Артикова Махфуза Равшановнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Испан газета тили жанр хусусиятларининг лингвопрагматик аспекти”, 10.00.04 – Европа, Америка ва Австралия халқлари тили ва адабиёти. 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.DSc/Fil.1053
Илмий маслаҳатчи: Тешабаева Дилфуза Мўминовна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети, DSc.03/2026.31.01.Fil.45.01.
Расмий оппонентлар: Далиева Мадина Хабибуллаевна – филология фанлари доктори, доцент (Кенгаш аъзоси); Cристина Руиз Урбон (Испания) – филология фанлари доктори, профессор; Cеcйлиа Татож (Полша) – филология фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат чет тиллари институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади испан газета жанрларининг коммуникатив-функсионал хусусиятларини таснифлаш орқали мазкур жанрлар доирасида иллокутив ва перлокутив таъсир механизмларини аниқлаш ҳамда уларни юзага чиқарувчи стандартлик ва экспрессивлик индикаторларининг лингвопрагматик асосларини очиб беришдан иборат.  
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
Испаниянинг кўпмиллатли ва кўптилли ижтимоий-сиёсий муҳитига кўра испан газета-публицистик услуби давлат тили ҳисобланган кастеляно (cастеллано) билан бир қаторда эускера (эускера), каталан (cаталá) ва галего (галлего) тилларининг  институционал ва дискурсив фаоллиги негизида шаклланган ва ривожланган испан матбуот тили “ахборот” узатувчи восита эмас, балки жамоат онгини шакллантирувчи коммуникатив тизим экани очиб берилган; 
медиа олами лисоний манзарасини яратишда испан миллатига хос қадриятлар тизими очиқ ва ўзгарувчан коммуникатив тизим экани исботланиб, унда «макон-менталитет-журналист тил маҳорати» триадаси миллий аудитория дунёқарашини шакллантиришнинг нафақат таъсир этувчи, балки маънавий мезонларни белгилаб берувчи баҳоловчи механизми сифатида амал қилиши замонавий испан газета тилининг лексик қатлами миллий вариантлилиги асосида аниқланган;
Испания Қироллигининг ижтимоий-сиёсий модели билан узвий богʻлиқ ҳолда ахборий (репортаже информативо) ва таҳлилий (репортаже интерпретативо) репортаж жанрлари медиадискурсида «обектив ҳужжатли ахборот→муаллифнинг субектив талқини» механизми мафкуравий (нашр сиёсати) ва шахсий (муаллиф услуби) омиллар кесишмасида қуриладиган мураккаб коммуникатив тизим экани тилнинг тасвирий воситалари, риторик сўроқ ҳамда нолисоний воситалар орқали далилланган; 
испан медиамаконида танқидий мақола (ла cрíтиcа) ва шарҳ (ла cрóниcа) жанрлари воқелик интерпретациясида имплицит (яширин) маънонинг мулоҳазали ишоралар орқали ишончли маълумот, фаол ҳаракатга ундовчи акт ҳамда ифодавий воситалар уйгʻунлигида адресат онги ва ҳиссиётига бир вақтнинг ўзида таъсир этувчи нутқий стратегияларининг лингвопрагматик модели, фикр жанри эса аксиологик баҳо ва норматив йўналиш берувчи стратегик дискурс экани асосланган;
фикр (гéнеро де опиниóн) жанри таркибига кирувчи (бош муҳаррир минбари, колонка, фикрий мақола, бош муҳаррирга хат, тақриз) кичик жанрларда “юмшоқ хабар” (нотиcиас бландас)нинг иллокутив кучи ва перлокутив самараси, адресатга ёʻналтирилган нутқий этикет формулалари таркибига кирувчи мурожаат механизмлари орқали яқинлик ва ҳамжиҳатликни шакллантириши, феʼлнинг биринчи шахсда тусланиши билан журналист-публицист нутқий-коммуникатив ниятининг очиқ шаклда намоён бўлиши аксиологик жиҳатдан далилланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Испан газета тилининг жанр хусусиятларини ўрганиш ва уни лингвопрагматик аспектда тадқиқ қилиш  жараёнида олинган натижалар асосида:
Испаниянинг кўпмиллатли ва кўптилли ижтимоий-сиёсий муҳитига кўра испан газета-публицистик услуби давлат тили ҳисобланган кастеляно (cастеллано) билан бир қаторда эускера (эускера), каталан (cаталá) ва галего (галлего) тилларининг институционал ва дискурсив фаоллиги негизида шаклланган ва ривожланган испан матбуот тили “ахборот” узатувчи восита эмас, балки жамоат онгини шакллантирувчи коммуникатив тизим экани бўйича илмий хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг “Келажак учун хорижий тил” лойиҳасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг 2026-йил 10-мартдаги 03-33-1327-сон маълумотномаси). Натижада, лойиҳа доирасида ишлаб чиқилган дастур ва материалларнинг мазмунини бойитишга эришилган;
медиа олами лисоний манзарасини яратишда испан миллатига хос қадриятлар тизими очиқ ва ўзгарувчан коммуникатив тизим экани исботланиб, унда “макон-менталитет-журналист тил маҳорати” триадаси миллий аудитория дунёқарашини шакллантиришнинг нафақат таъсир этувчи, балки маънавий мезонларни белгилаб берувчи баҳоловчи механизми сифатида амал қилиши замонавий испан газета тилининг лексик қатлами миллий вариантлилиги асосида аниқланганига доир илмий хулосалардан Ўзбекистон Миллий ахборот агентлигининг испан тилида тайёрланадиган сиёсий, иқтисодий, ижтимоий, маданий матнларида фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий ахборот агентлигининг 2025-йил 30-мартдаги 01-23/329-сонли маълумотномаси). Натижада, матнларнинг миллий-маданий, аксиологик ва прагматик мазмуни бойиган;
Испания Қироллигининг ижтимоий-сиёсий модели билан узвий богʻлиқ ҳолда ахборий (репортаже информативо) ва таҳлилий (репортаже интерпретативо) репортаж жанрлари медиадискурсида “обектив ҳужжатли ахборот→муаллифнинг субектив талқини” механизми мафкуравий (нашр сиёсати) ва шахсий (муаллиф услуби) омиллар кесишмасида қуриладиган мураккаб коммуникатив тизим экани тилнинг тасвирий воситалари, риторик сўроқ ҳамда нолисоний воситалар орқали далилланганлигига оид илмий хулосалардан Полшанинг Силесия университети Эрасмус+ ГРАНТ АГРЕЕМЕНТ – АCАДЕМИC СТАФФ МОБИЛИТЙ ФОР ТЕАЧИНГ 2022/2023/2024, АГРЕЕМЕНТ НО: 2022-1-ПЛ01-КА171-ҲЕД-000079665 (2023-1-ПЛ01-КА171-ҲЕД-000144066) илмий лойиҳасида фойдаланилган (Полша Республикаси Силесия университетининг 2025-йил 4-июлдаги маълумотномаси). Натижада, лойиҳа доирасида ишлаб чиқилган дастурлар ва илмий тадқиқот ишларининг мазмун-моҳияти такомиллаштирилган;
испан медиамаконида танқидий мақола (ла cрíтиcа) ва шарҳ (ла cрóниcа) жанрлари воқелик интерпретациясида имплицит (яширин) маънонинг мулоҳазали ишоралар орқали ишончли маълумот, фаол ҳаракатга ундовчи акт ҳамда ифодавий воситалар уйгʻунлигида адресат онги ва ҳиссиётига бир вақтнинг ўзида таъсир этувчи нутқий стратегияларининг лингвопрагматик модели, фикр жанри эса аксиологик баҳо ва норматив ёʻналиш берувчи стратегик дискурс эканига оид илмий хулосалардан Полшанинг Силесия университети ПРОМ-НАWА (ФЕРС.01.05-ИП.08-0218/23/ Крóткоокресоwа wймиана академиcка способем на подниесиение жакоścи ксзтаłcениа w инстйтуcжач сзколниcтwа wйżсзего и науки) илмий лойиҳасида фойдаланилган (Полша Республикаси Силесия университетининг 2025-йил 4-июлдаги маълумотномаси). Натижада, лойиҳа доирасида яратилган дастурлар ва илмий тадқиқот ишларининг мазмуни бойитилган;
фикр (гéнеро де опиниóн) жанри таркибига кирувчи (бош муҳаррир минбари, колонка, фикрий мақола, бош муҳаррирга хат, тақриз) кичик жанрларда “юмшоқ хабар” (нотиcиас бландас)нинг иллокутив кучи ва перлокутив самараси, адресатга ёʻналтирилган нутқий этикет формулалари таркибига кирувчи мурожаат механизмлари орқали яқинлик ва ҳамжиҳатликни шакллантириши, феʼлнинг биринчи шахсда тусланиши билан журналист-публицист нутқий-коммуникатив ниятининг очиқ шаклда намоён бўлиши аксиологик жиҳатдан далилланганлигига оид илмий хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Оммавий ахборот воситалари учун контент тайёрлаш маркази томонидан ишлаб чиқилган ахборот кодекси лойиҳасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Оммавий ахборот воситалари учун контент тайёрлаш марказининг 2026-йил 31-мартдаги 01-01-16-223 сонли маълумотномаси). Натижада, кодекс лойиҳаси замонавий медиамаконда жанр ўзгаришига оид материаллар билан бойитилган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish