Ollomurodov Arjunbek Orifjonovichning
filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi,ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beradigan fan tarmog‘i):
“Badiiy diskursdagi hissiyot va tuyg‘ularning kinodiskursda qayta yaratilishi (ingliz va o‘zbek tillari misolida)”, 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chogʼishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik (filologiya fanlari) .
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan: № B2024.1.PhD/Fil4457.
Ilmiy rahbar: Qobilova Nargisabegim Sulaymonbek qizi, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori(PhD), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat universiteti DSc.03/2025.27.12.Fil.08.08
Rasmiy opponentlar: Xamidova Muborak Xafizovna, filologiya fanlari doktori (DSc), professor; Ruzmatova Dilnoza Ramatjanovna, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat chet tillar instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi. ingliz va o‘zbek badiiy diskursdagi hissiyot va tuygʽularning kinodiskursda qayta yaratilishidagi o‘ziga xos jihatlarni aniqlashdan iborat.
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ingliz va o‘zbek badiiy diskursida his-tuyg‘u va emotsiyalar, diversifikatsiyalangan so‘z va iboralar, tinish belgilari bilan yozma shakllantiriladigan nutq, his-tuyg‘u va emotsiyalarning bevosita tasviri hamda xatti-harakat, qiyofa ko‘rinishini bilvosita tasviriga bo‘linadigan muallif tasviri vositasida, insonning emotsional holatini metaforik tarzda ko‘rsatib beradigan tabiat hodisalari hamda atrof borliq hodisalarini tasvirlash orqali ifodalanishi aniqlangan;
qiyoslanayotga tillarda kinodiskurs kinomatn va kinodialogni o‘z ichiga oluvchi giperonim sifatida lingvosemiotik jihatdan noverbal, ya’ni indeksli yoki ikonik belgilarning ustunligida hamda verbal tarzda nutq uslubi bilan belgilanishi asoslangan;
har ikkala kinodiskurs jarayonida hissiyotlarning qayta yaratilishi uch komponentli hamda ikki komponentli kombinator usullar yordamida berilishi badiiy diskurs lingvistik birliklarining kino kodlari orqali ifodalandigan in’ikosi ekanligi hamda ularning sistematik tabiatidagi lingvokognitiv omillar bilan shartlanishi dalillangan;
ingliz va o‘zbek tillarida hissiyotni ifodalovchi leksikaning funksional, semantik, lingvomadaniy, personologik, kommunologik xususiyatlari, ularning kompleks tasnifi asosida yuqori funksional potensialga va o‘zining pragmatik tabiatiga egaligi, kontekstual hamda kommunikativ shartlanganligining kinodiskurs jarayonida voqealanishi isbotlangan;
qiyoslanayotgan tillarning kinodiskursida verbal va noverbal birliklarning turli hissiy konseptlar orasida lingvistik voqelanishining lingvokognitiv xususiyatlari, uslubiy ta’sirchanligi, emotsionallik, ekspressivlik, intensivlik belgilari muayyan kontekstda namoyon bo‘lishi isbotlangan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Ingliz va o‘zbek badiiy diskursdagi hissiyot hamda tuygʽularning kinodiskursda qayta yaratilishi tadqiqini amalga oshirish jarayonida erishilgan ilmiy natijalar asosida:
ingliz va o‘zbek badiiy diskursida his-tuyg‘u va emotsiyalar diversifikatsiyalangan so‘z va iboralar, tinish belgilari bilan yozma shakllantiriladigan nutq; his-tuyg‘u va emotsiyalarning bevosita tasviri hamda xatti-harakat, qiyofa ko‘rinishini bilvosita tasviriga bo‘linadigan muallif tasviri vositasida; insonning emotsional holatini metaforik tarzda ko‘rsatib beradigan tabiat hodisalari hamda atrof borliq hodisalarini tasvirlash orqali ifodalanishiga doir nazariy xulosalardan Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetida 2017-2020-yillarda bajarilgan OT-F1-030 “O‘zbek adabiyoti tarixi” ko‘p jildlik monografiyasini (7 jild) chop etish” mavzuidagi fundamental loyihasida foydalanilgan (Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetining 2025-yil 09-yanvardagi №04/1-91-son ma’lumotnomasi). Natijada aniq tanlab olingan tuyg‘ular bilan qiyoslanayotgan ikkala asar diskursiv tizimida lingvokognitiv o‘xshashliklar hamda farqlar, badiiy diskursdagi hissiyot hamda tuyg‘ularning kinodiskursda qayta yaratilishidagi tamoyillar va tahlillar hamda ilmiy xulosalar tarjimashunoslik va qiyosiy adabiyotshunoslik sohasini ilmiy nazariy ma’lumotlar bilan to‘ldirishiga xizmat qilgan;
qiyoslanayotga tillarda kinodiskurs kinomatn va kinodialogni o‘z ichiga oluvchi giperonim sifatida lingvosemiotik jihatdan noverbal, ya’ni indeksli yoki ikonik belgilarning ustunligida hamda verbal tarzda nutq uslubi bilan belgilanishiga doir xulosalardan Evropa Kommisiyasining “Erasmus+ mobility project” xalqaro loyihasida foydalanilgan (Buxoro davlat tibbiyot institutining 2024-yil 17-sentyabrdagi №1-5560-son maʽlumotnomasi). Natijada tadqiqotga oid ilmiy xulosalar, tavsiyalar va takliflar ushbu loyiha dasturini boyitishga hamda uning ilmiy qiymatini oshirishga xizmat qilgan;
diskurs mohiyati, uning lingvistik asoslari, turlari, nazariy konsepsiyalari hamda funksional-pragmatik tabiatini ilmiy dalillar asosida izohlash tamoyili orqali uning antropotsentrik paradigma asosida shakllanishida muhim o‘rin tutishining dalillangan jihatlaridan, ingliz va o‘zbek badiiy hamda kinodiskurslarida hissiyot hamda tuyg‘ularni aks ettiruvchi til birliklarining ifodalanish darajasi ijtimoiy-madaniy, kommunikativ, milliy-me’yoriy mezonlar asosida ochib berilgan o'rinlardan hamda ayrim xulosalarıdan Qarshi davlat universitetida 2021-2023 yillarda amalga oshirilgan SUZ-800-21GR-381 “Reinforcing English Language competence at Karshi State University” nomli xalqaro grant loyihasi doirasida foydalanilgan. (Qarshi davlat universitetining 2024-yil 16-sentyabrdagi №03/2865-sonli ma’lumotnomasi;
har ikkala kinodiskurs jarayonida hissiyotlarning qayta yaratilishi uch komponentli hamda ikki komponentli kombinator usullar yordamida berilishi badiiy diskurs lingvistik birliklarining kino kodlari orqali ifodalandigan in’ikosi ekanligi hamda ularning sistematik tabiatidagi lingvokognitiv omillar bilan shartlanishi bilan bog‘liq xulosa va natijalardan Buxoro viloyat teleradiokompaniyasida “Til- millat ko‘zgusi”, “Assalom, Buxoro”, “O‘ziga o‘xshaydi o‘zbek” teleko‘rsatuvlarining 2024-yil iyul va avgust oylari sonidagi ssenariylarini tayyorlashda foydalanilgan (Buxoro viloyati teleradiokompaniyasining 2024-yi 24-sentyabrdagi №01-09-138-son ma’lumotnomasi). Natijada ushbu teleko‘rsatuvlar uchun tayyorlangan materiallarning mazmuni mukammallashtirilib, ilmiy dalillarga boy bo‘lishiga erishilgan va ko‘rsatuvning ilmiy-ommabopligi ta’minlangan.
