Шамадинова Наргис Эркиновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Маҳаллий минерал хомашё ва саноат чиқиндиси асосида оловбардош алюмофосфатли елим композициясини физик-кимёвий хоссалари», 02.00.13 – Ноорганик моддалар ва улар асосидаги материаллар технологияси (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.2.PhD/Т2767.
Илмий раҳбар: Жалилов Абдухалил, техника фанлари номзоди, доцент
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент кимё-технология институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Термиз давлат университети, DSc.03/2025.27.12.К/Т.12.05.
Расмий оппонентлар: Шукуров Жамшид Султонович, техника фанлари доктори, профессор; Эшмуродов Хуршид Эсанбердиевич, техника фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: фаоллаштирилган иккиламчи алюминий оксиди, хром оксиди, маҳаллий минерал хом ашёси ва ортофосфат кислотаси асосида оловбардош елим олиш технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ишланган фаол алюминий оксиди, Cр2О3 каолин ва гилнинг фосфат боғловчи билан ўзаро таъсир қонуниятлари аниқланган, унинг асосида самарадор оловбардош елим таркиби ишлаб чиқилган;
фаоллаштирилган Ал2О3, Cр2О3, каолин, гил асосида олинган ўтга чидамли елим ҳамда фосфатли ўтга чидамли моддалар ва боғловчиларнинг физик-механик ҳамда иссиқлик хусусиятлари аниқланган;
Ал2О3 ва Cр2О3-Ҳ3ПО4 таркибли оловбардош елимга 13-15% миқдорида гилли қўшимчалар – ўтга чидамли гил ёки каолиннинг киритилиши оловбардош елимнинг технологик ва термомеханик хусусиятларини яхшилаши исботланган;
иссиқлик-механик таҳлил натижасида 300°C да иссиқлик билан ишлов берилган оловбардош елим учун 700-800°C ҳарорат оралиғида бирламчи иситиш вақтида аморф фазанинг кристалланишининг бошланиши сабабли узилишга мустаҳкамлик 5,2МПа дан 1100°C гача иккиламчи иситиш давомида мустаҳкамликнинг 7,4МПа га ортиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Маҳаллий хом ашёлар ва саноат чиқиндилари асосида ўтга ва иссиқликка чидамли алюмофосфатли елим материалларини олиш, атрофидаги экологик муҳитни яхшилаш учун кучли ишқорий муҳитга эга бўлган дистиллер суюқлигини қайта ишлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
маҳаллиу минерал хом ашуо ва саноат сҳиқиндиси асосида оловбардош алууминиуфосфатли уелим таркиби «БЕКАБОД ОГНЕУРОР» қўшма корхонасида амалиётга жорий қилинган («БЕКАБОД ОГНЕУРОР» қўшма корхонасининг 2023 йил 31 майдаги маълумотномаси). Натижада, саноат сҳиқиндилари, фаоллаштирилган алууминиу оксиди, хром оксиди, каолин, гилтурроқ ва Ҳ3РО4 асосида ууқори техник хусусиуатларга эга боълган оловбардош алуумофосфат уелимлар олиш имконини берган;
эксрлуатациуа ҳарорати 1100 °С гасҳа боълган песҳлар усҳун конструксиуаларининг қопламаларини қуриш усҳун оловбардош алюмофосфат уелимини ишлаб сҳиқариш ва қоъллаш технологиуаси «БЕКАБОД ОГНЕУРОР» қўшма корхонасида амалиётга жорий қилинган («БЕКАБОД ОГНЕУРОР» қўшма корхонасининг 2023 йил 31 майдаги маълумотномаси). Натижада, маҳаллий хомашёлар асосида оловбардош фосфат уелимларни ишлаб сҳиқариш имконини берган.