Сафаева Ширинхон Фуркатовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Хомиладор аёлларда тромбофилияда плацента етишмовчилигини ташхислашнинг лаборатор маркёрлари” 14.00.25 – Клиник лаборатор ва функционал диагностика  (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Tib5221.
Илмий раҳбар: Усманова Дурдона Джурабаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.02 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Муминова Нигора Хайритдиновна тиббиёт фанлари доктори, доцент; Ахмедова Нилуфар Шариповна тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга мойилик.
II. Тадқиқот мақсади тромбофилия фонида ва у билан боғлиқ бўлган ҳомиладорликнинг кечиши ҳамда туғруқ давридаги асоратларда фетоплацентар етишмовчилигининг ривожланишида MTHFR нинг фолат алмашинуви генлари полиморфизмининг аҳамиятини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тромбофилия билан оғриган ҳомиладор аёлларда қон ивишининг кучайиши ҳисобига, ўз-ўзидан бола ташлаш, эрта туғруқ ва янги туғилган чақалоқларда туғруқдан кейинги патологияларнинг ривожланиш эҳтимоли ошиши ҳисобига ҳомиладорлик жараёнида асоратлар кузатилиш хавфи аниқланган;
тромбофилия фонида фетоплацентар етишмовчилик бўлган ҳомиладор аёлларда ҚФТВ, ПТИ, фибриногеннинг ортиши ва ҚИВ нинг қисқариши аниқланган;
ITGB3 генининг 1565 T>C генетик полиморфизмининг тромботик ҳолатлар ҳавфини баҳолаш ва юқори хавф остида бўлган шахслар учун профилактика чораларини ишлаб чиқиш учун диагностик қиймати исботланган;
фолий кислотаси метаболизми бузилишларининг муҳим маркёри бўлган MTR генининг 2756 A>G генетик полиморфизмининг генетик скрининг ва шахсийлаштирилган терапевтик стратегияларни ишлаб чиқиш учун прогностик қиймати исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: 
Хомиладор аёлларда тромбофилияда плацента етишмовчилигини ташхислашнинг лаборатор маркёрларини баҳолаш бўйича олинган натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: тромбофилия билан оғриган ҳомиладор аёлларда қон ивишининг кучайиши ҳисобига, ўз-ўзидан бола ташлаш, эрта туғруқ ва янги туғилган чақалоқларда туғруқдан кейинги патологияларнинг ривожланиш эҳтимоли ошиши ҳисобига ҳомиладорлик жараёнида асоратлар кузатилиш хавфи аниқланганлиги Андижон вилояти Перинатал ихтисослаштирилган Она ва бола маркази филиалининг 2025 йил 31 мартдаги 27-сонли буйруғи ва Навоий вилояти Перинатал ихтисослаштирилган Она ва бола маркази филиалининг 2025 йил 23 апрелдаги 81-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 07 июлдаги 21/43-сонли ягона хулосаси) Ижтимоий самарадорлиги: тромбофилияда ҳомиладорлик асоратлари хавфига доир олинган маълумотларни амалиётга татбиқ этиш ҳомиладорларда гиперкоагуляцион ҳолатларни ўз вақтида аниқлаш ва профилактика қилиш ҳисобига ўз-ўзидан ҳомила тушишлар, муддатидан олдин туғруқлар ва перинатал йўқотишлар частотасини камайтиришга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: олинган натижаларни қўллаш асоратланган ҳомиладорликларни, муддатидан олдин туғруқларни ва неонатал патологияларни даволаш харажатларини қисқартиришни таъминлайди, шунингдек янги туғилган чақалоқларни узоқ муддатли стационар даволаш ва реабилитацияга бўлган эҳтиёжни камайтиради. Бу соғлиқни сақлаш ресурсларидан оқилона фойдаланишга, перинатал касалланиш ва ногиронлик билан боғлиқ иқтисодий йўқотишларни камайтиришга, шунингдек акушерлик-гинекологик ёрдамнинг умумий самарадорлигини оширишга хизмат қилади. Хулоса: олинган натижалар акушерлик ва перинатал асоратлар частотасини камайтириш учун тромбофилик бузилишларни эрта ташхислаш ва патогенетик жиҳатдан асосланган профилактика ўтказиш зарурлигини асослаб беради.
иккинчи илмий янгилик: тромбофилия фонида фетоплацентар етишмовчилик бўлган ҳомиладор аёлларда ҚФТВ, ПТИ, фибриногеннинг ортиши ва ҚИВ нинг қисқариши аниқланганлиги Андижон вилояти Перинатал ихтисослаштирилган Она ва бола маркази филиалининг 2025 йил 31 мартдаги 27-сонли буйруғи ва Навоий вилояти Перинатал ихтисослаштирилган Она ва бола маркази филиалининг 2025 йил 23 апрелдаги 81-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 07 июлдаги 21/43-сонли ягона хулосаси) Ижтимоий самарадорлиги: тромбофилия фонида фетоплацентар етишмовчилиги бўлган ҳомиладорларда гемостаз тизими кўрсаткичлари ўзгаришларини (АЧТВ, ПТИ, фибриногеннинг ошиши ва қон ивиш вақтининг қисқариши) аниқлаш қон ивиш тизимидаги бузилишларни ўз вақтида коррекция қилиш имконини бериб, бу акушерлик ва перинатал асоратлар хавфини камайтиришга, янги туғилган чақалоқлар яшовчанлиги ва саломатлигини оширишга, аёллар ҳаёт сифатини яхшилашга ҳамда аҳолининг репродуктив салоҳиятини мустаҳкамлашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлик: тадқиқот натижаларини қўллаш асоратланган ҳомиладорликлар, муддатидан олдин туғруқлар ва неонатал патологияларни даволаш харажатларини қисқартиришни таъминлайди. Гемостаз тизими бузилишларини ўз вақтида ташхислаш ва коррекция қилиш интенсив терапия ҳамда узоқ муддатли стационар кузатувга бўлган эҳтиёжни камайтиради, бу эса акушерлик ёрдамининг иқтисодий самарадорлигини ва соғлиқни сақлаш ресурсларидан фойдаланиш оқилоналигини оширади. Хулоса: ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, тромбофилия фонида фетоплацентар етишмовчилиги бўлган ҳомиладор аёлларда гемостаз тизимида яққол ўзгаришлар кузатилади, улар АЧТВ, ПТИ ва фибриноген кўрсаткичларининг ошиши, шунингдек қон ивиш вақтининг қисқариши билан намоён бўлади. Олинган натижалар мазкур тоифадаги ҳомиладорларда қон ивиш кўрсаткичларини динамик лаборатор назорат қилиш, бузилишларни ўз вақтида коррекция қилиш ва перинатал асоратларнинг олдини олиш зарурлигини тасдиқлайди.
учинчи илмий янгилик: ITGB3 генининг 1565 T>C генетик полиморфизмининг тромботик ҳолатлар ҳавфини баҳолаш ва юқори хавф остида бўлган шахслар учун профилактика чораларини ишлаб чиқиш учун диагностик қиймати исботланганлиги Андижон вилояти Перинатал ихтисослаштирилган Она ва бола маркази филиалининг 2025 йил 31 мартдаги 27-сонли буйруғи ва Навоий вилояти Перинатал ихтисослаштирилган Она ва бола маркази филиалининг 2025 йил 23 апрелдаги 81-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 07 июлдаги 21/43-сонли ягона хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ITGB3 гени 1565 T>C генетик полиморфизмини аниқлаш тромботик ҳолатларга юқори мойиллиги бўлган шахсларни доклиник босқичда аниқлаш имконини беради. Бу асоратларни эрта профилактика қилишга, репродуктив ёшдаги аёллар ва ҳомиладорларда тромбозлар частотасини камайтиришга, жамоат саломатлиги кўрсаткичлари ва аҳоли ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: ITGB3 гени 1565 T>C полиморфизми бўйича генетик тестлашни қўллаш диагностик ва профилактик чора-тадбирларни оптималлаштиришни таъминлайди, тромботик асоратлар ва уларнинг оқибатларини даволаш учун сарфланадиган харажатларни қисқартиради, қимматбаҳо терапия ва узоқ муддатли госпитализацияга бўлган эҳтиёжни камайтиради, шу билан тиббий ёрдамнинг иқтисодий самарадорлигини оширади. Хулоса: ITGB3 гени 1565 T>C генетик полиморфизмининг тромботик ҳолатлар хавфини баҳолашдаги диагностик аҳамияти тромбофилияга мойиллиги бўлган шахсларни текшириш комплексига ITGB3 молекуляр-генетик таҳлилини киритишнинг мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди, бу эса хавфни эрта прогноз қилиш ва индивидуал профилактик чора-тадбирларни ишлаб чиқиш имконини беради.
туртинчи илмий янгилик: фолий кислотаси метаболизми бузилишларининг муҳим маркёри бўлган MTR генининг 2756 A>G генетик полиморфизмининг генетик скрининг ва шахсийлаштирилган терапевтик стратегияларни ишлаб чиқиш учун прогностик қиймати исботланганлиги Андижон вилояти Перинатал ихтисослаштирилган Она ва бола маркази филиалининг 2025 йил 31 мартдаги 27-сонли буйруғи ва Навоий вилояти Перинатал ихтисослаштирилган Она ва бола маркази филиалининг 2025 йил 23 апрелдаги 81-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 07 июлдаги 21/43-сонли ягона хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: MTR гени 2756 A>G генетик полиморфизмини аниқлаш фолат кислотаси метаболизми бузилган ҳамда ҳомиладорлик асоратлари ва тромботик ҳолатлар ривожланиши хавфи юқори бўлган шахсларни аниқлаш имконини бериб, генетик скрининг дастурларини такомиллаштиришга, туғма аномалиялар профилактикаси самарадорлигини оширишга ва аҳолининг репродуктив саломатлигини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: MTR гени 2756 A>G полиморфизми бўйича генетик тестлашни қўллаш хавф гуруҳига кирувчи шахсларни эрта аниқлаш ва метаболик бузилишларни ўз вақтида коррекция қилиш ҳисобига соғлиқни сақлаш ресурсларидан оқилона фойдаланишга ёрдам беради. Бу ҳомиладорлик асоратлари, туғма патологиялар ва тромботик ҳолатларни даволаш харажатларини камайтириш, шунингдек кейинги тиббий ва ижтимоий реабилитация сарфларини қисқартириш имконини беради. Хулоса: MTR гени 2756 A>G полиморфизмининг фолат кислотаси метаболизми бузилишлари маркери сифатидаги прогностик аҳамияти исботланди, бу бузилишлар ҳомиладорлик асоратлари ва тромботик ҳолатлар шаклланишига олиб келади. Олинган натижалар ушбу генетик вариант таҳлилини репродуктив ёшдаги аёллар ва ҳомиладорларни комплекс текширув дастурига киритишнинг мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди, бу эса хавфни эрта прогноз қилиш ва шахсийлаштирилган профилактик ҳамда терапевтик стратегияларни ишлаб чиқиш имконини беради.