Солиев Зиёйиддин Шухратбек ўғлининг
диссертация ҳимоясисиз селекция ютуғи (ихтиро патенти) асосида фалсафа доктори (PhD)
илмий даражасини бериш бўйича эълон матни

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Эрта пишар юқори ҳосилли пиёз навларини яратиш”, 06.01.05 - Селекция  ва уруғчилик (қишлоқ хўжалиги фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2025.3.PhD/Qx1775.
Илмий раҳбар: Рахматов Анвар Маматович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, катта илмий ходим.
Илмий-тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий-тадқиқот институти, PhD.08/2025.27.12.Qx.05.01.
Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигининг ихтирога патенти: Пиёзнинг “Малла” нави (НАП 551).
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистон Республикаси Фарғона водийси шароитида пиёзнинг эртапишар нав намуналарини морфобиологик, муҳим хўжалик белгилари бўйича баҳолаш, селекция ишлари учун бошланғич манбани ажратиш ва аналитик селекция усулида янги нав ва истиқболли тизмаларни яратишдан иборат.   
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
илк бор Ўзбекистоннинг Фарғона водийси шароитида пиёзнинг маҳаллий ва хорижий 12 та нав намуналари морфо-биологик ва қимматли-хўжалик белгилари комплекс баҳоланган; 
асосий хўжалик белгилари бўйича ажратиб олинган истиқболли Сибир Ғ1 дурағайидан  селекция учун бошланғич манба ажратиб олинган;
истиқболли бирламчи манбаларни селекция жараёнига жалб этиб, аналитик селекция усуллари асосида эртапишар, юқори ҳосилли, касаллик ва зараркунандаларга чидамли истиқболли линия ажратиб олинган; 
истиқболли линиянинг танлов синови ташкил этилган ва эртапишар, юқори ҳосилли, касаллик ва зараркунандаларга чидамли янги “Малла” нави яратилган ҳамда Интеллектуал мулк агентлигига ва Қишлоқ хўжалиги экинлари навларини синаш марказига синовга топширилган;
пиёзнинг янги яратилган эртапишар “Малла” нави ниҳоллари униб чиққандан сўнг, 100 кун ичида пиёзбошлари тўлиқ техник пишган давридаги узунлиги 8,2 см, эни 8,1 см, илдизмева шакли юмалок, вазни 130 г, ва ҳосилдорлиги гектарига 46,7 тоннани ташкил этадиган янги “Малла” нави яратилган.
муҳим хўжалик белгилар ўртасида корреляцион боғлиқлиги аниқланган;
селекция натижасида пиёзнинг эртапишар “Малла” нави яратилиб, 2023 йилда Ўзбекистон Республикаси худудида экиш учун тавсия этилган қишлоқ хўжалиги экинлари Давлат реестрига киритилган ва №2023-742 рақамли нав гувохномаси  олинган;
эртапишар пиёзнинг “Малла” навига Интеллектуал мулк агентлиги томонидан 10.04.2025 йилда №НАП551 рақамли патент олинган;
пиёзнинг эртапишар янги “Малла” навини бирламчи уруғчилиги ташкил этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Эртапишар юқори ҳосилли пиёз навларини яратиш бўйича олиб борилган тадқиқотлар асосида:
Андижон вилояти шароитида эртапишар юқори ҳосилли пиёзнинг “Малла” навини уруғчилиги йўлга қўйилган ва вилоятнинг Қўрғонтепа туманидаги “Саёхат сари парвоз” фермер хўжалигининг 3,0 гектар майдонида, “Абдулазиз Акромжон эри” фермер хўжалигининг 3,0 гектар, “Абдулазиз порлоқ” фермер хўжалигининг 3,0 гектар, “Саховат Акбарали эри” фермер хўжалигининг 2,5 гектар ҳамда “Юлдашева Тиллахон зурриёди” фермер хўжалигининг 2,3 гектар, жами 13,8 гектар майдонда амалиётга жорий қилинган. (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 12-декабрдаги №05/06-03-567-сон маълумотномаси). Натижада, эртапишар пиёзнинг “Малла” нави экиш орқали юқори 39-40 тоннани ҳосил олиниб, иқтисодий самарадорликка эришилган ва рентабеллик даражаси 95,9% ни ташкил этган; 
пиёзнинг “Малла” нави Андижон вилояти Пахтаобод туманидаги “Хошимжон Зарофатхон” фермер хўжалигининг 2,3 гектар майдонида, “Шахобиддин Зайнобиддин нихоллари” фермер хўжалигининг 4,0 гектар, “Маматкарим Иброҳим” фермер хўжалигининг 2,3 гектар, “Комилжон Яшнарбек” фермер хўжалигининг 1,5 гектар, “Нуриддин Арофат” фермер хўжалигиининг 1,5 гектар ҳамда “Жавохир Жахонгир Ойдиной” фермер хўжалигининг 2,0 гектар, жами 12,6 гектар майдонларда амалиётга жорий қилинган. (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 12-декабрдаги №05/06-03-567-сон маълумотномаси). Натижада, эртапишар пиёзнинг “Малла” нави экиш орқали юқори 43-45 тонна ҳосил олиниб, иқтисодий самарадорликка эришилган ва рентабеллик даражаси 89,9% ни ташкил этган; 
Андижон вилояти шароитида эртапишар юқори ҳосилли пиёзнинг “Малла” нави Андижон вилояти Жалақудуқ туманидаги “Қуёш тафти” фермер хўжалигининг 3,0 гектар майдонида, Избоскан туманидаги “Юксак диёр файзи” фермер хўжалигининг 1,2 гектар, жами 4,2 гектар майдонларда амалиётга жорий қилинган. (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 12-декабрдаги №05/06-03-567-сон маълумотномаси). Натижада, эртапишар пиёзнинг “Малла” навидан – 65,7 т/га эртаки ҳосил олишга ва ушбу навни этиштиришдан  гектарига 41 850 минг сўм  соф фойда олишга эришилган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish