Maqsudova Shaxnoza Muxsinjon qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Ingliz va o‘zbek tillarida xarakterni ifodalovchi frazeologik birliklarning chog‘ishtirma tadqiqi” 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.PhD/Fil.443
Ilmiy rahbar: Toirova Nargiza Isakovna filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsent
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Farg‘ona davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Farg‘ona davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.Fil.10.05 raqamli Ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: filologiya fanlari doktori, professor Sulaymonova Nilufar Jabborovna, ikkinchi rasmiy opponent sifatida filologiya fanlari doktori, professor Mamatov Abdi Eshonqulovich.
Yetakchi tashkilot: Andijon chet tillari instituti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi ingliz va o‘zbek tillaridagi shaxs xarakterini ifodalovchi frazeologik birliklarni tizimli ravishda aniqlash, ularning
semantik-struktur, lingvokulturologik xususiyatlarini ochib berishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
jahon tilshunosligida xarakterni ifodalovchi frazeologizmlarining tuzilishi, semantik tahlili, kognitiv lingvistika va lingvokulturologiya maktablari doirasida tadqiq etilgani nazariy jihatdan o‘rganilgan bo‘lsa, o‘zbek tilshunosligida esa frazeologiyaning nazariy asoslari, semantik guruhlash tamoyillari va qiyosiy tadqiqi dalillangan;
ingliz va o‘zbek tillaridagi xarakterni ifodalovchi frazeologizmlari ijobiy va salbiy semantik guruhlarga ajratilib, ularning strukturaviy modellari (so‘z birikmasi, gap shaklidagi), semantik komponentlari (denotativ, konnotativ, obrazli) hamda funksional-uslubiy xususiyatlari aniqlangan;
xarakterni ifodalovchi frazeologik birliklarning ingliz va o‘zbek tillarida madaniy kodlar asosida konseptuallashuvi qiyosiy-lingvokulturologik jihatdan tadqiq etilib, milliy dunyoqarash, arxetiplar va madaniy stereotiplarning frazeologik semantikada aks etish xususiyatlari ilmiy asoslangan;
ingliz va o‘zbek tillaridagi xarakterni ifodalovchi frazeologizmlarning to‘liq ekvivalent, qisman ekvivalent va analog turlari semantik yadroning o‘xshashligi, struktur va komponent qismlarining tuzilishiga asosan ajratilgan va funksional xususiyatlari tadqiq etilgan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Ingliz va o‘zbek tillarida shaxs xarakterini ifodalovchi frazeologik birliklarning chog‘ishtirma tadqiqi bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
jahon va o‘zbek tilshunosligida xarakterni ifodalovchi frazeologizmlarning tadqiq etilish bosqichlari, nazariy yondashuvlar (strukturaviy, semantik,
kognitiv-diskursiv) va uslubiy asoslar ingliz tilini o‘qitishda frazeologik kompetensiyani rivojlantirish dasturini ilmiy-nazariy jihatdan mustahkamlash muammosiga doir ilmiy natija va xulosalaridan Farg‘ona davlat universitetida 2022-2024 yillarga mo‘ljallangan “English Access microscholarship program” xalqaro grant loyihani bajarishda, xususan, ushbu loyihani nazariy-uslbiy jihatdan boyitishda foydalanildi.” (FarDU 2025-yil 2-iyul 04/6129-son ma’lumotnomasi) Natijada, xarakterga xos frazeologik birliklarning jahon va o‘zbek tilshunosidagi tadqiqot masalalarini tahlil qilish imkonini bergan;
ingliz va o‘zbek tillarida xarakterni ifodalovchi frazeologik birliklarning semantik tasnifini shakllantirish va madaniy kodlar asosidagi konseptuallashuvi ingliz tili kompetensiyasini mustahkamlashga oid fikr mulohazalarda Qarshi davlat universitetida 2024-2025-yillarda amalga oshirilgan SUZ-800-21GR-3181 “Reinforcing English Language competence at Karshi State University” nomli xalqaro grant loyihasi doirasida dissertatsiyaning ilmiy natijalaridan foydalanilgan. (Qarshi davlat universitetining 2025-yil 1-may 04/1729-son ma’lumotnomasi).
Natijada, o‘tkazilgan loyihada ushbu birliklarning semantik shakllanish jarayoniga doir fikr mulohazalar mustahkamlangan;
ingliz va o‘zbek tillaridagi xarakterni ifodalovchi frazeologik birliklarning badiiy va leksikografik materiallar orqali semantik-struktur tahlililiga doir masalalar O‘zbekistan milliy teleradiokompaniyasi “Mahalla” radiokanalining “Adabiyot gulshani” nomli eshittirishini tayyorlashda ilmiy ish natijalaridan foydalanilib, muallif bilan suxbat uyushtirildi. (O‘zbekistan milliy teleradiokompaniyasi 2025-yil 5-noyabr 32-son ma’lumotnomasi) Natijada, eshittirishda berilgan ilmiy natijalar tomoshabinlar va tinglovchilarning adabiy savodxonligini oshirishga xizmat qilgan.
