Алиев Шерзод Абдихомидовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Асосий воситалар ҳисоби ва аудитини такомиллаштириш», 08.00.08 - “Бухгалтерия ҳисоби, иқтисодий таҳлил ва аудит” (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.1.PhD/Iqt2020.
Илмий раҳбар: Хажимуратов Низомжон Шукуруллаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.I.23.01.
Расмий оппонентлар: Ризаев Нурбек Кадирович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Шакаров Қулмат Аширович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент халқаро молиявий бошқарув ва техналогиялар университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Асосий воситалар ҳисоби ва аудитини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
корхоналар бухгалтерия ҳисоби ишчи счётлар режасига 0131 – “Машина ва асбоб-ускуналар иш қобилиятини сақлаб туриш” ҳамда 0231 – “Машина ва асбоб-ускуналар иш қобилиятини сақлаб туришнинг эскириши” номли счётларни киритиш орқали асосий воситалар ҳисобининг ахборот олиш имконини ошириш асосланган;
асосий воситаларнинг реал вақтдаги техник ҳолати, фойдаланиш даражаси ва молиявий натижаларини ягона база маълумотлари тизими асосида ўзаро боғлаш орқали капиталга боғланган маблағларни ечиш, таъмир ва ҳисоб-ҳужжат айланмасини қисқартириш асосида умумий харажатларни пасайтириш асосланган;
молиявий ҳисобот аудити жараёнларида асосий воситалар билан боғлиқ муҳим бузиб кўрсатиш рискларини аниқлашда балансдан ташқари ҳисобга олинган активлар улуши (АУБТ ≤ 0,12), етарлича амортизация қилинмаган асосий воситалар ҳиссаси (АВҲАҚ ≤ 0,15), қайта баҳолаш натижасида шаклланган қиймат фарқлари (ҚФҚБ ≤ 0,12) бўйича чегаравий коеффициентларни қўллаш орқали асосий воситалар аудитида рискларини муқобил даражага тушириш имкони асосланган;
асосий воситалар аудитини ташкил этиш босқичлари таркибига ягона база маълумотлари тизимига юкланган асосий воситалар тўғрисидаги маълумотларни рақамли воситалар орқали таҳлил қилиш ҳамда юқори рискли активлар гуруҳлари бўйича риск харитаси тузишни ўз ичига олувчи “асосий воситалар бўйича рақамли риск-профиллаш ва активлар харитасини шакллантириш босқичи”ни киритиш таклифи асосланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Асосий воситалар ҳисоби ва аудитини такомиллаштириш бўйича ишлаб чиқилган илмий таклифлар ва амалий тавсиялар асосида:
корхоналар бухгалтерия ҳисоби ишчи счётлар режасига 0131 – “Машина ва асбоб-ускуналар иш қобилиятини сақлаб туриш” ҳамда 0231 – “Машина ва асбоб-ускуналар иш қобилиятини сақлаб туришнинг эскириши” номли счётларни киритиш орқали асосий воситалар ҳисобининг ахборот олиш имконини ошириш таклифи Ўзбекистон бухгалтерлар ва аудиторлар миллий ассоциацияси, “Қашқадарё технологик транспорт” акциядорлик компанияси, “Ўзкимёполимерсавдо” АЖлар томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон бухгалтерлар ва аудиторлар миллий ассоциациясининг 2026-йил 3-февралдаги 04/ММ-сонли, “Қашқадарё технологик транспорт” АЖнинг 2025-йил 10-октябрдаги 152-сонли ҳамда “Ўзкимёполимерсавдо” АЖнинг 2025-йил 3-декабрдаги 55-сонли маълумотномалари). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши асосий воситалар таркиби ва ҳисобини такомиллаштириб, фойдаланувчиларни қарорлар қабул қилиш учун манфаатли бўлган зарурий ахборотлар билан таъминлаган;
асосий воситаларнинг реал вақтдаги техник ҳолати, фойдаланиш даражаси ва молиявий натижаларини ягона база маълумотлари тизими асосида ўзаро боғлаш орқали капиталга боғланган маблағларни ечиш, таъмир ва ҳисоб-ҳужжат айланмасини қисқартириш асосида умумий харажатларни пасайтириш таклифи Ўзбекистон бухгалтерлар ва аудиторлар миллий ассоциацияси, “Қашқадарё технологик транспорт” акциядорлик компанияси, “Ўзкимёполимерсавдо” АЖлар томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон бухгалтерлар ва аудиторлар миллий ассоциациясининг 2026-йил 3-февралдаги 04/ММ-сонли, “Қашқадарё технологик транспорт” Ажнинг 2025-йил 10-октябрдаги 152-сонли ҳамда “Ўзкимёполимерсавдо” АЖнинг 2025-йил 3-декабрдаги 55-сонли маълумотномалари). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши асосий воситаларни автоматлаштириш тизимини такомиллаштиришга ва инсон омилидан ҳоли бўлган ишончли маълумотларни шакллантиришга хизмат қилган;
молиявий ҳисобот аудити жараёнларида асосий воситалар билан боғлиқ муҳим бузиб кўрсатиш рискларини аниқлашда балансдан ташқари ҳисобга олинган активлар улуши (АУБТ ≤ 0,12), етарлича амортизация қилинмаган асосий воситалар ҳиссаси (АВҲАҚ ≤ 0,15), қайта баҳолаш натижасида шаклланган қиймат фарқлари (ҚФҚБ ≤ 0,12) бўйича чегаравий коеффициентларни қўллаш орқали асосий воситалар аудитида рискларини муқобил даражага тушириш таклифи Ўзбекистон бухгалтерлар ва аудиторлар миллий ассоциацияси, “Қашқадарё технологик транспорт” акциядорлик компанияси, “Ўзкимёполимерсавдо” АЖлар томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон бухгалтерлар ва аудиторлар миллий ассоциациясининг 2026-йил 3-февралдаги 04/ММ-сонли, “Қашқадарё технологик транспорт” АЖнинг 2025-йил 10-октябрдаги 152-сонли ҳамда “Ўзкимёполимерсавдо” АЖнинг 2025-йил 3-декабрдаги 55-сонли маълумотномалари). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий қилиниши асосий воситалар аудити жараёнларида рискларини муқобил даражага тушириши имконини берган;
асосий воситалар аудитини ташкил этиш босқичлари таркибига ягона база маълумотлари тизимига юкланган асосий воситалар тўғрисидаги маълумотларни рақамли воситалар орқали таҳлил қилиш ҳамда юқори рискли активлар гуруҳлари бўйича риск харитаси тузишни ўз ичига олувчи “асосий воситалар бўйича рақамли риск-профиллаш ва активлар харитасини шакллантириш босқичи”ни киритиш таклифи Ўзбекистон бухгалтерлар ва аудиторлар миллий ассоциацияси, “Қашқадарё технологик транспорт” акциядорлик компанияси, “Ўзкимёполимерсавдо” АЖлар томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон бухгалтерлар ва аудиторлар миллий ассоциациясининг 
2026-йил 3-февралдаги 04/ММ-сонли, “Қашқадарё технологик транспорт” АЖнинг 2025-йил 10-октябрдаги 152-сонли ҳамда “Ўзкимёполимерсавдо” АЖнинг 2025-йил 3-декабрдаги 55-сонли маълумотномалари). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши аудит стратегиясини тўғри белгиланишига ҳамда самарали аудит ўтказишга имкон яратган.