Аллаяров Сухроб Рустамовичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Яшил иқтисодиёт шароитида экологик инновацияларни молиялаштириш механизмларини такомиллаштириш”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.DSc/Iqt1035.
Илмий маслаҳатчи: -
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.I.23.05.
Расмий оппонентлар: иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Ҳайдаров Низомиддин Ҳамроевич; иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Усмонов Қаҳрамон Акбаралиевич; иқтисодиёт фанлари доктори, Алимардонов Мухаммадали Ибрагимович.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Бизнес ва тадбиркорлик олий мактаби.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Экологик инновацияларни молиялаштириш методологиясини такомиллаштиришга қаратилган илмий-услубий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
услубий ёндашувга кўра “экологик инновация” тушунчаси атроф-муҳитга салбий таъсирни камайтириш, табиий ресурслардан оқилона ва барқарор фойдаланиш, шунингдек, яшил иқтисодиёт тамойилларини амалиётга жорий этиш мақсадида яратилган ҳамда татбиқ этиладиган илғор технологиялар, экологик маҳсулотлар, хизматлар, бошқарув ҳамда молиявий механизмларни ўз ичига олган инновацион фаолият шакли сифатида такомиллаштирилган;
яшил иқтисодий инфратузилмага катта миқдордаги давлат капиталини йўналтириш мақсадида давлат капитал маблағларини босқичма-босқич 5 йил давомида жами давлат инвестицияларининг 25 фоизигача “яшил” иқтисодиёт инфратузилмасига йўналтириш, таклиф этилган;
экологик тамойилларни ўзининг кундалик ҳаётига жорий этишда юқори кўрсаткичларга эришганларга “Экофаол фуқаро” мақомини бериш ҳамда улар учун давлат хизматларидан фойдаланишда 10 фоиз чегирма ва давлат улуши 50 фоиздан юқори бўлган банкларда истеъмол кредитини олишда чегирма тақдим этиш таклиф этилган;
қурилиш материаллари ишлаб чиқариш ва кимё саноатида экологик нормативларни индивидуал эмас, балки тармоқ усулида белгилаш амалиётини жорий этиш, ушбу тармоқларда экологик талабларни молиялаштириш жараёнини стандартлаштириш, ресурсларни мақсадли йўналтириш, ҳамда халқаро экологик фондлар ва яшил облигациялар орқали жалб қилинадиган сармоялар ҳажмини 25 фоизга ошириш таклиф этилган;
қиймати 10 миллион АҚШ доллардан юқори бўлган давлат-хусусий шериклик асосида янги лойиҳаларни “Соурcе” халқаро платформаси ва “ПИЕРС” тизими билан интеграция қилиш орқали лойиҳаларнинг «яшил компонент»лари ва барқарор ривожланиш мақсадларига мослигини баҳолашни йўлга қўйиш таклиф этилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Яшил иқтисодиёт шароитида экологик инновацияларни молиялаштириш механизмларини такомиллаштириш юзасидан олинган илмий натижалар асосида:
услубий ёндашувга кўра “экологик инновация” тушунчаси атроф-муҳитга салбий таъсирни камайтириш, табиий ресурслардан оқилона ва барқарор фойдаланиш, шунингдек, яшил иқтисодиёт тамойилларини амалиётга жорий этиш мақсадида яратилган ҳамда татбиқ этиладиган илғор технологиялар, экологик маҳсулотлар, хизматлар, бошқарув ҳамда молиявий механизмларни ўз ичига олган инновацион фаолият шакли сифатида такомиллаштириш таклифи , Олий ўқув юрти талабалари учун мўлжалланган “Экологик менежмент” номли дарслик тайёрлашда фойдаланилган (Тошкент давлат иқтисодиёт университети ректорининг 2025 – йил 10-октябрдаги 422-сонли буйруғи). Мазкур илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши натижасида олий ўқув юрти талабалари ва бўлғуси мутахассисларда яшил иқтисодиёт шароитида экологик инновацияларни молиялаштириш механизмларини таҳлил қилиш, яшил молиялаштиришга доир назарий ҳамда амалий билимларни янада чуқурлаштиришга янги билимлар ва кўникмаларнинг шаклланишига имкон яратилган.
яшил иқтисодий инфратузилмага катта миқдордаги давлат капиталини йўналтириш мақсадида давлат капитал маблағларини босқичма-босқич 5 йил давомида жами давлат инвестицияларининг 25 фоизигача “яшил” иқтисодиёт инфратузилмасига йўналтириш, таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 30-январдаги “Ўзбекистон - 2030” стратегиясини “Атроф-муҳитни асраш ва “яшил иқтисодиёт” йилида амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисида ПФ-16-сон Фармонини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис Қонунчилик Палатасининг Бюджет ва иқтисодий масалалар Қўмитасининг 2025 йил 16 октябрдаги 04/2-11-45 сонли маълумотномаси). Натижада, 250 миллион евро миқдоридаги халқаро молия институтлари имтиёзли кредит ва грант маблағларини яшил ва кам углеродли истиқболли лойиҳаларини қўллаб-қувватлашга жалб этиш чораларини кўришга эришилган.
экологик тамойилларни ўзининг кундалик ҳаётига жорий этишда юқори кўрсаткичларга эришганларга “Экофаол фуқаро” мақомини бериш ҳамда улар учун давлат хизматларидан фойдаланишда 10 фоиз чегирма ва давлат улуши 50 фоиздан юқори бўлган банкларда истеъмол кредитини олишда чегирма тақдим этиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 30-январдаги “Ўзбекистон - 2030” стратегиясини “Атроф-муҳитни асраш ва “яшил иқтисодиёт” йилида амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисида ПФ-16-сон Фармонини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис Қонунчилик Палатасининг Бюджет ва иқтисодий масалалар Қўмитасининг 2025 йил 16 октябрдаги 04/2-11-45 сонли маълумотномаси). Натижада, “Экофаол фуқаро” мақомини жорий этиш ва уларга давлат томонидан молиявий рағбатлар - жумладан, давлат хизматларидан фойдаланишда 10% чегирма ҳамда давлат улуши 50% дан юқори бўлган банкларда истеъмол кредитларида чегирмани тақдим этиш орқали яшил маҳсулотлар ва хизматларга бўлган талабни 10-15% даражада ошириш, экологик инновацияларни молиялаштириш имкониятларини 15-20% оширишга ҳамда иқтисодий барқарорлик ва рақобатбардошликни мустаҳкамлашга эришиш кўзда тутилган.
қурилиш материаллари ишлаб чиқариш ва кимё саноатида экологик нормативларни индивидуал эмас, балки тармоқ усулида белгилаш амалиётини жорий этиш, ушбу тармоқларда экологик талабларни молиялаштириш жараёнини стандартлаштириш, ресурсларни мақсадли йўналтириш, ҳамда халқаро экологик фондлар ва яшил облигациялар орқали жалб қилинадиган сармоялар ҳажмини 25 фоизга ошириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 30-январдаги “Ўзбекистон - 2030” стратегиясини “Атроф-муҳитни асраш ва “яшил иқтисодиёт” йилида амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисида ПФ-16-сон Фармонини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис Қонунчилик Палатасининг Бюджет ва иқтисодий масалалар Қўмитасининг 2025 йил 16 октябрдаги 04/2-11-45 сонли маълумотномаси). Натижада, Қурилиш материаллари ишлаб чиқариш ва кимё саноатида экологик нормативларни тармоқ усулида белгилаш ҳамда молиялаштириш жараёнини стандартлаштириш орқали экологик лойиҳаларга йўналтириладиган инвестициялар ҳажмини 15–25% га ошириш натижасида, саноат корхоналарининг чиқиндиларни утилизация қилиш харажатлари ўртача 12–18% га камаяди, ишлаб чиқариш самарадорлиги эса 10–15% га ошади ҳамда инвестицион жозибадорлик саноат тармоқларида ўртача 15–25% гача ошишига эришилади, айниқса хорижий инвесторлар учун.
қиймати 10 миллион АҚШ доллардан юқори бўлган давлат-хусусий шериклик асосида янги лойиҳаларни “Соурcе” халқаро платформаси ва “ПИЕРС” тизими билан интеграция қилиш орқали лойиҳаларнинг «яшил компонент»лари ва барқарор ривожланиш мақсадларига мослигини баҳолашни йўлга қўйиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси томонидан “Ўзбекистон - 2030” стратегиясини “Атроф-муҳитни асраш ва “яшил иқтисодиёт” йилида амалга оширишга оид қонун ижодкорлиги фаолиятида фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис Қонунчилик Палатасининг Бюджет ва иқтисодий масалалар Қўмитасининг 2025 йил 16 октябрдаги 04/2-11-45 сонли маълумотномаси). Натижада, давлат-хусусий шериклик лойиҳаларининг яшил компонентлари ва барқарор ривожланиш мақсадларига мослиги таъминланиб, экологик рисклар камаяди ва инвестицион шаффофлик ошади.
