Жуманиязова Махлиё Хушнуд қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Ипакчилик саноати чиқиндиси-ипак қурти ғумбаги (Силкwорм пупае) мойини олиш ва ишқорий рафинациялаш технологиясини ишлаб чиқиш”, 02.00.17 - Қишлоқ хўжалик ва озиқ-овқат маҳсулотларига ишлов бериш, сақлаш ҳамда қайта ишлаш технологиялари ва биотехнологиялари (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: 2025.3.PhD/Т5856.
Илмий раҳбар: Рўзметова Дилдора Тўлибаевна, техника фанлари фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Урганч давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент кимё-технология институти, DSc.03/2025.27.12.Т.42.01.
Расмий оппонентлар: Серкаев Қамар Пардаевич, техника фанлари доктори, доцент; Ҳамидов Баходир Таджиддинов, техника фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ипакчилик саноати чиқиндиси - тут ипак қурти ғумбагидан мой ажратиш, уни гидратациялаш ва ишқорий рафинациялашнинг самарали технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ипакчилик саноати чиқиндиси - тут ипак қурти ғумбагини 55 ℃ ҳароратда экстракциялашда мақбул эритувчи бензин эканлиги аниқланиб, 3 соат давомида кислота сони 9,05 мг КОҲ/г, ранги 5 қизил бирликкача бўлган 30 % мой ажратиш мумкинлиги асосланган;
ипак қурти ғумбагини тўлқин қуввати 240 w/м2 бўлган микротўлқинли экстракциялаш билан мой ажратиш жараён давомийлигини 9 марта қисқариши исботланган;
микротўлқинли экстракциялаш билан ажратилган ғумбак мойига 50 ℃ ҳароратда 3 % сув сарфлаб (мой массасига нисбатан) 15 мин давомида ишлов бериш билан гидратланган мой чиқишини 85,2 % га ошиши асосланган;
гидратланган мойни солиштирма оғирлиги 1,26 г/см3 бўлган натрий ишқори ёрдамида 15 мин давомида 45 ℃ ҳароратда нейтраллаш билан кислота сони 0,19 мг КОҲ/г, ранги 2 қизил бирлик бўлган 85,7 % рафинацияланган мой олиниши исботланган.
ипакчилик саноати чиқиндиси - тут ипак қурти ғумбагидан мой ажратиш, уни гидратациялаш ва ишқорий рафинациялашнинг самарали технологияси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ипак қурти ғумбагидан мой ажратиш, ҳамда уни гидратациялаш ва ишқорий рафинациялаш технологиясини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
ипак қурти ғумбагидан микротўлқинли усулда экстракциялаш орқали мой ишлаб чиқариш технологияси «Ўзёғмойсаноат» уюшмасининг “2023-2028 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалар рўйхати”га киритилган («Ўзёғмойсаноат» уюшмасининг 2025 йил 29 августдаги КС/3-298-сон маълумотномаси). Натижада, ипак қурти ғумбагидан ω-3 ёғ кислотларига бой бўлган 26,4% хом мой олиш имконини берган;
ипак қурти ғумбаги мойини гидратациялаш ва ишқорий рафинациялаш технологияси «Ўзёғмойсаноат» уюшмасининг “2023-2028 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалар рўйхати”га киритилган («Ўзёғмойсаноат» уюшмасининг 2025 йил 29 августдаги КС/3-298-сон маълумотномаси). Натижада, ипак қурти ғумбагидан таркибида кўп миқдорда алъфа-линолеин ёг кислотасини тутган, 85,7% юқори сифат кўрсаткичларига эга рафинацияланган ғумбак мойи олиш имконини берган.