G‘apparova Mehribon Tulqin qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i:
“O‘zbek va ingliz tillarida leksik sinonimlarning leksikografik va sintaksem tadqiqi”, 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik (filologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: №B2022.4.PhD/Fil2931.
Ilmiy rahbar: Qayumova Munavvar Sanaqulovna, filologiya fanlari nomzodi, dotsent
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Navoiy davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.Fil.08.08
Rasmiy opponentlar: Mirzaev Ibodulla Kamolovich, filologiya fanlari doktori, professor; Satimova Dilafruz Numonjonovna, filologiya fanlari doktori (DSc), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat chet tillar universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek va ingliz tillarida leksik sinonimlarning leksikografik va sintaksem mavqeini aniqlashdan iborat  
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilmiy tadqiqotlar natijasida sinonimlarning tilshunoslikdagi  talqini, lingvistik mohiyati, leksik, grammatik, frazeologik sinonimlarning o‘ziga xos xususiyatlari, leksik sinonimlarning differensial sintaktik belgilari, bir xil yoki o‘xshash ma’noga ega bo‘lgan, ammo yozilishi har xil leksik birliklarning gapdagi boshqa birliklar bilan o‘zaro sintaktik aloqalari, ularning kategorial va nokategorial mohiyati, sintaktik-semantik munosabatlar asosida voqelanishi aniqlangan; 
o‘zbek tilining sinonimlar lug‘atida, ingliz tilining Oksford va Kembrij lug‘atlarida sinonimlarning talqini, leksik sinonimlar kontekstual xususiyatlari va ma’nodagi alomatlari asosida mutlaq, nisbiy, kontekst, evfemizm, kinoyaga oid, guruhga oid va grammatik sinonimlar kabi turlarda namoyon bo‘lishi dalillangan;
sintaksema tushunchasi, ta’rifi, asoschisi va uning izdoshlari, sinonimik elementli komponentlarning sodda gap qurilmalaridagi boshqa komponentlar bilan bo‘lgan sintaktik aloqalari, ularning differensial sintaktik belgilari komponent modellar orqali leksik sinonimlarning tobe komponent kabi vazifalarda kelishi asoslangan;
o‘zbek va ingliz tilida leksik-sinonimik elementli sintaksemalarni ajratib tahlil qilish natijasida namoyon bo‘ladigan sintaktik-semantik belgilar: protsessuallik, substansiallik, kvalifikativlik kabi kategorial belgilar asosida shartlanishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. O‘zbek va ingliz tillarida leksik sinonimlarning leksikografik va sintaksem tadqiqi bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
sinonimlarning tilshunoslikdagi  talqini, lingvistik mohiyati, lisoniy va nutqiy munosabati, leksik sinonimlarning differensial sintaktik belgilari, bir xil yoki o‘xshash ma’noga ega bo‘lgan, ammo yozilishi har xil leksik birliklarning gapdagi boshqa birliklar bilan o‘zaro sintaktik aloqalari, ularning kategorial va nokategorial mohiyati, sintaktik-semantik munosabatlar asosida voqelanishiga oid nazariy xulosalardan Qoraqalpoq gumanitar fanlar ilmiy tadqiqot institutida 2017-2020 yillarda bajarilgan FA-F1-005 “Qoraqalpoq folklorshunosligi va adabiyotshunosligi tarixini tadqiq etish” mavzusidagi fundamental ilmiy loyihani bajarishda foydalanilgan (O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Qoraqalpog‘iston bo‘limining 2023-yil 29-noyabrdagi  №465/1-son ma’lumotnomasi).  Natijada sinonimlarning tilshunoslikdagi talqini, lingvistik mohiyati, lisoniy va nutqiy munosabati tahliliga asoslangan holda inglizcha-o‘zbekcha sinonimlarning izohli lug‘atlarini yaratish uchun nazariy va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish imkoniyatlarini ko‘rsatib berishda foydalanilgan;
o‘zbek tilining sinonimlar lug‘ati, ingliz tilining Oksford va Kembrij lug‘atlarida sinonimlarning talqini, leksik sinonimlar kontekstual xususiyatlari va ma’nodagi alomatlari asosida mutlaq, nisbiy, kontekst, evfemizm, kinoyaga oid, guruhga oid va grammatik sinonimlar kabi turlarda namoyon bo‘lishiga oid xulosalardan Samarqand davlat chet tillar institutida 2016-2018 yillarda amalga oshirilgan Evropa Ittifoqining Erasmus+ dasturi 561624-ERR-1-2015-UK-EPPKA2-CBHE-SP-ERASMUS+ CBHE IMEP: “O‘zbekistonda oliy talim tizimi jarayonlarini modernizatsiyalash va xalqarolashtirish” nomli xorijiy loyihada foydalanilgan (Samarqand davlat chet tillar institutining 2023-yil 13- noyabrdagi №1078/02-son ma’lumotnomasi).  Natijada tillarni qiyosiy o‘rganishda foydalanilgan bunday yondashuv metodi turli tizimli tillarning rivojlanishini, qiyoslanayotgan tillarning bir-birini boyitishini hamda aloqalarini, ularning qarindoshlik darajalarini yanada chuqurroq o‘rganishga imkon yaratilgan;
sintaksema tushunchasi, ta’rifi, asoschisi va uning izdoshlari, sinonimik elementli komponentlarning sodda gap qurilmalaridagi boshqa komponentlar bilan bo‘lgan sintaktik aloqalari, ularning differensial sintaktik belgilari, leksik sinonimlarning tobe komponent kabi vazifalarda kelishi asoslangan.o‘zbek va ingliz tilida leksik-sinonimik elementli sintaksemalarni ajratib tahlil qilish natijasida namoyon bo‘ladigan sintaktik-semantik belgilar: protsessuallik, substansiallik, kvalifikativlik kabi kategorial belgilar asosida shartlanishi isbotlangan semantik strukturasini ochib berishda muhim manba bo‘lib xizmat qilishi bilan bog‘liq xulosa va natijalardan Navoiy viloyat teleradiokompaniyasida Til – millat ko‘zgusi”, “Dolzarb mavzu”, “Assalom, yangi kun” ko‘rsatuvlari ssenariylarini tayyorlashda foydalanilgan (Navoiy viloyat teleradiokompaniyasining 2023-yil 26-sentyabrdagi №01-02/166-son ma’lumotnomasi). Natijada ko‘rsatuvlar muloqot jarayonida sinonimik so‘zlarning o‘ziga xos xususiyatlari va tillararo tarjima texnikalariga oid nazariy ma’lumotlar bilan boyitilgan.