиғи мавжуд бўлмаган экспортбоб асал етиштиришга эришилган; 
Варроатозда олинган асал таркибининг органолептик, биокимёвий ва токсикологик таркибини аниқлаш асосида асалнинг ҳиди, таъми, консистенсияси, диастаза ферменти фаоллиги, пҲ кўрсаткичи, инверт шакар миқдори, қўрғошин, кадмий, амитраз қолдиқлари миқдорини аниқлашга асосланиб баҳолаш усули ишлаб чиқилган ва амалиётга жорий қилинган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025 йил 18-декабрдаги №02/23- 941- сон маълумотномасига асосан). Натижада экспорт қилинадиган асални ветеринария санитария жиҳатдан комплекс баҳолашга эришилган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish