Исламова Надира Улугбековнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Тизза бўғими сурункали синовит билан касалланган беморларда синовиал суюқликни текширишнинг диагностик аҳамияти ва истиқболлари», 03.00.01 – Биокимё (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.PhD/Tib4193.
Илмий раҳбар: Иноятова Фируза Ҳидоятовна, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Халиков Каххор Мирзаевич, тиббиёт фанлари номзоди, доцент; Мухамеджанова Нодира Исмаилджановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Хожа Aҳмад Яссавий номидаги халқаро қозоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: ўткир ва сурункали синовитларда синовиал суюқликни ўрганишнинг тизза бўғимидаги яллиғланиш-деструктив жараёнлар оғирлигини ва остеоартрит ривожланиши хавфини башоратлашдаги диагностик аҳамиятини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор синовит билан оғриган беморларда касалликнинг сурункали кечишида полинуклеарлар, рагоцитлар, гистиоцитлар ва макрофаглар, шунингдек, сийдик кислотаси ҳамда Шарко-Лейдиг кристалларининг юқори частотаси ва концентрацияси ҳисобига синовиал суюқликда лейкоцитлар миқдорининг ошиши, ўткир синовитларда эса эритроцититлар миқдорининг янада яққол ошиши аниқланган;
ўткир ва сурункали синовит билан оғриган беморларда қон зардоби ва, айниқса, синовиал суюқликда каталаза фаоллиги пасайиши фонида МДА миқдорининг ошганлиги прооксидант ва антиоксидант тизимлар мувозанати бузилгани ҳамда мембрано-деструктив жараёнлар жадаллашганидан далолат бериши исботланган;
тизза бўғими синовитларида қон зардоби ва синовиал суюқликдаги ўткир фазали, айниқса, сурункали кечишда, маҳаллий даражада ошиши микроциркуляция бузилиши, гипоксия ва веноз димланиш билан боғлиқ яллиғланиш-деструктив жараёнлар оғирлигини акс эттирадиган СРO ва ТNF-α ҳамда гипоксия-индуцирланган омил HIF-1α оқсилларнинг патогенетик ва диагностик аҳамияти асосланган;
маҳаллий даражадаги биокимёвий кўрсаткичларда тизимли қон айланишига нисбатан янада яққол ўзгариши аниқланиб, бу яллиғланиш жараёни даражасини баҳолаш мезонларини ишлаб чиқиш ва тизза бўғими остеоартрити ривожланиш хавфини прогнозлаш имконини бериши, шунингдек, ўткир ва сурункали синовитли беморларни диагностика қилиш ва стратификациялашда TNF-α ва HIF-1α ни кенгайтирилган маркерлар панелига киритиш мақсадга мувофиқлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўткир ва сурункали синовитларда синовиал суюқликни ўрганишнинг тизза бўғимидаги яллиғланиш-деструктив жараёнлар оғирлигини ва остеоартрит ривожланиши хавфини башоратлашдаги диагностик аҳамиятини баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор синовит билан оғриган беморларда касалликнинг сурункали кечишида полинуклеарлар, рагоцитлар, гистиоцитлар ва макрофаглар, шунингдек, сийдик кислотаси ҳамда Шарко-Лейдиг кристалларининг юқори частотаси ва концентрацияси ҳисобига синовиал суюқликда лейкоцитлар миқдорининг ошиши, ўткир синовитларда эса эритроцититлар миқдорининг янада яққол ошиши аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи-эксперт кенгашининг 24.03.2025 йилдаги 03.25/510-сон билан тасдиқланган «Синовитларда синовиал суюқликни текширишнинг замонавий усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт институти бўйича 05.09.2025 йилдаги Т-02/08/1999-сон ва Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти бўйича 21.05.2025 йилдаги 1-А/377-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/25-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: артроскопия пайтида олинадиган синовиал суюқликдан фойдаланиб, инновацион диагностика усулларида эришилган ютуқлар яллиғланиш жараёнининг оғирлик даражасига эрта ташхис қўйиш, тизза бўғими синовитларини даволашда табақалаштирилган ёндашувларни ишлаб чиқиш ҳамда даволаш натижасини прогнозлаш имконини беради. Бу ўз навбатида беморнинг ҳаёт сифатини яхшилашга, меҳнат қобилиятини оширишга ва ногиронлик кўрсаткичларини камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 840000 сўм маблағлари таклиф этилган усулда сурункали синовитни эрта аниқлаш орқали беморни стационарда қолиш муддатини 10 кундан 7 кунгача қисқартириш, мунтазам равишда дори-дармонларни қабул қилиш ва шифокорга кейинги ташрифларни 1-2 ойдан 6 ойгача бир мартага қисқартириш ҳамда ногирнлик даражасини камайтириш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: ўткир ва сурункали синовит билан оғриган беморларда қон зардоби ва, айниқса, синовиал суюқликда каталаза фаоллиги пасайиши фонида МДА миқдорининг ошганлиги прооксидант ва антиоксидант тизимлар мувозанати бузилгани ҳамда мембрано-деструктив жараёнлар жадаллашганидан далолат бериши исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи-эксперт кенгашининг 24.03.2025 йилдаги 03.25/510-сон билан тасдиқланган «Синовитларда синовиал суюқликни текширишнинг замонавий усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт институти бўйича 05.09.2025 йилдаги Т-02/08/1999-сон ва Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти бўйича 21.05.2025 йилдаги 1-А/377-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/25-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: артроскопия пайтида олинадиган синовиал суюқликдан фойдаланиб, инновацион диагностика усулларида эришилган ютуқлар яллиғланиш жараёнининг оғирлик даражасига эрта ташхис қўйиш, тизза бўғими синовитларини даволашда табақалаштирилган ёндашувларни ишлаб чиқиш ҳамда даволаш натижасини прогнозлаш имконини беради. Бу ўз навбатида беморнинг ҳаёт сифатини яхшилашга, меҳнат қобилиятини оширишга ва ногиронлик кўрсаткичларини камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 840000 сўм маблағлари таклиф этилган усулда сурункали синовитни эрта аниқлаш орқали беморни стационарда қолиш муддатини 10 кундан 7 кунгача қисқартириш, мунтазам равишда дори-дармонларни қабул қилиш ва шифокорга кейинги ташрифларни 1-2 ойдан 6 ойгача бир мартага қисқартириш ҳамда ногирнлик даражасини камайтириш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: тизза бўғими синовитларида қон зардоби ва синовиал суюқликдаги ўткир фазали, айниқса, сурункали кечишда, маҳаллий даражада ошиши микроциркуляция бузилиши, гипоксия ва веноз димланиш билан боғлиқ яллиғланиш-деструктив жараёнлар оғирлигини акс эттирадиган СРO ва ТNF-α ҳамда гипоксия-индуцирланган омил HIF-1α оқсилларнинг патогенетик ва диагностик аҳамияти асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи-эксперт кенгашининг 24.03.2025 йилдаги 03.25/510-сон билан тасдиқланган «Синовитларда синовиал суюқликни текширишнинг замонавий усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт институти бўйича 05.09.2025 йилдаги Т-02/08/1999-сон ва Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти бўйича 21.05.2025 йилдаги 1-А/377-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/25-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: артроскопия пайтида олинадиган синовиал суюқликдан фойдаланиб, инновацион диагностика усулларида эришилган ютуқлар яллиғланиш жараёнининг оғирлик даражасига эрта ташхис қўйиш, тизза бўғими синовитларини даволашда табақалаштирилган ёндашувларни ишлаб чиқиш ҳамда даволаш натижасини прогнозлаш имконини беради. Бу ўз навбатида беморнинг ҳаёт сифатини яхшилашга, меҳнат қобилиятини оширишга ва ногиронлик кўрсаткичларини камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 840000 сўм маблағлари таклиф этилган усулда сурункали синовитни эрта аниқлаш орқали беморни стационарда қолиш муддатини 10 кундан 7 кунгача қисқартириш, мунтазам равишда дори-дармонларни қабул қилиш ва шифокорга кейинги ташрифларни 1-2 ойдан 6 ойгача бир мартага қисқартириш ҳамда ногирнлик даражасини камайтириш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: маҳаллий даражадаги биокимёвий кўрсаткичларда тизимли қон айланишига нисбатан янада яққол ўзгариши аниқланиб, бу яллиғланиш жараёни даражасини баҳолаш мезонларини ишлаб чиқиш ва тизза бўғими остеоартрити ривожланиш хавфини прогнозлаш имконини бериши, шунингдек, ўткир ва сурункали синовитли беморларни диагностика қилиш ва стратификациялашда TNF-α ва HIF-1α ни кенгайтирилган маркерлар панелига киритиш мақсадга мувофиқлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи-эксперт кенгашининг 24.03.2025 йилдаги 03.25/510-сон билан тасдиқланган «Синовитларда синовиал суюқликни текширишнинг замонавий усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт институти бўйича 05.09.2025 йилдаги Т-02/08/1999-сон ва Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти бўйича 21.05.2025 йилдаги 1-А/377-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/25-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: артроскопия пайтида олинадиган синовиал суюқликдан фойдаланиб, инновацион диагностика усулларида эришилган ютуқлар яллиғланиш жараёнининг оғирлик даражасига эрта ташхис қўйиш, тизза бўғими синовитларини даволашда табақалаштирилган ёндашувларни ишлаб чиқиш ҳамда даволаш натижасини прогнозлаш имконини беради. Бу ўз навбатида беморнинг ҳаёт сифатини яхшилашга, меҳнат қобилиятини оширишга ва ногиронлик кўрсаткичларини камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 840000 сўм маблағлари таклиф этилган усулда сурункали синовитни эрта аниқлаш орқали беморни стационарда қолиш муддатини 10 кундан 7 кунгача қисқартириш, мунтазам равишда дори-дармонларни қабул қилиш ва шифокорга кейинги ташрифларни 1-2 ойдан 6 ойгача бир мартага қисқартириш ҳамда ногирнлик даражасини камайтириш натижасида иқтисод қилинади.